*Birde...
Baqytjan Momyshulynyń unatyp jeıtin qattama samsa pisirip, ekeýimiz shaı iship otyr edik, ol maǵan barlaı qarady da:
– Mamasy, maǵan jaqsy ıdeıa kelip otyr. Seniń pensııań bar-joǵy 29 myń. Osy aqshany birneshe kúnde ǵana tabatyn ádis bar, – dedi.
Menimen baılanysty taǵy birdeńeni aıtqysy kep otyrǵanyn ishim sezdi, biraq onyń ne ekenin bilmegendikten:
– Ondaı ádisiń bolsa, neǵyp osy kezge deıin aıtpaı júrsiń? – dep sózdi sabaqtadym.
– Seniń myna dámdi samsalaryńdy jep otyryp «bizdiń Zákeń samsanyń jeti-segiz túrin qatyryp pisiredi, nege sony paıdalanbasqa» degen utymdy oı keldi.
– Ony qalaı paıdalanady ekenmin?
– Sen «Zeınep apaıdyń samsahanasy» dep samsa satatyn oryn ash. Zeınep apaıdyń áńgimesin tyńdap júrgender: «Endi Zeınep apaıdyń samsasynan dám tataıyq», – dep qaptap keletin bolady.
– Samsa pisirý maǵan qıyn emes, alaıda aıaǵynan buryn aýzymen júretinder: «Baıǵus Baqytjan Momyshuly áıelin asyraı almaı, samsa satqyzyp qoıypty», – dep aldymen seni ósektep, uıatqa qalasyń ǵoı.
– E-e, joq! Munyń ekinshi jaǵy bar. «Aqshanyń sońyna túsip, ákemniń atyna kóleńke túsirdi» dep seni tastap ketýime ádemi syltaý emes pe! – dedi Bákeń.
***
Qazaqtyń talantty aqyn qyzy Kúlásh Ahmetova Bákeńniń maǵan baǵyshtaǵan kezekti bir «tuzdy» ázilinen keıin:
– Baqytjan aǵa, osy siz Zeınep týraly neshe túrli ospaq, qyńyr sózderdi aıtasyz. Sóıte turyp ony aıalap alaqanyńyzǵa kóteresiz. Túsinbeımin, – dedi.
Sonda Bákeń:
– Kúlásh-aý, jaı kóterip júrgenim joq, kóterip aparyp tastap jiberetin jer izdep júrmin ǵoı, – dep sózdi taǵy da maǵan tireı saldy.
***
Atanyń 90 jyldyǵyna oraı Taraz qalasynda eskertkish qoıylatyn bolyp, músinniń jobasyn irikteý otyrysyna bizdi shaqyrdy. Sol basqosýdyń aldynda oblys ákimi Serik Úmbetov Baqytjan ekeýmizdi qabyldamaqshy eken.
Ákimniń kireberis qabyldaý bólmesinde hatshy qyz aldymyzdan shyǵyp qarsy alyp:
– Aǵa, birer mınýt kúte turyńyzdar, – dep Bákeńdi qoltyqtap aparyp úlken kresloǵa otyrǵyza saldy. Ishimnen: «Qap!» – dep, burynyraq qozǵalmaı, keshikkenime ókindim. О́ıtkeni sońǵy operasııadan keıin Bákeńniń oń aıaǵy ılikpeı qalǵan. Oryndyq bolmasa kreslo, dıvan degender oǵan óte yńǵaısyz. Otyrýyn otyrǵanymen turatyn kezde ózgeniń kómeginsiz qınalyp qalady.
Kómekshi jigit «kirińizder» dep habar bergende Bahany súıemeldep turǵyzbaqshy boldym. Alaıda alasa ári jumsaq kresloǵa shógip otyryp qalǵandyqtan aıaǵy ıkemge kelmeı, birden kóterilýi ońaı bola qoımady. Alǵashynda beıqam turǵan hatshy qyz ben kómekshi jigit jaǵdaıdy endi túsingendeı ekeýi maǵan járdemge kelip, Bahany ornynan turǵyzdyq. Bákeń jastardyń qolǵabysyna alǵysyn bildirdi de:
– Adamdar kreslony nege jaqsy kóredi, bir otyrǵan adam odan nege aıyrylǵysy kelmeıdi desem, munyń kisini ózine tartyp jibermeı turatyn qasıeti bolady eken-aý! – dedi tańyrqaǵan syńaımen.
Zeınep AHMETOVA
ALMATY
Járdemaqsha – «sýbsıdııa»
Bizdiń fermer Jáýtik myrza:
«Pálenbaı egisim bar,
Kókónis, jemisim bar,
Tórt túlik malym bar,
Kólemi atshaptyrym baǵym bar» –
Dep,
On gektardy myń gektar ǵyp,
Qujattaryn jaıyp saldy.
Agrarshy «barondar»,
«Sýbsıdııamen» ortaqtasty,
Sosyn birge izin bildirmeı,
Jymyń-jymyń jorǵaqtasty.
***
«Maıshelpek» bar qaıdan da,
«Jemqorlyq» degen «maıdanda».
"Bıýdjette aqsha joq..."
Qys túsken soń kúı ketti,
Bes qatarly bir úıden.
Kempir-shaldy bıletti,
Sýyq shalyp búıirden.
Elektr pesh ár úıide,
О́zin ózi jylytqan.
Kókjótel bop sábı de,
Oıynshyqty umytqan.
Istemeıdi qazandyq,
Ala jazdaı tot basty.
"Bes aýrýyn" jazarlyq,
Bul aýylda joq basshy.
"Bıýdjette aqsha joq,
Sál shydańdar bıylsha.
Aıtylar sóz basqa joq,
Keler jyly buıyrsa...»
Dep, bir bastyq "janashyr"
Kete bardy sybyrlap.
Úıler ishi "qarasur",
Bara jatyr tynymdy ap.
"Bıýdjette aqsha joq"
Degen syltaý tys qaldy.
Eki-úsh bastyq qasqa bop,
Jemqorlyqpen ustaldy.
Ázirbaıjan QONARBAEV
Mańǵystaý oblysy
Mundaı da bolady...
– Men soǵysqa qatystym, úsh ret kólik, bir ret ushaq apatynan aman qaldym, eki nekede jolym bolmady, úsh ret qarjy qıyndyǵyna tap kelip jıǵan-tergenimnen jurdaı bolǵan pendemin. Sóıtken maǵan nemerem: «Ata, tirlikti túsinbeısiz de siz ómirden maqurym qalǵansyz!» deıdi.
***
Shaıhanada smartfonsyz, noýtbýksyz bir adam jáı ǵana sháı iship typ-tynysh otyr... Túr-túsine qarap es-qabiletiniń saýlyǵyna kúmándandym...
***
Mektep oqýshysy jarty qapshyq aqsha taýyp alyp polısııaǵa ákep ótkizedi.... Sheshesi kóz-jasyn kóldete otyryp: «Balamdy maqtan tutamyn!...» dep birazǵa deıin ózin toqtata almaı eńiregen eken..
***
Qymbatty ata-analar! Qaraýsyz, baqylaýsyz ketken balalaryńyzdyń kóp ótpeı-aq, ata-ana bolyp shyǵa keletinin eskeremiz!
***
Áıel sanatorıden kelgen boıdy elektr eseptegishti esepter kep jiberip... eriniń qansha kún úıde túnemegenin eseptep shyǵara qoıypty.
QANDENNEN TО́BETKE DEIIN
Baılyqtyń atasy kitap ekenin kókeıime túıip ósken basym, kázir kitapqa degen talǵam ósip – keı-keılerde bedel-qasıet – úıińdegi kitap ataýlynyń san-sapasyna qaraı tarazylanatyn bolyp júr emes pe.
Áıel jaryqtyqtar da kitap jınaýdy básekeniń úlkeni dep bilgen bolý kerek, oǵan degen iltıpattary ózgeshe. Bir kúni úıdegi Bozym bir qabyrǵamyzǵa qaqyrap ornaı qalǵan kitap sóremizge súzile qarap turyp: “Endi bizge jarym sharshy metr qyzyl tústi, bir sharshy metr aspan kók boıaýly qalyń kitaptar qajet...” dep búıirin taıana sóılegeni bar. Kózi ashyq azamat bolǵandyqtan bunyń munysyna sál keıip, al myna bir “ıgilikti isine” súısinip, ishimnen “keremet!...” dep kúbirlep rıza bolǵanym taǵy bar. Ondaǵysy ne deısiz ǵoı... Keremet! Keremet bolǵanda qarapaıym ǵana nárse. Qaltaǵa salyp júrýge bolarlyq tobylǵydaı tory kándendi Bozym asyraı bastaǵanda jaqtyrmaı tanaý kóterip torsyldap edim... Sóıtsem, ondaǵym artyq ketkendigim eken. Tobylǵy tory kánden aqyldy bop ósipti. Onyń “keremet oıynyn” úıimizge Pyshyr qurdas kep qonǵanda baıqadyq emes pe. Erteńinde Pyshyr keteıin dep kıim ilgishtegi syrt kıimine qol soza berip edi, qarsy aldyna qasqaıyp turyp alǵan kándenimiz úrip-sháýildep bolar emes. Pyshekeńniń qol ushy kıimine jete berdi – kánden azar da bezer sháńkildep, tisin aqsıta ars etip, shamasyna qaramaı balaǵyna jarmasqany. Qarap turmaı ilgishtegi kıimin ápere berip edim, kándenim ony tastaı sala meniń qolymdaǵy qońyr tondy julmalaı jónelgeni bar. Sol mezet qońyr tonnyń ish qaltasynan bir pále jerge top ete qalǵandaı boldy. Qarap edim, kándenim top ete qalǵan Hemıngýeıdiń kitabynyń jıeginen súırelep túpki úıge qaraı zymyrap barady eken... Onysymen qoımaı, qaıta qaıyrylyp Pyshekeńe aıbat shege sháýildep, aldyńǵy aıaǵyn kóterip alystan tepsine shaýyp bolmaǵan soń, Pyshekeń de “er jigit emes pe, tós qaltasyna “túsip ketken” Muqaǵalıdyń “О́mir-ózenin” sýyryp laqtyryp, tutyǵyp-túnerip qoshtaspaı shyǵyp ketti. Tek esikti serpı jabarynda: “Itińniń ıttigin ómiri umytpaspyn...” dep qaldy. Mende kándenniń “kákir-shúkirligine” sál-pál keıip, odan onyń bul áreketin oıǵa salyp saralap kórgen soń, bunyń bul áreketiniń keremet ekenine kóz jetip, ony bul iske baýlyǵan kerbez kelinshegimdi alǵash ret tapa-tal túste keýdeme qysyp, betinen súıdim. Osy kúnnen bastap kándenge degen pıǵylym túbirinen ózgerip, ol meniń aldymda árkez erkeleıtin halge jetti...
Munan keıin, úıimizge emin-erkin qonaq shaqyra beretin boldyq...
Munan keıin, kelip-ketken el-jurttan esh qaýip-qatersiz-aq otyra beretin boldyq...
Kándenniń Pyshyrdan keıingi eki áreketi oıymnan keter emes...
Biri, sol Pyshyrdyń masqara bolatyn kúninen keıin ile-shala shaqyrǵan qonaqtar bolǵan kúngi áreketi. Toı domalaǵymyz táp-táýir ótip, el-jurt tarar shaqta kándenim “konsertin” bastap bersin... “Tilin biletin Pyshyr pysyqtyǵyn jasap, ishken ishimdiktiń qyzýymen árkimniń qalta-qaltasyn aqtaryp, urlaǵan “dúnıelerimen” meniń qushaǵymdy toltyrǵany bar...
Sol kúni kándenimniń áreketi men Pyshyr qurdasymnyń oqys qımylyna qatty qysyldym.
Ekinshisi, kúnderdiń bir kúninde úıge ǵylymı jetekshim – Ildebaı Qulyqovıchti jeńgeımen shaqyra qaldym. Basekeńdi barymyzdy salyp kúttik. Ildekeń úıdegi kelininiń iskerligine rıza bop tos kóterdi. Al jeńgeı myna meniń qabilet-qasıetimdi asyra maqtap áýpirim etti. Bári de oıdaǵydaı bolyp, ol kisiler otyrǵan ornynan kóterile bergen edi, túpte tym-tyrys jatqan kánden atyp turyp alasapyran jasaǵany... Onyń bul áreketinen jeńgeı yrshyp-shorshyp, basekeń keıin sheginip kóńiline kirbiń alǵany bar. Qarap turmaı, ábúıir tógip masqaralamaı turǵanda dep, alǵash ret tabaldyryqta yzǵar shasha taltaıyp turǵan kándenniń moıynynan búre ustap túpki úıge atyp jiberdik...
Biz basekeń men asyl jeńgeıdi shyǵaryp sap kelgenshe, odan túnniń bir ýaǵyna deıin kándenimizde bir mezet toqtaý bolmaı zar eńiregeni...
Kúnderdiń bir kúninde, ǵylymı ataǵym joǵarylaǵan shaqta — osy Ildekeń bizdi úıine shaqyra qaldy. Basekeńdikine top etip bara qaldyq. Syıly qonaǵy boldyq. Men osy ataq-qurmetke jetýime Ildekeńniń eńbegi qansha bolsa, úıdegi asyl jeńgeıdiń eńbegi de sonsha ekenin aıtyp, rızashylyǵymdy bildirdim.
Bir tańqalǵanym – biz otyrǵan bólme tap-tuınaqtaı, kitap ataýly kózge túspeıdi. Shaǵyn úzilis kezinde túpki bólmege bas suǵyp edim, izdegenim osynda – kitaptan qabyrǵa ataýly kórinbeı qalǵan eken. Jaqyndap baryp syǵyraıa syǵalap edim, ózimniń qoldy bolǵan qundy kitabym kózime ottaı basylǵany... Suǵylǵan qolymdy jarty jolda toqtata turyp, ashy yryl shyqqan tusqa moıyn buryp edim – qaq tórdegi qalyń kórpe ústinde nán tóbet jaıǵasqan eken. Alasy mol aýmaqty kózin menen almaı, tisin aqsıta atylýǵa ázirlengen ala tóbetten qaımyǵyp, qolymdy tartyp ala qoıdym...
... Tanys kitap kózge ottaı basylǵanymen: jan tátti, qımaı-qımaı jylystaı berdim...
Ersultan MAǴJAN
Almaty oblysy
AÝYLDYŃ AITQYShTARY
Úmitjan men Altynnyń jalǵyz uly isti bolyp qamaýda jatsa kerek. Ekeýi jylap-syqtap, ne isterlerin bilmeı otyrsa, Kákim degen zamandastary kirip keledi.
– Neǵyp tunjyrap otyrsyńdar? – deıdi ol dańǵyrlap. – Áı, Altyn, júz gramyń joq pa, ákel, tamaq jibiteıik!
– Júz gramy nesi? – dep burq ete qalady Altyn apamyz. – Jalǵyz ul túrmede otyrsa nemenemizge jetispekpiz?!
– Oı, qudaı-aı! – dep jubatqan eken sonda Kákim aǵamyz. – Onda ne tur? Túrmede Lenın de otyrǵan, myna men de otyrǵanmyn...
***
Sádirhan degen aǵamyzdyń boıy shynashaqtaı bolǵanymen sózi túıeden túskendeı kesek, ózi shamasyna qaramaı shalqyp sóılegendi jaqsy kóredi.
Bir kúni toıdan qyzyp kelip, uıyqtap qalǵan Sákeń basyn kóterse báıbishesi burqyldap áldekimge ursyp júr eken. «Ne boldy?» – demeı me.
– Álgi Muqan men Serikke yza bolyp júrmin, – deıdi jeńgemiz. – Sen uıyqtap jatqanda sol ekeýi kelgen. Jaılaryna otyrmaı, eregisti me, tóbelespek boldy ma, áıteýir eki masty áreń shyǵaryp saldym.
– Mynalar shynymen jyndy eken, – dep basyn shaıqaǵan eken Sákeń. – Sonda men oıanyp ketsem ne boldy?!
***
Sákeń birde joly túsip Almatyǵa barsa kerek. Kóshede kele jatsa oıda joqta óz aýylynyń eki balasy jolyǵyp qalady. Analar muny biledi, al Sákeń bolsa kópten beri osynda oqıtyn stýdent balalardy tanymaıdy eken. Shurqyraı amandasqan eki jas jigitke úńile qaraǵan ol:
– Áı, sender meni qaıdan bilesińder? – dep suraıdy. Sonda aǵalarynyń minezine jaqsy qanyq ekeýi:
– Oı, Sádirhan aǵa, sizdi Qazaqstanda kim tanymaıdy? – dep júre beripti. Aýylǵa kelgen soń Sákeń:
– Meni Almatydaǵy jurttyń bári tanıdy! – dep talaıǵa deıin keýdesin uryp júrgen eken.
Hasen ZAKARIIа
Shyǵys Qazaqstan oblysy
