Aqjaıyqtaǵy aýqymdy mindetter

Eń áýeli Memleket basshysy Oral halyqaralyq áýejaıyn qaıta jóndeý jumystarynyń josparymen tanys­ty. 1979 jyly iske qosylyp, búginde tozyǵy jetken Oral qalasynyń halyqaralyq áýejaıyna qaıta jóndeý jáne keńeıtý jumystary bıyl shilde aıynda bastalady. Jospar boıynsha 2020 jyldyń sońynda aıaqtalýy tıis qurylystyń nátıjesinde termınal kólemi 4 myńnan 7 myń sharshy metr­ge deıin keńeıedi. Qazirgi ýaqytta termınaldyń ótkizý qabileti saǵatyna 200 jolaýshy bolsa, jóndeýden keıin 400-ge deıin jetetin bolady. Qazir jylyna 160 myń jolaýshyǵa qyzmet kórsetilse, bolashaqta áýejaı 350 myń jolaýshyny qabyldap-shyǵaryp salýǵa múmkindik alady.

Qazaqstan Prezıdenti áýejaı termınalyn qaıta jóndeý Batys Qazaqstan oblysynda jaıly ın­ves­tısııalyq ahýal qalyptastyrýdyń alǵy­sharty ekenine toqtaldy. «Oral – Eýropaǵa shyǵatyn basty qaqpamyz. Shetel ınvestısııasyna tartymdy bolý úshin mundaı jobany sapaly ári ýaqtyly oryndaý kerek», – dedi Q.Toqaev. Oral halyqaralyq áýe­jaıyn qaıta jóndeý jumystaryna bız­nes­tiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda «Qarashyǵanaq Petrolıým Opereı­tıng» kompanııasy 2,4 mıllıard teńge bó­lgen.

Budan keıin Memleket basshysy Oral qalasynda bıyl ashylǵan «Uniserv medical center» kópsalaly medısına ortalyǵyn aralap kórdi. Zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan densaýlyq saqtaý mekemesi aldyn ala zerttelip, suranysqa saı beıimdelip salynǵan. Buryn oblys turǵyndary emdelý úshin kórshi eldiń qalalaryna kóptep baratyn. Endi jergilikti halyq osy ortalyqtan-aq sapaly medısınalyq kómek alyp otyr. Jeke ınvestısııa esebinen salynǵan medısına mekemesi kóz jáne tis aýrýlary boıynsha konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq qyzmet kórsetedi.

Qazaqstan Prezıdenti ortalyqty óz qarjysyna salyp, mamandaryn Ońtústik Koreıada, Reseıde oqytqan ınvestorǵa rızashylyǵyn bildirip, medısına qyzmetkerleriniń jumysyna sáttilik tiledi.

Memleket basshysy Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda iske qosylǵan Oral transformator zaýytynyń da jumysymen tanysty. О́ndiris oshaǵy jylyna 10 myń dana transformator shyǵarýǵa qaýqarly. 200-ge jýyq adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan óndiris orny jergilikti oqý oryndarymen yntymaqtasa jumys istep keledi. Tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha dýaldy oqytý negizinde bilim alatyn stýdentter zaýytpen tyǵyz baılanys jasaıdy.

Sonymen qatar Memleket basshysyna óńirdegi jıhaz, azyq-túlik, qurylys jáne jeńil ónerkásip oryndarynyń jumystary tanystyryldy. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasyna kásip­kerlerdi tartý arqyly ekonomıkany ár­taraptandyrý jumystaryn jalǵastyrý kerek. Bul másele boıynsha Úkimet bel­sen­di jumys isteýde. Jer­gilikti ákimdik te osy baǵdarlama arqyly óndiristerdi ul­ǵaıtýdy oılastyrýy qajet», dedi Qasym-Jomart Kemeluly.

Budan keıin Qazaqstan Prezıdenti Oral aqparattyq tehnologııalar kolled­jiniń oqytýshylarymen jáne stýdent­terimen kezdesti. Memleket basshysy sıfrlandyrý baǵytynda bilim berýge basymdyq beretin kolledjdiń jobalarymen tanysty. Elimizde alǵash ret ǵı­marattardyń pishinin úsh ólshemdi 3D modeldeý ádisimen jobalaı alatyn keshen osy aqparattyq tehnologııalar kolledjinde iske asyrylǵan. Mamandar bul tehnologııamen jumys isteý úshin 3 aı Fınlıandııada oqyp qaıtty.

Sonymen qatar Memleket basshysyna STEM bilim berý baǵdarlamasy tanystyryldy. Qazirgi kezde sapaly bilim berý jáne qajetti mamandyqtar boıynsha oqytý asa mańyzdy. Kolledjderde bilim berýdiń jańa mazmunyn engizý jumystaryn alǵashqylardyń biri bolyp sizderdiń óńirlerińizdiń bastaǵany qýantty», dedi Q.Toqaev. Memleket bas­shy­syna óńirde sıfrlandyrý baǵdarla­masy aıasynda qolǵa alynǵan «Ashyq ákimdik», «SmartUralsk», «IkomekUralsk» jo­balary tanystyryldy. Kezdesýden keıin Prezıdent kolledj stýdentterimen áńgi­melesip, bilim salasyn qoldaý isi jalǵasa beretinin atap ótti.

Al Oral qalasyndaǵy Oqýshylar saraıynda ótken jıynǵa zııaly qaýym, ardagerler men kásipodaq uıymdary jáne jastar ókilderi, máslıhat depýtattary, memlekettik qyzmetshiler men jýrnalıs­ter qatysty. Memleket basshysy sóziniń basynda Aqjaıyq óńirinen shyqqan aıtýly tulǵalardy atap ótip, óńirdiń elimizdi órkendetýge qosqan úlesi men damý erekshelikterine toqtaldy. 

«Qazaqstannyń damýyna oń yqpalyn tıgizetin mańyzdy ólkege erekshe kóńil bólinedi. Oblystyń geografııalyq jaǵ­daıy, tabıǵı baılyǵy men óndiristik bazasy óńirdiń órkendeýine qolaıly. Búginde Aqjaıyq aımaǵy biraz sala boıynsha eleýli jetistikterge qol jetkizip otyr», dedi Qasym-Jomart Kemeluly.

Qazaqstan Prezıdenti óz sózinde el Úki­metine jáne óńir basshysyna júkte­letin naqty mindetterdi sanamalap aıtty. Onyń eń birinshisi – óńirdiń ekono­mıkalyq áleý­etin arttyrý, ınvestısııa tartý. «In­ves­tısııasyz álemniń eshbir eli damı almaıdy. Úkimet bul salada oblysqa qoldaý kórsetýi kerek. Son­dyqtan oblys ákimine Oral qala­synda ındýstrııalyq aımaq qurý isin jedeldetýdi tapsyramyn», dedi Memleket basshysy. 

Prezıdent tapsyrǵan ekinshi mindet – agroónerkásip keshenin damytý. «О́ńir­de bul salany damytýdyń jaqsy alǵy­shart­tary bar. Oblys et ónimderiniń halyq­aralyq naryǵyna shyqty. Qoı etin Eý­ropa ekonomıkalyq odaǵy elderi men Iranǵa eksporttaý 3,5 ese, sıyr etin shetke shyǵarý 21%-ǵa ósti. Biraq bul sa­lada kedergiler de kezdesip otyr. Oblys aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónim­diligi jóninen elimizde 15-orynda. О́ńir eko­nomıkasynda sońǵy jyldary aýyl sharýa­shylyǵynyń úlesi azaıyp ketti. Buǵan óńirdegi qýańshylyq áser etkeni ras, degenmen, aýyl sharýashylyǵy sektorynyń áleýetin ósirý kerek. Munda etti baǵyttaǵy mal sharýashylyǵyn damytýdyń bolashaǵy bar. Sondyqtan ákimge Úkimetpen birlese otyryp aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý jóninde keshendi jumystardy qolǵa alýdy tapsyramyn. Ásirese agrosektordaǵy jerdi durys paıdalaný, aýyl sharýashylyǵy taýar­­laryn óndirýshi kásipkerlerdi qoldaý, salaǵa zamanaýı ozyq tehnologııany endirý qajet. Osynyń bárin biz taıaý­da­ǵy 5 jylda atqarýǵa mindettimiz», dedi Pre­zıdent. 

Q.Toqaev tapsyrǵan úshinshi mindet – kásip­kerlikti tabysty etý. «Ázirge oblys aýdandarynda kásipkerliktiń damýy birkelki emes. Oblysta shaǵyn jáne orta bıznes óndirgen taýarlardyń 90%-y jáne eńbekpen qamtylǵan adamdardyń 80%-y Oral qalasy men Bórli aýdanyna ǵana tıesili. Nege ózge aýdan basshylary shaǵyn kásipkerliktiń damýy úshin jumys istemeıdi? Ol óńir turǵyndary memleket tarapynan shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa arnalǵan baǵdarlamalar týraly habardar ma? Mine, osy suraqtardyń jaýabyn biz tez tabýymyz kerek», dedi Memleket basshysy. 

Ákimdikterdiń kásipkerlikti damytý isine jurtshylyqty keńinen tartyp, adamdardy kásipkerliktiń qyr-syryna oqytyp, shaǵyn nesıelendirý baǵdarlamalaryn túsindirýi kerektigine de basa nazar aýdardy. Jańa kásiporyndarǵa úshjyldyq salyq jáne ınvestısııa nesıeleri beriledi. «Monopolııanyń jolyn qatań kesemiz, tarıfterdiń orynsyz ósýine jol bermeımiz. Otandyq taýar óndirýshilerdiń tasymal shyǵyndaryn sýbsıdııalaýǵa kóshemiz. Mine, osylardy atqarǵanda ǵana biz halyqtyń tabysyn arttyryp, áleýmettik turmysyn jaq­sarta alamyz», dedi Q.Toqaev. 

Tórtinshi mindet – turǵyn úı men ekologııalyq tazalyqtyń qoljetimdiligi. О́ńirde turǵyn úı qurylysy jedel júrip jatyr. Apatty jáne kóne úılerdiń ornyna jańa úı qurylysy qolǵa alynǵan. Jyl saıyn 432 myń sharshy metr turǵyn úı alańy paıdalanýǵa beriledi. О́ńirde 200-deı otbasy «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha baspanaly bolǵan. «Sheteldik ınvestısııa esebinen eki birdeı alys aýdannyń ortalyǵyna dene shynyqtyrý jáne saýyqtyrý keshenin salý jumystary bastaldy. Bul – óte jaqsy kórsetkish. Ákimdikke Jastar jyly aıasynda barlyq aýdandy osyndaı dene shynyqtyrý keshen­derimen qamtamasyz etýdi tapsyramyn», degen Q.Toqaevtyń sózin ba­tys­­qa­zaqstandyq jastar qol shapalaqtap qabyl aldy.

Prezıdenttiń aıtýynsha, óńirde tur­ǵyn úı saıasatyn áli de jedeldetip, qol­jetimdi páter qurylysy men ony bólý isin qatań baqylaý qajet. Bul jerde azamattyq qoǵamnyń qadaǵalaýyn qam­ta­masyz etý kerek. Eń aldymen az qamtyl­ǵan, sonyń ishinde kóp balaly otbasylar­dy pátermen qamtý qajet. «Qurylys salasyna ınvestısııa tartý, sonyń ishinde sheteldik kompanııalardy tartý qajet, bul baǵytta tájirıbelerińiz bar», dedi Q.Toqaev.

Prezıdent óz sózinde Aqjaıyq óńiri tur­ǵyndaryn erekshe mazalaıtyn jol jáne aýyz sý máselesine toqtaldy. «Bizdiń elimiz úshin óte mańyzdy bir másele bar, ol – aýyl turǵyndarynyń taza sýǵa qol jetkize almaýy. Batys Qazaqstan obly­syndaǵy aýyldyq eldi mekenderdiń 45%-y ǵana ortalyqtandyrylǵan aýyz sý­men qam­tylǵan. Sondyqtan ákimdik pen úki­metke 2020 jylǵa qaraı bul kórsetkishti 80%-ǵa jetkizýdi tapsyramyn», dedi Prezıdent. 

Memleket basshysy júktegen besin­shi mindet – óńirde birinshi klasty ın­fraqurylym qurý máselesi boldy. Ási­rese oblysta joldardyń 70%-y qana­ǵattanǵysyz kúıde. «Bul – dabyl qaǵatyn másele. О́ıtkeni sapasyz jol halyqtyń kúndelikti turmysyn tómendetip qana qoımaı, óńirdiń eksporty men kólik tasymaly kórsetkishterine de keri áser etedi. Qazir Orynbor baǵytyna jáne óńirdiń Qaztalov, Jánibek jáne Bókeı ordasy aýdandaryna jol salynyp jatyr. Prezıdent Úkimetke osy joldyń qurylysyn 2021 jyldyń sońyna deıin aıaqtaýdy tapsyrdy. «Budan bólek, óńirde elektr jelileri de tozǵan, byltyr óńirde elektr jelisinen aqaý shyqqan 180 oqıǵa tirkeldi. Taza sýy, joly, elektr jelisi damymaǵan óńirge ınvestısııa kele me, mundaı jerde jańa jumys ornyn ashý múmkin be? Árıne, múmkin emes!» – dedi Q.Toqaev. 

Qazaqstan Prezıdenti tıimdi memle­ket­tik basqarý – el aldyndaǵy asa mańyzdy mindetterdiń biri ekendigin basa aıtty. «Ákimdik tıimdi basqarý tehnologııalaryn endirý kerek. Meniń ustanymym – memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrý jáne bıýdjet qarjysyn jumsaý máselesinde jaýapkershilikti arttyrý. Halyq qazynasyna qol salý, onyń durys jumsalýyna salǵyrt qaraý sekildi qylmystar qatań jazalanatyn bolady. Men osyǵan ýáde beremin. Halyq qarjysyn urlaýǵa, talan-taraj etýge eshkimge jol berilmeıdi! Biz memlekettik satyp alý isinde tártip ornatýymyz kerek. Bul saladaǵy sybaılastyq shekten shyǵyp barady. Tipti ulttyq qaýipsizdigimizge nuqsan kelýde. Sondyqtan biz sybaılas jemqorlyqqa, sonyń ishinde memlekettik satyp alý salasyndaǵy qylmyspen kúreske nazar aýdaryp, naqty isterdi qolǵa alamyz. Qazirdiń ózinde naqty josparymyz da bar», dedi Q.Toqaev. 

«Biz qazir qoǵamnyń osal toptaryna áleýmettik kómek máselesine erekshe kóńil bólip jatyrmyz. О́ńir bıýdjetiniń jartysynan astamy áleýmettik salaǵa jumsalady. Bıýdjet qarjysy qatań baqylanyp, ár teńge óz ıesin tabýy tıis. О́ńir basshylyǵy bul iske azamattyq sektordy tartýy tıis. Barlyq deńgeıdegi ákimder halyqpen kedergisiz qarym-qatynas jasaýy kerek», dedi Prezıdent. 
Jetinshi mindet – jastardy jan-jaqty qoldaý máselesi de Prezıdent baıandamasynan tys qalmady. «Jastar – damýdyń negizgi qozǵaýshy kúshi. Olardy jumyspen qamtý, óz qabiletin ashýyna jaǵdaı jasaý memlekettiń erekshe nazarynda bolady. Biz jaqynda volonterler forýmyn uıymdastyramyz. Bul – óte mańyzdy, áleýmettik qajetti shara. Jastardyń bastamalaryna demeý kórsetý, olarǵa arnalǵan memlekettik áleýmettik lıft jumysynyń ashyq ári ádil bolýy qamtamasyz etiledi. Osy oraıda elimizdiń ár óńirinen baıqaý arqyly 300 jas mamandy iriktep alyp, Prezıdenttik rezerv jasaımyz. Olar bolashaqta elimizdiń basqarý elıtasyna aınalady degen úmittemiz. Bul jumys onymen toqtamaıdy, jastardy barlyq óńirde jappaı jaýapty qyzmetterge tartamyz, olardyń óz boıyndaǵy áleýetin to­lyq kórsetýine jaǵdaı jasaımyz. Biz mem­leket tutqasyn ustap qalatyn jas býyn­dy tárbıeleýimiz kerek», dedi Q.Toqaev.

Prezıdent Aqjaıyq jurtshylyǵymen kezdesýinde sóılegen sóziniń túıinin bıliktiń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligi máselesine arnady. «Men Prezıdent retinde óńirlerde jergilikti ózin-ózi basqarý júıesin damytýdy qoldaımyn. Bizge memlekettik sheshim qabyldaý isine azamattardyń belsendi qatysqany jáne baqylaǵany kerek. Sheneýnikterdiń dańǵoı-daraqylyǵy qatań jazalanatyn bolady. Jalpy alǵanda, bizge jańa jumys stıline kóshý kerek. Qaıtalap aıtamyn, sheneýnik ózin qarapaıym ustaýy tıis. Jańa basshy óz isin kabınetin jóndeýden bastaıtyn orynsyz isti toqtatamyz. Úkimetke memleket, bıznes jáne Úkimettik emes uıymdar arasynda jaýapkershilikti bólisý úshin 2025 jylǵa deıin azamattyq qoǵamdy damytý tujyrymdamasyn jasaýdy tapsyramyn. Belsendi, el isine beıjaı qaraı almaıtyn azamattar memlekettiń negizgi tiregi bolýy tıis. Ádette kemshilikti eń aldymen azamattyq qoǵam kóredi, solar dabyl qaǵady. Bılik ol adamdardy estýi tıis», dedi Q.Toqaev. 

Aıta keteıik, Memleket basshysynyń sózin Aqjaıyq óńiriniń jurtshylyǵy erekshe yqylaspen qabyl aldy. Muny Prezıdent baıandamasynan keıin sóz alǵan aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Aqushtap Baqtygereevanyń, áıgili keme jasaýshy «Zenıt» zaýytynyń basshysy Vıacheslav Valıevtiń, Bókeı ordasy aýdanynyń turǵyny, qarapaıym zeınetker Haırolla Sabyrovtyń, «Báıterek» múgedek balalar qaýymdastyǵynyń basshysy Merýert Sankaeva men «07 Life» jastar qozǵalysynyń jetekshisi Janbolat Saparǵalıdyń lebizderinen anyq baıqadyq. 

Jıyn sońynda Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq já­ne mádenı damýyna qosqan úlesi úshin «Stroıkombınat» jaýapkershiligi shek­­teýli seriktestiginiń dırektory Baqyt­­jan Nurbaevty, «Avtokombınat» jaýap­­ker­­shiligi shekteýli seriktestiginiń dırek­­tory Valerıı Goloýhovty, Batys Qazaq­­stan oblystyq perınataldyq orta­lyǵynyń bas dárigeri Nıkolaı Dmıt­rıenkony jáne Syrym aýdany Jympıty aýylyndaǵy Q.Myrzalıev atyndaǵy or­ta mekteptiń tarıh pániniń muǵalimi Gúldana Nuǵmanovany alǵys hattarmen marapattady.

Batys Qazaqstan oblysy