Sonymen qatar, Memleket basshysy Qazaq ınnovasııalyq gýmanıtarlyq-zań ýnıversıtetiniń qabyrǵasynda qala jurtshylyǵymen kezdesip, shahardyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máselelerin talqylady.
Kezdesý barysynda Qasym-Jomart Toqaev «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda elimizde atqarylyp jatqan mańyzdy jumystarǵa toqtaldy.
– Qazaq jazýyn latyn grafıkasyna birtindep kóshirýdi bastadyq. Bul – qazaq tilin ǵylym men tehnıkanyń tiline beıimdep, memlekettik tilimizdiń mártebesin arttyrý úshin jasalǵan úlken qadam. «Týǵan jer» jobasy aıasynda mesenattardyń qarjysyna 600-den astam áleýmettik nysan salyndy. Osyndaı berekeli bastamalar árbir óńirde jalǵasyn tabýy kerek, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy halqymyzdyń tarıhtan taǵylym alyp, uly babalarymyzdy árdaıym ulyqtaı bilgenin aıtyp, uly Abaıdyń murasy «Rýhanı jańǵyrýdyń» mańyzdy baǵdaryna aınalýy qajet ekenin atap ótti.
– Aldaǵy jyly Abaı Qunanbaevtyń týǵanyna 175 jyl tolady. Osy aıtýly datany biz tutas el bolyp, memlekettik deńgeıde atap ótýimiz kerek. Biz úshin bul mereıtoıdyń mańyzy erekshe. Tarıhı datany aqyl-parasatpen, salıqaly deńgeıde ótkizýge basa mán berý kerek. Negizgi maqsat – dana Abaıdyń taǵylymyn jastardyń sanasyna sińirý, uly tulǵanyń oı-tolǵamdaryn keńinen dáripteý. Úkimetke Abaıdyń mereıtoıyna qajetti sharalar ázirleýdi tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezıdenti Semeı jeriniń uzaq jyldar boıy ıadrolyq synaqtyń taýqymetin tartqan óńir ekenine toqtalyp, polıgon zulmaty 500 myń adamnyń ómiri men taǵdyryna tikeleı zııanyn tıgizgenin aıtty.
Bul rette, Qasym-Jomart Toqaev polıgon zardabyn tartqan azamattarǵa jasalatyn jeńildik laıyqty deńgeıde bolýy qajet ekenine basa mán berip, qazir «Semeı polıgonyndaǵy ıadrolyq synaqtyń taýqymetin tartqan turǵyndardy qorǵaý jáne ońaltýǵa arnalǵan buǵan deıingi sharalardyń tıimdiligi» jóninde arnaıy zertteý júrgizilip jatqanyn atap ótti.
– Polıgonnyń saldarynan túrli dertke shaldyqqan azamattardy tıisti deńgeıde emdeýmen qatar, olarǵa ońaltý qyzmetin kórsetý múmkindikterin de qarastyrý qajet. Semeıde jáne osy óńirge qarasty aýyldarda 1300-den astam múmkindigi shekteýli bala bar. Qajetti jaǵdaı jasalmaǵan tar ǵımaratta ornalasqan ońaltý ortalyǵy bir ýaqytta 35 bala ǵana qabyldaı alady. Bul – shyndyq. Mundaı jaǵdaı múlde syn kótermeıdi. Oblys ákimine máseleni dereý qolǵa alyp, tıisti sharalar qabyldaýdy tapsyramyn, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sonymen qatar, Memleket basshysy atom elektr stansııasyn salý máselesi qoǵamda qyzý talqyǵa túsip jatqanyn aıtty.
– Bul – kúrdeli másele. 2030 jyly Qazaqstanda elektr energııasynyń jetispeýshiligi baıqalýy múmkin. Sondyqtan, osy máseleni qazir sheshýimiz qajet. Degenmen, kópshiliktiń pikirin eskermeı, atom elektr stansııasyn salý týraly sheshim qabyldaýǵa bolmaıdy. Búginde bul stansııanyń qaýipsizdigin qamtamasyz ete alatyn kóptegen tehnologııa bar. Sonymen qatar, AES jańa jumys oryndaryn ashyp, Qazaqstannyń energetıkalyq derbestigin qamtamasyz ete alatynyn eskergen jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti Semeı qalasynyń búgingi ahýalyna baılanysty júzege asyrylatyn birqatar mindetterdi atap ótti.
– Qalanyń ár kóshesi men ǵımaratynda tarıhtyń salǵan izi bar. Kóne ǵımarattardyń tarıhı jáne bastapqy beınesin saqtap qalý – óte mańyzdy mindet. Biz uly Abaı týraly aıtqanda, onyń ákesi – Qunanbaıdyń el tarıhyndaǵy eńbegin umytpaýymyz qajet. Sondyqtan, aldaǵy ýaqytta oblys ákimdigi Qunanbaıdyń esimin ulyqtaýǵa baılanysty tıisti sharalar qabyldaý múmkindigin qarastyrýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev 2017 jyly Semeı qalasyn áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan damytýdyń bes jyldyq keshendi baǵdarlamasynyń aıaqtalǵanyn aıtyp, turǵyndardyń turmys sapasyn laıyqty arttyrý negizgi mindetterdi biri bolyp qala beretinin aıtty.
– Qazirgi kezde 350 myń halqy bar qalanyń jyldyq bıýdjeti 56,6 mıllıard teńge. Sondyqtan, oblys basshylyǵyna Semeı qalasyn damytýdyń 2025 jylǵa deıingi arnaıy baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyramyn. Bul orta merzimdi perspektıvaǵa josparlanǵan shahardy órkendetýdiń mindetterin jandandyrýǵa múmkindik beredi, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sonymen birge, Memleket basshysy oblys basshylyǵyna qaladaǵy shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa erekshe mán berý qajettigin atap ótip, bul shara jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne turǵyndardyń tabysyn aıtarlyqtaı arttyrýǵa septigin tıgizetinin aıtty.
Qasym-Jomart Toqaev qaladaǵy kópirler men joldardyń jaǵdaıy turǵyndardy mazalaıtyn taǵy bir ózekti másele ekenine toqtaldy.
– Búginde qaladaǵy úsh kópirdiń ekeýi jóndeýdi qajet etedi. Sonymen qatar, shahardaǵy joldardyń 20 paıyzynan astamynyń jaǵdaıy nashar. Infraqurylymnyń bul problemalary shuǵyl sheshim qabyldaýdy talap etedi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev kezdesýge qatysýshylarmen áńgimelesý barysynda óziniń ómir tájirıbesin bólisip, Qazaqstandy qýatty elge aınaldyrýdyń joldary týraly aıtty.
Kezdesý sońynda Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń ósip-órkendeýi qoǵamymyzdaǵy beıbitshilik pen turaqtylyqtyń arqasy ekenin, sonyń nátıjesinde búginde biz memlekettigimiz myǵym, ekonomıkamyzdyń áleýeti zor, álem qaýymdastyǵy tanyǵan elge aınalǵanymyzdy atap ótti.
