Jeńisti jaqyndatqan erlerdiń biri
Juma, 17 mamyr 2013 1:29
Erdi el tárbıeleıdi. Shyn er eli-jeri úshin jan beredi. Arly er eńbekte de, maıdanda da alda bolyp, esimi el aýzynda saqtalady.
Búgingi shaǵyn maqalamyzǵa arqaý bolyp otyrǵan keıipkerimiz soǵys jáne eńbek ardageri marqum Qurmanǵalı Toqtarov atamyz. Sum soǵystyń aýyrtpashylyǵyn bir kisideı kórgen ol – óz eliniń, jeriniń maqtanyshy.
Juma, 17 mamyr 2013 1:29
Erdi el tárbıeleıdi. Shyn er eli-jeri úshin jan beredi. Arly er eńbekte de, maıdanda da alda bolyp, esimi el aýzynda saqtalady.
Búgingi shaǵyn maqalamyzǵa arqaý bolyp otyrǵan keıipkerimiz soǵys jáne eńbek ardageri marqum Qurmanǵalı Toqtarov atamyz. Sum soǵystyń aýyrtpashylyǵyn bir kisideı kórgen ol – óz eliniń, jeriniń maqtanyshy.
Q.Toqtarov 1913 jyldyń 15 naýryzynda Shyǵys Qazaqstan oblysy Katonqaraǵaı aýdanyna qarasty Kamenka aýylynda, qarapaıym sharýa otbasynda dúnıege kelip, sol óńirdegi Shyńǵystaı aýylynda qazaqtyń uly aqyndarynyń biri Sultanmahmut Toraıǵyrov muǵalim bolǵan mektepti bitirgen. 1933 jyly 20 jasynda aýyldyq keńestiń tóraǵalyǵyna saılanǵan atamyz 1935-1937 jyldary Qyzyl armııa qataryna shaqyrylyp, Tashkent shaharynda artıllerıst bolady. Ásker shebinen oralǵan soń Almatyda jetekshi mamandardy daıyndaıtyn eki jyldyq kýrsty bitirgen ol 27 jasynda Katonqaraǵaı aýdandyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetine taǵaıyndalady.
1941 jyldyń 22 maýsymynda fashıstik Germanııa áskeri Keńes Odaǵyna tutqıyldan basyp kirdi.
«Baqytty dáýren súrip shattanǵanbyz,
О́mirge massattanyp maqtanǵanbyz.
Otanǵa kúnbatystan jaý shapqanda,
Sap túzep qan maıdanǵa attanǵanbyz»,
dep jyrlaǵan Qasym Amanjolov sekildi Q.Toqtarov ta 1942 jyldyń 21 qańtarynda maıdanǵa attanyp, dańqty I.V.Panfılov atyndaǵy 28-gvardııalyq dıvızııasynyń quramynda pýlemetshiler rotasynyń saıası jetekshisi bolyp Máskeý túbindegi shaıqastarǵa qatysty. Bastapqyda Kalının, sońynan soltústik-batys baǵytyndaǵy maıdandarda boldy.
1941 jyly bastalǵan surapyl soǵysta halqymyzdyń atyn dúnıe júzine jarııa etken I.V.Panfılov basqarǵan 316-atqyshtar dıvızııasy, onyń ishinde Baýyrjan Momyshuly bastaǵan batalon Máskeý túbinde aýyr synǵa tótep berip, qandy aıqasta teńdesi joq erlik kórsetti. Bul – barshaǵa málim jaıt.
1942 jyly Q.Toqtarov osy gvardııalyq dıvızııa quramyndaǵy batalonnyń saıası jetekshisi boldy. Ol 1943 jyldyń shildesinen 1944 jyldyń shildesine deıin Sibir óńiri Tom oblysynda ornalasqan áskerı ýchılıshede komandırler daıyndaıtyn kýrsty oqyp bitirip, 1944 jyldyń tamyzynda Latysh dıvızııasynyń gvardııalyq 25 polkiniń 9-rota komandıri bolyp Lenıngrad maıdanyndaǵy shaıqastarda erlik kórsetti. Atalmysh shaıqastarda eki ret kontýzııa alǵan Q.Toqtarov gospıtalda emdelip, qaıta maıdanǵa oraldy.
1942 jyly Ilıa Erenbýrgtiń «Qazaqtar» dep atalatyn ocherki jaryq kórdi. Onda «Odın frıs mne skazal: protıv nas bılıs strashnye soldaty – ıh ne mog ostanovıt nıkakoı ogon, onı bejalı prıamo na nas. Potom mne skazalı, chto eto bylı kazahı. Iа ne znal prejde, chto sýshestvýet takoı narod» dep jazylǵanyndaı, sheginýdi bilmeıtin qazaq sarbazdary soǵys barysynda erliktiń eren úlgilerin kórsetip, qaharman retinde tanyldy. Solardyń biri – Q.Toqtarov Máskeý túbindegi shaıqas, Lenıngradty qorǵaý, taǵy basqa maıdandarda kórsetken erligi úshin «Qyzyl Juldyz» ordenimen, birneshe medalmen marapattaldy.
Ol elge maıor sheninde jeńispen oraldy.
«Er týǵan jerine» degendeı, elge oralǵan soń beıbit ómirde de janqııarlyqpen eńbek etti. Almatyda Joǵary partııa mektebin bitirip, Katonqaraǵaı aýdandyq partııa komıtetiniń uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi, aýdandyq saýda bóliminiń meńgerýshisi, aýdandyq daıyndaý mekemesiniń dırektory, partııa komıtetiniń hatshysy qyzmetterin atqardy. Birneshe ret aýdandyq keńestiń depýtaty, aýdandyq partııa komıtetiniń múshesi bolyp saılandy.
Áne-mine degenshe soǵystyń bitkenine 68 jyl toldy. Beıbit ómirde janqııarlyqpen eńbek etken kóptegen ardagerlerimiz qazir ortamyzda joq. Bıyl 15 naýryzda atamyz Qurmanǵalı Toqtarov 100-ge kelgen edi. Jeńis merekesi – bul eldik pen erliktiń, batyldyq pen batyrlyqtyń, qaısarlyq pen qaharmandyqtyń merekesi. Bul – halqymyzdyń myzǵymas birliginiń, beriktiginiń arqasynda kelgen qýanysh pen shattyqqa toly mereke. Atalarymyzdyń qaıyspas qaısarlyǵy men Otanǵa degen súıispenshilikteri jas urpaq úshin úlgi-ónege.
Qanat ESKENDIR,
«Egemen Qazaqstan».
