BAIаNDY BAILANYS BAILAMY

Sonaý 1991 jyldyń jeltoqsan aıynda elimizdiń táýelsizdigin Eýropa tórindegi memleketterdiń ishinen alǵashqylardyń biri bolyp tanyǵan Germanııa edi. Ile eki el arasyndaǵy ýaǵdalastyqqa sáıkes Almatyda “Nemis úıi” ashylǵan bolatyn. Ol bizdiń eldegi nemisterge atalǵan memleket tarapynan qoldaý, kómek kórsetý maqsatynan týyndaǵan ıgi sheshim-tin. Soǵan oraı jumsalatyn shyǵyndy bastama ıeleri tik kóterip alǵan. Teginde bul memlekettiń táýelsiz Qazaq eline birden kóńil aýdarýy bekerden beker emes-ti. О́ıtkeni, kópetnosty Qazaqstanda kezinde 1 mıllıondaı nemister turdy. Mun­da, tipti táýelsizdik týy kóterilmeı ja­typ-aq osyndaǵy nemisterdiń “Vozroj­de­nıe” atty qoǵamdyq qaýymdastyǵy quryl­dy. Bastapqyda sol atalǵan qaýymdastyq eki el arasyndaǵy qandaı da bir máselege dáneker bola bildi. Al eldestirmek elshi­den degendeı, eki el arasynda resmı baı­lanys ornyqqan soń, ol endi zańdy túrde óz jalǵasyn tapqan. Burnaǵy jyldyń kúzinde bizdiń elimizge Germanııa Prezıdenti Horst Keller resmı sa­parmen keldi. Eki el basshylarynyń kezdesýi barysynda 2009 jyly – Qazaqstannyń Germanııadaǵy, al 2010 jyly Germanııanyń Qazaqstandaǵy jylyn ótkizý týraly ózara ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. – 2009 jyly Qazaqstannyń Germanııa­da­ǵy jylynyń óz mánisinde ótkendigi barshamyzǵa málim. Sonyń naqty bir kórinisterin Semeı óńiriniń mysaldarynan da aıqyn ańǵarýǵa bolady, – deıdi osyndaǵy nemisterdiń “Vozrojdenıe” oblystyq birlestiginiń tóraǵasy Anatolıı Vıze myrza. Ol solaı deı kelip, “Vozrojdenıe” qaýymdastyǵynyń – 20 jáne Almatydaǵy “Nemis úıiniń” 15 jyldyǵy da byltyrǵy ıgi shara aıasynda atalyp ótken­digine toqtala ketýdi umytpaǵan. Sóıtip, Qazaqstannyń Germanııadaǵy jyly ol jaqta da, bul jaqta da maǵynaly ótti. – Respýblıkalyq “Vozrojdenıe” qaýymdastyǵy respýblıka Úkime­ti­men birlese otyryp, sol ótken jylǵy sharaǵa oraı qyryqtan astam is belgilegen bolsa, sonyń bári derlik oryndaldy, – deıdi Anatolıı Rýdolfovıch. – Qazaq­stan­nyń Germanııada jyly ótip jatqa­ny­nan el qulaǵdar bolsyn degen maqsatpen, jergilikti teledıdardan habar, baspasóz betterinde maqalalar uıymdastyrdyq. Má­de­nıet úıleri men kitaphanalarda taqy­ryp­tyq keshter men dóńgelek ústelder, kór­meler, vıktorınalar kóptep ótkizildi. Olardyń sońy bizdiń birlestik janyndaǵy “Aınhaıt” (“Birlik”) vokaldy-aspapty an­sambliniń mazmundy oıyn-saýyǵyna ulasty. Osyndaı kezdesýler barysynda júrek terbegen qýanyshty sátter az bolmady. Aıtalyq, Abaı atyndaǵy kitaphanada nemis ádebıeti men mádenıetine qatysty kitaptar barshylyq eken. Ol endi – zańdylyq. О́ıtkeni, zamanynda bul kitaphanada hakim aqynnyń ózi de bolyp, aýdarma túrinde bolsa da Gete, Shıller shyǵarmalarymen tanysqan, tanysyp qana qoımaı, solardyń qaısybirin qazaq tiline aýdarǵan. О́tken jyly, sondaı-aq mektepter men joǵary oqý oryndarynda bolyp, oqýshy, stýdenttermen jıi kezdesýlerdiń sáti tústi. Sonda jastarymyzdyń bilmekke qulshy­ny­syn ańǵaryp, súısindim. Olardyń álem halyqtarynyń tynysyn tamyrshydaı tap basqan tanymyna súısine otyryp, elder arasyndaǵy osyndaı baılanystyń qaı kezde bolsa da qajet ekendigin túısindim. О́tken jyl oqıǵasyna osylaısha birer mysaldarmen kóz júgirtip ótken birlestik tóraǵasy budan keıin áńgime barysyn bı­ylǵy sharaǵa qaraı burǵan. Germanııanyń Qazaqstandaǵy jylyna oraı res­pýb­lıkalyq qaýymdastyq tara­pynan da, bulardyń birlestigi tarapynan da is-sharalar tizimi jyl basynda-aq jasap úlgerilipti. Ádettegideı ol jergilikti tele­dıdar habaryna qatysyp, bıylǵy sharanyń ózindik mańyzyna toqtalypty. Osy oraıda, Anatolıı Rýdolfovıch jergilikti telejýrnalısterdiń qurǵaq sózben shektelmeı, habardy qyzǵylyqty sıýjettermen tolyqtyra bilgendigine óz rızashylyǵyn bildirip otyrdy. Máselen, qala kóshelerinde Germanııanyń Qazaq­stan­daǵy jylyna oraı júrgizilgen saýal­da­malar men sol Germanııadan jetkizilgen sapaly qural-jabdyqtardyń óńir eko­no­mıkasyn damytýdaǵy mańyzyn kórermen qyzyǵa kóretindigine daý joq. Habarda, sondaı-aq ǵylym men mádenıet jańalyǵy da nazardan tys qalmaǵan. Aıtalyq, osy óńirdegi Delbegeteı degen jerde Germa­nııadan kelgen ekspedısııa jumys istep jat­qan kórinedi. Álgi ekspedısııa osy jer­den budan 3-3,5 myń jyl burynǵy shahta ornyn tapsa kerek. Keıin bul jer ashyq aspan astyndaǵy murajaıǵa aınalýy ábden múmkin. Sonsoń álgi habarda úsh tildi – qazaq, orys jáne nemis tilderin jetik biletin Larısa Zaharova degen nemis qyzynyń 2001 jyly Abaıdyń qara sózderin Almatyda ne­misshe bastyryp shyǵarsa, bıyl ol Ger­manııada qaıta basylyp shyqqaly jatqany aıtylady. Bul, árıne, úlken jańalyq. Kezinde Semeıde qyzmet jasaǵan, qazirde Almatyda turyp jatqan Larısa Artashev­na­ny biz de bilýshi edik. Ol kisiniń myna hare­ketin hakim Abaıǵa, Abaı arqyly qazaq halqyna kórsetip otyrǵan qurmeti dep túsindik. Al semeılikter tarapynan nemis halqynyń uly aqyny Getege qurmet kórsetilgenine de birshama jyldyń júzi bolyp qaldy. Iаǵnı, munda ortalyqtaǵy bir kóshege Gete esimi berilgen bolatyn. Birlestik tóraǵasy eki el ómirine qa­tys­ty mundaı jarqyn mysaldar kóp eke­nin aıta kelip, sonyń jáne birine toq­tal­ǵan. Kezinde Semeı óńirindegi nemis et­nosy­nyń sany 40 myńnyń ústinde bolǵan. Qazirde sodan 13 myńy qalypty. Endi myna bir derekke nazar aýdaryńyzshy, deıdi ol. Germanııada Shpaıhen degen qala bar. Semeı óńirindegi Peremenov aýylynan sol jaqqa qonys aýdarǵan osy aýyl tur­ǵyndarynyń 80-ge jýyǵy atalǵan qalanyń bir kásipornynda jumys isteıtin kórinedi. Sonyń ishinde qalalyq mýnısıpalıtetke qyzmetker bolyp kirgen keshegi jerlesimiz de bar eken. Nemis qyzyna úılengen Dáýi­tov degen qazaq azamaty da sol jaqta turady. Bulardyń qaı-qaısy bolsa da Semeı óńirimen baılanysyn úzgen emes. Endi olar Semeı men Shpaıhendi baýyrlas qalalarǵa aınaldyrýǵa kúsh salyp júr. Anatolıı Rýdolfovıch kelesi kezekte bizdi ózderiniń Germa­nııanyń Qazaqstan­daǵy bıylǵy jylyna oraı jasalmaq is-sharalarymen tanystyr­ǵan. Alda óńirlik Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń kóme­gimen oblysta turatyn nemister týraly derekti fılm túsirilmek. Onyń arasynda osyndaǵy byltyrǵy jyly jańadan ashylǵan Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdentiniń mektebinde, qarttar úıinde, ádettegideı mádenıet mekemeleri men kitaphanalarda taqyryptyq keshter men dóńgelek ústelder, kórmeler ótkizilmek. Onyń sońy “Aınhaıt” ansambliniń óner saýyǵyna ulaspaq. Sóz arasynda bul ansambldiń jetekshisi Marına Lıapınanyń kezinde Germanııada oqyp, bilimin tolyqtyryp kelgenin aıtqan. Iаǵnı, Marınanyń álgindeı keshterde alystaǵy el týraly da aıtary bar degen sóz. Aldaǵy naýryz aıynda nemis mádenıetine arnalǵan oblystyq festıval ótkizilmek. Odan keıingi jerde “Alys ta jaqyn Germanııa” degen taqyryppen dóńgelek ústel uıymdastyrylady. Memlekettik tildi meńgerý jóninen ótetin oblystyq saıysqa nemis jastaryn daıarlaý isinen de birlestik syrt qalmaq emes. Mine, jospardaǵy is-shara óstip bir-birine jalǵasa bermek. Sonsoń óńirimizge Germanııa jaǵynan keletin túrli óner delegasııalaryn da kútip otyrǵan jaıymyz bar, deıdi ol. Soǵan oraı atalǵan eldiń salalyq mınıstrliginen mádenıet jónindegi sarapshy bul jaqqa arnaıy kelip, birqatar mádenıet mekemeleriniń múmkindigin aldyn ala kórip ketipti. “Kelgenshe qonaq, kelgen soń úı ıesi uıalady” deıdi ǵoı qazaq. Bul turǵydan alǵanda eki jaqtyń da uıalyp qalmaıtyndyǵyna nyq senimdimiz, deıdi Anatolıı Vıze. Dáýlet SEISENULY. Semeı.