Otandyq aýyl sharýashylyǵy taýarlary shetelderde, ásirese kórshiles Qytaı naryǵynda joǵary suranysqa ıe. Taıaýda Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Gúlmıra Isaeva jýrnalısterge beınesuhbat berip, otandyq aýylsharýashylyq ónimderin Qytaı eline eksporttaý barysy týraly saýaldarǵa jan-jaqty jaýap bergen bolatyn.
– Qytaıdyń qazaqstandyq ónimge qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵany buǵan deıin eki eldiń Memleket basshylarynyń, Úkimet basshylarynyń deńgeıinde birneshe ret aıtylǵan. Qytaı tarapy bizdiń ónimniń ekologııalyq taza, organıkalyq ónim ekenin, sapa men qaýipsizdikke qatysty halyqaralyq normalar saqtalatynyn erekshe baǵalap, bul týraly únemi aıtyp keledi. О́nimdi jetkizý joldary yńǵaıly, logıstıka máselesi sheshilgen, – dedi G.Isaeva.
Osy suhbatta aıtylǵandaı, kórshi elge aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaý dınamıkasy jyl sanap ósip keledi. Máselen, 2015 jyly 111 mıllıon dollardyń taýary eksporttalsa, 2016 jyly bul kórsetkish 134 mıllıon dollarǵa, 2017 jyly – 180 mıllıonǵa, 2018 jyly 258 mıllıon dollarǵa jetken. Bıylǵy alǵashqy 2 aıdyń ózinde 45 mıllıon dollardyń ónimi eksporttaldy.
Mınıstrliktiń derekteri boıynsha, Qazaqstan Qytaıǵa 113 túrli ónim shyǵarady. Eń kóp eksporttalatyny – bıdaı, onyń eksporttaǵy úlesi 38 paıyzdan asady. О́simdik maıy, maıly daqyldar, un jáne balyq, taǵy basqalary da kóp tasymaldanady.
– Byltyr birinshi ret qoı eti men bal eksporttadyq. Menińshe, kórshi elge shyǵarylatyn ónim túrleriniń kóbeıýine sońǵy úsh jylda veterınarlyq jáne fıtosanıtarııalyq sertıfıkattardyń 13 túrin qabyldaýǵa keliskenimiz yqpal etti. Qytaılyqtardyń aıtýynsha, álemde bizden basqa birde-bir elmen munshalyqty kóp qujatqa qarqyndy túrde qol qoıylmaıdy, – dedi vıse-mınıstr.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń basshylyq ókilderi qazaqstandyq delegasııanyń quramynda Beıjińde ótken II «Bir beldeý, bir jol» halyqaralyq forýmyna qatysqany belgili. Forým aıasynda Úkimet basshysynyń orynbasary Jeńis Qasymbek bastaǵan qazaqstandyq delegasııa Qytaıdyń Bas keden basqarmasynyń basshysymen kezdesý ótkizgen edi. G.Isaeva:
– Osy kelissózderdiń barysynda biz sút ónimderin eksporttaý máselesin de talqyladyq. Qazirgi tańda elimizdegi kóptegen sút ónimderin shyǵarýshy kásiporyndar jańǵyrtylyp, halyqaralyq standarttarǵa saı ónim shyǵara bastaǵanyn bilesizder. Shıki sút te talaptarǵa tolyq saı keledi. Qazir qytaılyq tarappen sút ónimderine qatysty veterınarlyq talaptar hattamasyn jasaý týraly kelistik, ol qujatty daıyndaý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn, – dedi G.Isaeva. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, atalǵan qujatqa aldaǵy maýsym aıynda eki eldiń Úkimet basshylary qol qoıady dep josparlanyp otyr.
Búgingi tańda elimizde QHR-ǵa ónim shyǵaratyn 217 kásiporyn bar. Jýyq arada bul qatardy un tartatyn 30 kásiporyn, et óńdeıtin 4 kásiporyn tolyqtyrady. Maıly daqyldar eksporttaý da qarqyn ala túsýge tıis. 20 agrarshy zyǵyr men burshaq satýǵa nıet bildirip otyr.
– Maqsary men jasymyq eksporttaýǵa qatysty da aldyn ala kelisim bar. Maýsym aıynda qytaılyq ınspektorlar kelip, kásiporyndardyń jumysymen tanysady dep josparlanyp otyr. Eger basqa da daqyldar eksporttaǵysy keletin kompanııalardan ótinish tússe, biz ınspeksııa uıymdastyrýǵa daıynbyz, – dedi vıse-mınıstr.
Buǵan deıin veterınarlyq talaptarǵa qatysty kelisimderdiń joqtyǵyna baılanysty Qytaıǵa et eksporttaýda birqatar kedergiler bar edi. Vıse-mınıstr «Bir beldeý, bir jol» halyqaralyq forýmy aıasyndaǵy kelissózder barysynda et pen et ónimderiniń veterınarlyq sertıfıkatyna aldyn ala qol qoıylǵanyn aıtty.
– Buǵan deıin et eksporttaý satylap júrgiziletin. Aldymen qandaı da bir et ónimine hattama alynady, sosyn ol kelisiledi, sertıfıkat talaptary oryndalady, sodan keıin ǵana ónim eksporttalady. Byltyr qoı eti solaı veterınarlyq sertıfıkat maquldanǵannan keıin ǵana jiberildi. Bıyl da sıyr etin osy baǵytpen eksporttaýdy josparlap otyrǵan edik. Alaıda, qytaılyq áriptesterimiz basqa joldy usyndy. Sóıtip túrli et ónimderine qatysty ortaq sertıfıkat ázirledik, onda ónimge qoıylatyn barlyq talaptar qarastyryldy, – dedi G.Isaeva.
О́tken jyldyń sońynda el Úkimeti Qazaqstan taýar eksporttaıtyn elderdiń tizimi 119-ǵa jetkenin, eksport kólemi 60,9 mıllıard dollardy quraǵany týraly habarlaǵan bolatyn. Bizden eń kóp taýar alatyn memleketterdiń ishinde Reseı men Eýroodaqtan keıingi úshinshi oryn osy Qytaıǵa tıesili ekenin aıta keteıik. Qytaı eli negizinen astyq tuqymdastar, baqsha ónimderin, maı ónimderin, burshaq tuqymdastar, kókónis, jemis-jıdek alady. Byltyr eksporttalǵan AО́K ónimderiniń aýqymy 3 mıllıard dollardan asyp, maqsatty mejeniń 23 paıyzǵa asyra oryndalýyna Qytaı naryǵymen aradaǵy baılanys birshama yqpalyn tıgizdi deýge bolady.
