Temir jol tarlany

Seısenbi, 23 sáýir 2013 1:47

Qanat Súgirbaev – «Dańq gúldestesi» ordeni men «Altyn qabylan» medaliniń ıegeri

Jer jánnaty Jetisý men saıyn dalasyn samal aımalaǵan Arqa dalasyn toqaılastyryp turǵan Shý aýdanynyń ortalyǵy Tólebı kenti men burynǵy Jambyl keńsharyn Shý ózeni ǵana bólip tur. Bul aýyl qazir «Kóktóbe» dep atalsa kerek. Kezinde dáýleti tasyp, berekesi men birligi asqan bul meken zamannyń talaı ókpek jeline boı bermeı, irgesi sógilmegen qalpy tur. Adamdarynyń ańqyldaǵan aqkóńil minezi men eren eńbekqorlyǵy naryq qyspaǵyna alynbas qamal bolyp tur desek, shyndyqtyń aýylynan alys ketpegenimiz.

Seısenbi, 23 sáýir 2013 1:47

Qanat Súgirbaev – «Dańq gúldestesi» ordeni men «Altyn qabylan» medaliniń ıegeri

Jer jánnaty Jetisý men saıyn dalasyn samal aımalaǵan Arqa dalasyn toqaılastyryp turǵan Shý aýdanynyń ortalyǵy Tólebı kenti men burynǵy Jambyl keńsharyn Shý ózeni ǵana bólip tur. Bul aýyl qazir «Kóktóbe» dep atalsa kerek. Kezinde dáýleti tasyp, berekesi men birligi asqan bul meken zamannyń talaı ókpek jeline boı bermeı, irgesi sógilmegen qalpy tur. Adamdarynyń ańqyldaǵan aqkóńil minezi men eren eńbekqorlyǵy naryq qyspaǵyna alynbas qamal bolyp tur desek, shyndyqtyń aýylynan alys ketpegenimiz.

Osy bir ǵana aýyldan shyqqan esimi búkil elimizge máshhúr óner ıelerine men áli kúnge tańǵalýmen kele jatyrmyn. Kezinde «Sáýleshim» degen án aıtylmaı, «Erke sylqym» degen kúı tartylmaı toı ótpeıtin. Osy ásem án men ǵajap kúıdiń avtorlary Serik Ádenov pen Ábdimomyn Jeldibaev ekeýi de osy aýyldan shyqqan kókiregine óner uıalaǵan asyl jandar. Ataqty teatr rejısseri Qadir Jetpisbaev pen jazýshy Qaraýylbek Qazıeviń de kindik qany tamǵan jeri osy Kóktóbe.

Bul aýyldan shyqqan eńbek adamdary qanshama. Sonyń biri biz búgin áńgimemizge arqaý etkeli otyrǵan – Qanat Súgirbaev. Ol «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy «Shý jol dıstansııasy» fılıalynyń dırektory. Esimi búkil Shý óńirine, qala berdi respýblıkamyzǵa tanymal maıtalman temirjolshy. Halqyna qalaýly, eline eleýli, ónegeli de óreli azamat. Árıne, ol mundaı bıik beleske birden jete qoıǵan joq.

Temir joldyń dúrsilin jórgeginde jatyp estip ósken jas jigit mektep bitirerde mamandyǵyn birden-aq tańdady. Almaty temir jol ınstıtýtynyń tórtinshi kýrsyn bitirgen jyly-aq jazda Shý stansasyndaǵy qurylys-montaj poıyzynda jol sheberi bolyp jumys istep, alǵyrlyǵymen, eńbekqor elgezektigimen kózge shalyndy. Sodan da kelesi 1979 jyly bul oqý bitirip kelgende jerlesteri qushaq jaıa qarsy aldy. Jastyǵyna qaramaı tapsyrmany tastaı qylyp oryndaıtyn muny jarty jyl óter-ótpesten Shý stansasynyń ózine aǵa jol sheberi etip jiberdi. Kún saıyn ersili-qarsyly júz shaqty poıyz ótkizetin Shý stansasy Qazaqstandaǵy eń iri jol toraby bolyp sanalatyn. Stansa bastyǵy Nıkolaı Ivasenko jumysqa kelgende asa qatal, talap qoıǵysh, biraq adamgershiligi mol adam edi. Qanatty jas demeı, ózimen teń ustap, aqyldasyp otyratyn. Bul jol tizginin endi ustaǵan jas jigittiń jigerine jiger qosyp, qanattandyra tústi. Jumysqa jan-tánimen berilip, bel sheshe kirisip ketti. Eńbegi baǵalanyp, 1983 jyly Shý jol bólimi bastyǵynyń orynbasary bolyp joǵarylatyldy.

Jol jumysy nemen ólshenedi? Bi­rin­shi – apat, ekinshi –kidiris bolmaýy kerek. Eńbekteri esh ketpeı, mundaı oqı­ǵa­lar aıtarlyqtaı azaıdy. Jol boıy ju­mys­kerleriniń de jaǵdaıy jaqsara tústi. Qanattyń da qanaty qataıyp, bilikti maman­ǵa aınaldy. 1986 jyldyń kókteminde otyz­dan endi asqan Qanat Súgirbaev Shý jol dıstansııasynyń bastyǵy bolyp taǵaı­yn­daldy.

Keler jyldyń tabaldyryǵynan jyl attasymen-aq alaı-túleı aq boran soqsyn kelip. О́zgesin bylaı qoıǵanda arqyrap júrgen poıyzdardyń óziniń aptyǵy basylyp, alqynyp turyp qaldy. Uzamaı Hantaý men Qııaqtynyń arasyndaǵy 40 shaqyrymǵa jýyq jol boıyn tegis qar basyp, poıyzdar toqtap qaldy degen habar da kelip jetti. Bul – temir jol boıynda sırek bolatyn qubylys. Ol kezde búkil on bes respýblıkanyń temir joly ortaq bir júıe. Bul jaısyz jáıtten sol kezdegi bas astana Máskeý de qulaǵdar boldy.

Qanat jigitterin ertip Hantaýǵa jetkende jaǵdaıdyń asa jaısyzdyǵyn birden paıymdady. Uıtqyp soqqan ulyma boran toqtap turǵan vagondardyń asty-ústin qarǵa toltyryp, tapjyltpaı tastaǵan. Bulardyń ótinishi, joǵary jaqtyń pármenimen Saryshaǵannan kómekke áskerı kúsh te kelip jetip, adamdar men aq borannyń aıqasy bas­talyp ta ketti.

«Jaý jaǵadan alǵanda, bóri etekten» degendeı, úrlep soqqan jel jalap, jaltyr muz taspaǵa aınaldyryp tastaǵan rels­ten parovozdyń biri taıyp shyǵyp ketsin. Jáne qandaı, jaı shyqqan joq, temir joldyń arqan boıy bóliginiń tas-talqanyn shyǵarǵan.

Urysta turys joq. Qanattyń ózi bas­tap endi joldyń jyrtyǵyn jamaýǵa kiris­ti. Kólik bitken júristen qalǵan. Bular bir shaqyrym jerden jańa relsti ıyqtaryna salyp áýpirimdep áreń jetkizdi. Qaqaǵan boranda kók temirmen alysqannyń aýyrlyǵyn kórgen ǵana biler. Tipti bir qadaý qaǵýdyń ózi zor kúsh, bel taldyrar beınet. Buǵan jigittiń jigiti, adamnyń nary ǵana shydas bereri kámil. Sol kezdegi búkil Odaqtyń kúretamyryn úzip tastaý ońaı ma, bular jan berip, jan alysyp júrip, aqyry jol júrisin qalpyna keltirdi. Sonaý tikushaqpen arnaıy ushyp kelgen Máskeý ókiliniń alǵysyn da aldy.

Bul Qanat Dóńbaıulynyń jol boıynda ótken ómiriniń bir sáti ǵana.

«Qanat Súgirbaev «Tulpar» poıyzy qozǵalysy jyldamdyǵyn 140 shaqy­rym­ǵa jetkizý jáne Shyǵanaq – Shý, Jam­byl – Shý – Otar jol ýchaskelerin elektr­len­dirý jónindegi sharalardy uıymdas­ty­rýshylardyń biri boldy», dep jazylypty «Qazaqstannyń úzdik adamdary» atty ensıklopedııada. Vagondary sonaý Ispanııadan ákelingen bul ushqyr poıyzdyń júrgizile bastaýy elimizdiń temir joldaryna tutas bir tóńkeris ákeldi desek, artyq aıtqandyq emes. Ásirese, onyń toǵyz joldyń torabynda turǵan Shý jol dıstansııasyna túser salmaǵy osal bolmasy belgili edi. Muny jete túsingen Qanat Dóńbaıuly ózine qarasty jol ýchaskeleriniń sapasyn jańa deńgeıge kóterýge bel sheshe kirisip ketti.

Eń aldymen respýblıkalyq temirjol basshylyǵyna hat jazyp, habarlasyp júrip, kerekti qarjy men qural-saıman alyp, Jıdeli – Qııaqty aralyǵyn kúrdeli jóndeýden bir ótkizip aldy. Odan keıin Shý stansasynyń ózindegi uzyndyǵy bir shaqyrym bolatyn toǵyz taram jol tar­maq­taryn shpaldaryna deıin jańalap shyqty. Saǵatyna júz shaqyrymnan astam jyldamdyqpen aǵyp kele jatqan «Tulpardyń» jolynda eshbir irkilis bolmaýy kerek. Bul rette ásirese poıyzdardyń júris-turystaryn rettep otyratyn stansalardyń oryny erekshe bolmaq. Sondyqtan jalǵyz Shý ǵana emes, Jıdeli, Hantaý, Kemer, Birlik stansalarynyń temir jol taramdary da retke keltirildi.

2006 jyly Q.Súgirbaev basqaratyn ujymnyń poıyz qozǵalystarynyń qaýip­siz­digin qamtamasyz etý boıynsha respýblıka boıynsha salalyq jarys jeńim­pazy atanýy bulardyń eren eńbe­gi­niń qorytyndysyndaı boldy. Qanat Dóń­baı­uly osy sala qyzmetkerleri úshin aıryq­sha qasterli «Qurmetti temirjolshy» tós­bel­gisin keýdesine taqty.

Byltyrǵy ulý jyly da umytylmas jaqsylyqtarymen este qaldy. Bir kúni As­tanadan «Máskeýge tez jet!» degen shuǵyl te­lefonogramma keldi.

– Oıbaı-aý, Máskeýmen esep aıyrysyp bolǵan joq pa edik? – demeı me oıy oıran-asyr bolǵan bul.

– Onda dúnıejúzi temir jol maıtal­man­darynyń úlken basqosýy bolǵaly jatyr, jetseıshi, jaman bolmassyń, – deıdi astanalyqtar jumbaqtap.

Bardy. Kóp nárseni kórip kóńili ósip, kókjıegi bir keńeıip qaldy. Jáne sol joly bulardyń eńbeginiń álemdik deńgeıde baǵalanǵanyn aıtsańyzshy!

– Sahnaǵa Qazaqstannan kelgen temir jol tarlany Qanat Súgirbaev shaqy­ry­lady, – degende bul óz qulaǵyna ózi senbedi. Sahnanyń ekinshi jaǵynan Eýropa temirjolshylar assambleıasynyń Bas dırektory Djon Nettı degen qasqabas shyǵyp, munyń keýdesine «Dańq gúldestesi» degen orden taqqanda bul eń aldymen Qazaqstannyń atyn shyǵaryp, eli úshin maqtanǵany ımandaı shyndyq.

Ol ol ma. Kelesi kezekte Eýropa isker adamdar assambleıasynyń bas dırektory, professor Altan Savvo shyǵyp, bul basqarǵan ujymdy qol jetkizgen jetistikteri úshin «Altyn qabylan» medalimen marapattaǵanda otyrǵandardyń bári qazaqstandyq áriptesterine erekshe súısinispen qushyrlana qol shapalaqtady. Buǵan qalaı qýanbassyń endi. Mereıiń tasyp, eńbegiń jandy degen osy emes pe!?

Jaqynda bulardyń ujymyna Shoqpar jol dıstansııasy qosyldy. Endi «Shý irilendirilgen jol dıstansııasy» dep atalatyn bul mekemeni basqarý Qanat Súgirbaevqa júkteldi. Bilikti basshy, maıtalman temirjolshy Qanekeńniń bul senim údesinen de shyǵatyndyǵyna kúmán joq.

Sáýlebek JÁMKENULY,

zańger-jýrnalıst.