18 Sáýir, 2019

Elordada mýzeı mamandary bas qosty

882 ret kórsetildi

Nur-Sultan qalasynda «Mýzeı, mýzeologııa jáne mádenı mura» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı konferensııasy ótti. Halyqaralyq eskertkishter men tarıhı oryndar kúnine oraılastyrylǵan shara elordada alǵash ret uıymdastyrylyp otyr. Atalǵan mereke 1982 jyly IýNESKO janyndaǵy Halyqaralyq eskertkishter men kórnekti oryndardy qorǵaý máseleleri jónindegi keńes assambleıasy bekitip bergen.

Konferensııany Nur-Sultan qalasynyń Mádenıet jáne sport basqarmasy men elordalyq Tarıhı-mádenı mura eskertkishteri men nysandarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý dıreksııasy uıymdastyrdy. Alqaly jıynda otandyq arheolog ǵalymdar, Azııa elderiniń mýzeologııa komıtetiniń jáne Tynyq muhıty aımaǵynyń, Reseı ǵylym akademııasy Sibir bólimi Tarıh ınstıtýtynyń, Ázerbaıjan Ulttyq tarıh mýzeıiniń, Taıbeı qalasynyń álemdik dinder mýzeıiniń (Taıvan), Mıýnhen qalasynyń Halyqaralyq fılosofııa mektebiniń (Germanııa), Altaı memlekettik pedagogıka ýnıversıtetiniń tarıhı-mádenı mura jáne týrızm kafedrasynyń jáne Ortalyq Azııanyń mádenı mekemeler jelisiniń ókilderi bas qosty. Mádenı jádigerlerdi saqtaıtyn qazynalyq qor retinde qalyptasqan mýzeı ortalyqtary ádistemelik qyzmeti jetilgen fýnksıonaldyq ınstıtýttar deńgeıine deıin kóterildi. Memlekettik tarıhı-mádenı «Bozoq» mýzeı-qoryǵynyń ǵylymı hatshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Zýbaıda Suraǵanova mýzeı isiniń qoǵam damýymen tyǵyz baılanysty sala ekenin aıtady. Ǵalymnyń pikirinshe, mundaı keń aýqymdy konferensııalar jınaqtalǵan tájirıbe men mýzeı isiniń máselelerin tarqatýda tereń baılanys ornatady.

– Shyn mánisinde, mýzeı isi baıaý júretin ǵylym, bilim berýi isiniń óte mańyzdy salasy. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasyndaǵy mindetter negizinde elimizdegi mýzeı isi damýdyń jańa belesinen kórinýi tıis. Jer kólemi boıynsha álemde toǵyzynshy orynǵa ıe memleketimizde mýzeı-qoryqtar, ashyq aspan astyndaǵy mýzeı oryndary óte az. Sheteldik mádenı oryndarmen salystyrar bolsaq, bizdegi mýzeı qyzmeti salasynda sheshimin tabýy tıis kóptegen kemshin tustaryn baıqaımyz, – deıdi Zýbaıda Suraǵanova. Sondaı-aq, olulttyq mádenı áleýetti údetý kóptegen elder úshin, sonyń ishinde Qazaqstan úshin de túıindi basymdyqtardyń biri ekenin alǵa tartty. Bul rette mýzeı isi jáne tarıhı-mádenı murany qorǵaý sektoryndaǵy negizgi máseleniń biri bilikti mamandardyń jetispeýshiligi ekenin aıtty.

– Endigi bir másele, mýzeı salasy mamandarynyń jetispeýshiligi. Qazaqstanda mýzeı isi mamandaryn tek ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýnıversıtetinde daıyndaıdy. Mádenıet salasyndaǵy menedjment baǵdarlamalarynyń modelderi, tabysty halyqaralyq tájirıbeler kerek-aq. Al búgingi alǵash ret uıymdastyrylyp otyrǵan «Mýzeı, mýzeologııa jáne mádenı mura» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı konferensııasynyń berer múmkindikteri kóp. Bul – Qazaqstandy álemdik mádenı keńistikke ıntegrasııalaý jáne tıimdi halyqaralyq yntymaqtastyqty jolǵa qoıý múmkindikteriniń biri, – deıdi ol.

Eki kúndik sımpozıým aıasynda ǵalymdar mádenı mura nysandaryn paıdalaný jáne ony keńinen tanymal etý máselelerin talqylady. Mýzeı isine baılanysty jınaqtalǵan tájirıbe men salalyq máselelerdi ortaǵa salǵan ǵalymdar belgili bir zańdylyqtar aıasynda qaralatyn teorııalyq negizderine, mýzeıdiń seriktestik jobalary sanalatyn aımaqtyń tabıǵı jáne tarıhı ózektiligin qoldaný barysyna toqtaldy.

Sońǵy jyldary Ortalyq Azııa elderiniń táýelsiz mádenıet sektorynda jańa táýelsiz art-keńistikter, festıvaldar, kórmeler men tujyrymdyq dúkender sııaqty jeke bastamalardyń órkendeýi baıqalady. Áıtse de mádenıet salasyndaǵy basqarý men qarjylandyrý júıesindegi jetispeýshilik TMD elderiniń kóbine tán ortaq másele ekendigi týraly ǵalymdar pikiri mádenı salaǵa áli de tereń taldaý jasalý kerektigin aıǵaqtaıdy.

Almakan Naızabekova, G.Aıtıev atyndaǵy Qyrǵyz ulttyq beıneleý óneri mýzeıiniń beıneleý ónerin ǵylymı tanymal etý bóliminiń basshysy, 
Ortalyq Azııa mádenıet jáne óner salasy (SASKI) mýzeıiniń meńgerýshisi (Qyrǵyz Respýblıkasy, Bishkek):

G.Aıtıev atyndaǵy Qyrǵyz ulttyq beıneleý óneri mýzeıi eldegi basty mádenı oryndardyń biri. О́nersúıer qaýymǵa jete tanysýǵa múmkindik beretin beıneleý óneri jáne músindeme boıynsha onlaın galereıa qurý jumystary qolǵa alyndy. Áıtkenmen memlekettik qarjylandyrý josparynyń tıimsiz ekeni belgili. Sondyqtan mýzeıler kóptegen máselelerdi sheshýde túrli jobalar arqyly, halyqaralyq uıymdardyń kómegine júginýge týra keledi. Al mádenı cektor men kreatıvti ındýstrııa kúsheıip kele jatqandyqtan, mýzeı salasyn jan-jaqty damytý arqyly halyqaralyq qatynastardy nyǵaıtýdyń negizi retinde paıdalanýdyń áleýeti zor.

Olga Trýevseva, Altaı memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory, Tarıhı-mádenı mura jáne týrızm kafedrasynyń meńgerýshisi, Azııa jáne Tynyq muhıty boıynsha mýzeı komıtetiniń tóraǵasynyń orynbasary (ASPAK) (Reseı Barnaýl):

Brazılııa, Argentına, Japonııa, Týnıs deısiz be, álemniń kóptegen elderinde mýzeı jumystaryn uıymdastyrý boıynsha is-sharalardy ótkizip kelemiz. Qazaqstanǵa ekinshi ret saparlap kelip otyrmyn. Salalyq baǵyttardy júıege túsiretin mundaı halyqaralyq yqpaldasqan jumystar ózara ǵylymı izdenisterge ákeledi. Eger tanys bolsańyz, Altaı óńirinde kúmis balqytý, altyn balqytý zaýyttary bolǵan, ókinishke qaraı, búginde bul oryndardy qaıta qalpyna keltirý múmkin emes, tek qolda baryn saqtaýǵa májbúrmiz. Sibirdiń ólketaný mýzeıinde atalǵan baǵytta birneshe bastamalar qolǵa alyndy. Atap aıtqanda derekter bazasyn saqtaý boıynsha joıylyp bara jatqan mádenı muralardyń «Qyzyl kitabyn» daıyndaý bastamasyn kóterdik. Qaıta jasaqtaý múmkin emes nysandardy qosa otyryp, ǵylymı maqalalar, syzbalar, qujattar, baqylaý jumystaryn bir júıege túsirdik. «Qyzyl kitap» negizinde jınaqtalǵan málimetterdi paıdalaný barshaǵa ońtaıly.

Sońǵy jańalyqtar

«Aqtóbe» kósh bastady

Fýtbol • Búgin, 08:42

Vaýt van Art birinshi orynda keledi

Sport • Búgin, 08:39

Tórtinshi aınalymǵa shyqty

Tennıs • Búgin, 08:38

Jastar jasyndaı jarqyldady

Sport • Búgin, 08:35

Til máselesi talqylandy

Qazaqstan • Búgin, 08:33

Dıplomatııalyq qyzmettiń 30 belesi

Qazaqstan • Búgin, 08:13

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Uqsas jańalyqtar