22 Sáýir, 2019

QHA memlekettik tildi damytý jobalaryn talqylady

600 ret kórsetildi

Ulttyq akademııalyq kitaphanada QHA Tóraǵasynyń orynbasary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi Janseıit Túımebaevtyń qatysýymen «Memlekettik til – kelisim men birliktiń negizi» atty jıyn ótti. Shara aıasynda memlekettik tildi oqytý men damytýǵa, latyn álipbıine kóshýge baǵyttalǵan jobalar keńinen tanystyryldy.

Jıynǵa Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń ǵylymı hatshysy Anar Fazyljanova, «Sıtýatıvnyı Kazahskıı»  kitabynyń avtory, jazýshy Qanat Tasybekov, oqý oryndarynyń oqytýshylary, etnomádenı birlestikterdiń ókilderi jáne basqa da sala mamandary qatysty. Jıynda sóz alǵan J.Túımebaev memlekettik til qoǵamdaǵy kelisim men birliktiń negizi ekenin erekshe atap ótti.

– Qazaqstan halqy Assambleıasy jumysynyń negizgi baǵytynyń biri – memlekettik tildiń qoldaný aıasyn keńeıtý. Sebebi, til – qatym-qatynas quraly retinde kópetnosty Qazaqstan halqyn biriktirýshi kúsh. Sondyqtan elimizdegi barlyq etnostyń memlekettik tildi meńgerýi úshin barynsha kúsh jumsaýymyz qajet. Birinshiden, Qazaqstannyń árbir azamaty orta bilimdi támamdaǵan kezde memlekettik tildi tolyqtaı bilýi tıis. Ekinshiden, memlekettik tildi bilmeıtin aldyńǵy býyn, sondaı-aq, uzaq ýaqytqa qonys aýdaryp kelgen adamdar úshin qazaq tilin az ýaqyttyń ishinde úırenýge jaǵdaı týǵyzamyz, - dedi J.Túımebaev. Osyǵan baılanysty spıker Qazaqstannyń barlyq etnıkalyq toptary úshin memlekettik tildi meńgerýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. «Bul kezekte Assambleıa etnostarǵa óz tilin meńgerýine qalaı qolaıly jaǵdaı týǵyzsa, elimizdiń memlekettik tildiń úırenýine de solaı yńǵaıly jaǵdaı týǵyzý úshin jumys isteıdi. Táýelsizdik jyldarynda birneshe tilde sóıleıtin jastar ósti. Olar birneshe tildi bilý ózderiniń ambısııalaryn jáne josparlaryn júzege asyrýda mańyzdy áleýmettik faktor ekenin dáleldeıdi», - dedi Hatshylyqtyń basshysy. Ol Assambleıanyń ǵylymı-saraptamalyq keńesiniń qoldaýymen bes jyldan astam ýaqyt boıy júzege asyrylǵan «Qazaq tiliniń ulttyq korpýsy» jobasynyń qajettiligine nazar aýdardy.

«Álemdegi kóptegen tilderde ulttyq korpýstar bar. Jalpy qabyldanǵan úlgi – aǵylshyn tili. Qazaq tiliniń ulttyq korpýsy – bul jahandyq gıpermátin, jańa qalyptasqan biregeı leksıkografııalyq jumys. Bul 300 mıllıonnan astam qazaq sózin qamtıtyn tereń túsindirilgen ashyq kompıýterlik júıe», - dedi Janseıit Túımebaev. Onyń aıtýynsha, bul tomdyq leksıkografııalyq korpýs keńeıtilip, jańa sózder men tujyrymdamalarmen tolyqtyrylyp otyrady.


Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til Qazyna» ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń ǵylymı hatshysy Anar Fazyljanova ulttyq korpýs qurý men olardyń túrleri týraly keńinen baıandama jasady. Bul tarapta birneshe jyldan beri izdenip júrgen ǵalym atalǵan jobanyń QHA qoldaýymen alǵashqy kezeńiniń júzege asyrylǵanyn jetkizdi. Iаǵnı, árbir damyǵan memleket, birtutas elderde ózderiniń ulttyq-tildik korpýstary qalyptasqan. Mysaly, brıtan ulttyq korpýsynyń bazasynda 1 mıllıard sózden turatyn aǵylshyn tilindegi elektrondy mátin bar.

«Mundaı mátin Google júıesiniń derekqorynda da bar. Biraq korpýs arqyly annotasııalyq mátin arqyly, kez kelgen sózdi basý arqyly maǵynasy jaıyndaǵy tolyq aqparatqa qanyǵa alasyz», - dep túsindirdi Anar Fazyljanova. Onyń aıtýynsha, qazaq tiliniń ulttyq korpýsy – tildi sıfrlandyrý arqyly jahandyq jelige engizý turǵysynan birden bir kerek joba.


Al qazaq tilin elý jasqa jetkende úırengen Qanat Tasybekov «Sıtýatıvnyı Kazahskıı» atty eńbegin mysalǵa keltire otyryp, tildi ózdiginen úırenýdiń praktıkasy men onyń ártúrli ádis-tásilderi, tildik ortanyń mádenıeti týraly áńgimelep berdi. Sondaı-aq, eki jyldan beri jumys istep kele jatqan «Mámile» klýbynyń jumysyna da toqtaldy.
– Negizgi maqsat – memlekettik tildi qazaq halqynyń tarıhı-mádenı murasy, dástúrleri, mentalıteti men ómirlik qundylyqtary arqyly zertteý, - degen lıngvıst kitabynda usynylǵan ádis memlekettik tildi úırenýdiń, ásirese ártúrli etnıkalyq top ókilderiniń óte tıimdi quraly ekenin atap ótti. 

Memlekettik tildiń qyzmeti men qoǵamdyq aıasyn keńeıtýde jekelegen bastamalarymen kózge túsip júrgen azamattardyń biri «LINGVA TEN» til mektebiniń dırektory Vıacheslav Kım de qazaq tilin oqytý ádistemesi týraly jobalaryn kóp nazaryna usyndy. Al belgili jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, aýdarmashy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Kamal Álpeıisova QHA-nyń «Myń bala» respýblıkalyq mádenı-aǵartýshylyq jobasy týraly baıandady. Sondaı-aq, memlekettik tildiń qoldanys aıasyn keńeıtý, «Sıqyrly áripter men sózder áleminde» kesheni negizinde mektep jasyna deıingi balalardy qazaq tiline úıretý jáne basqa da máseleler talqylandy. Al tildi meńgergisi keletinderge tıisti orta qurý maqsatynda jasalǵan «Mámile» jobasy jáne ulttyq qundylyqtardy dáripteýge arnalǵan «Shańyraq» jobasy usynylyp, «Shuǵylakitap» baspasynyń «Úsh tildiń patshalyǵy. The kingdom of three languages. Korolevstvo treh ıazykov» oqý-ádistemelik kesheni negizinde mektepke deıingi úshtildi bilim berýdi iske asyrý týraly aqparat berildi.







Sońǵy jańalyqtar

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Búgin, 08:20

Ult saýlyǵyn ulyqtaǵan megapolıs

Elorda • Búgin, 08:18

Baǵdaryń qalaı, bas qala?

Elorda • Búgin, 08:17

«Astana Operamen» dos bolaıyq

Teatr • Búgin, 08:15

Dımash pen Djekson

О́ner • Búgin, 08:10

Utqanymyz shamaly bolyp tur

Qoǵam • Búgin, 08:05

Irikteýdiń ekinshi kezeńine ótti

Sport • Búgin, 08:02

Egizder festıvali

Qoǵam • Búgin, 08:00

Elordanyń damý dańǵyly

Elorda • Keshe

«Nur-Sultan kitaphanasy»

Elorda • Keshe

Qattalǵan tarıh qazynasy

Elorda • Keshe

Ahańnyń adaldyǵy

Ahmet Baıtursynuly • Keshe

Qaraly kezeń kartınasy

Qazaqstan • Keshe

Parıjge syımaǵan Pol

О́ner • Keshe

Qarttar úıindegi vals

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar