• 19 Sáýir, 2013

Zań jobalary: olarda nendeı jáıtter qarastyrylyp otyr?

266 ret

kórsetildi

9 mın

oqý úshin

Egemen Qazaqstan

Zań jobalary: olarda nendeı jáıtter qarastyrylyp otyr?

Juma, 19 sáýir 2013 0:44

ZEINET JASYN UZARTÝ – ZEINET YRYSYN ULǴAITÝ

Júıeni jańǵyrtýdyń jurtshylyqqa jaqsylyǵy mol

Búgingi kúni qoǵamda qyzý talqylanyp jatqan ózekti máselelerdiń biri – Qazaqstan Respýblıkasynyń zeınetaqy júıesin jańǵyrtý máselesi. Atalǵan másele Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń 2012 jylǵy 27 qańtardaǵy «Áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtý – Qazaqstan damýynyń basty baǵyty» atty Joldaýyndaǵy jáne Úkimettiń 2013 jylǵy 23 qańtardaǵy keńeıtilgen otyrysyndaǵy jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin odan ári damytý sharalaryn qabyldaý týraly tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda júzege asyrylýda.

Juma, 19 sáýir 2013 0:44

ZEINET JASYN UZARTÝ – ZEINET YRYSYN ULǴAITÝ

Júıeni jańǵyrtýdyń jurtshylyqqa jaqsylyǵy mol

Qazirgi kezde Parlament Májilisiniń qaraýyndaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» (jańa basylym), «Zeınetaqymen qamsyzdandyrý máseleleri jónindegi Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdar jobalarymen mynalar qarastyrylýda:
1. Jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń ınstıtýttyq bazasyn damytý
Joǵaryda aıtylǵan zań jobalaryna sáıkes «Memlekettik jınaqtaýshy zeınetaqy qory» AQ (budan ári – Qor) bazasy negizinde Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryn qurý kózdelgen. Quryltaıshysy jáne aksıoneri Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti bolyp tabylady. Biryńǵaı zeınetaqy jınaqtaýshy qory zeınetaqy jarnalaryn tartatyn birden-bir uıym bolady. Sonymen qatar, azamattardyń qalaýy boıynsha erikti jáne erikti kásibı jarnalaryn úılestirip, salymshylardyń derbes zeınetaqy shotynyń esep-qısabyn júrgizip, zeınetaqy jınaqtary esebinen tólemderin aýdara alady.
Búgingi ahýal boıynsha respýblıkada 10 jınaqtaýshy zeınetaqy qory jumys isteýde. Salymshylardyń mindetti zeınetaqy jarnalary Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń «Zeınetaqy tóleý jónindegi memlekettik ortalyǵy» RMKK (budan ári – ZTMO) shotyna túsedi, ZTMO olardy jasalǵan zeınetaqy sharttary boıynsha tıisti jınaqtaýshy zeınetaqy qorlaryna aýdarady.
Jınaqtaýshy zeınetaqy qorlaryndaǵy salymshylardyń jeke zeınetaqy esep-shottarynyń sany 2013 jylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha 8 772 102-ni quraıtynyn atap ótken jón.
Salymshylardyń jeke zeınetaqy esep-shottary barlyq jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynyń quqyqtyq murageri bolyp tabylatyn biryńǵaı zeınetaqy qoryna beriledi.
Bizdiń jınaqtaýshy zeınetaqy qorlaryn biriktirý tájirıbemiz bar ekendigin atap ótý qajet – ıaǵnı, 2010 jyly «Qorǵaý» JZQ» AQ-ty «UlarÚmit» JZQ» AQ-qa biriktirý; 2011 jyly «Amanat Qazaqstan» JZQ» AQ-ty «Eýrazııalyq» AQ-qa, «BTA Qazaqstan» JZQ» AQ-ty «UlarÚmit» JZQ» AQ-qa biriktirý; 2012 jyly «Indýstrııalyq Qazaqstan» JZQ» AQ-ty «GNPF» AQ-qa biriktirý.
Jınaqtaýshy zeınetaqy qorlary salymshylarynyń zeınetaqy jınaqtaryn Qorǵa berý tártibi zańnamalyq deńgeıde retteledi jáne tolyq kólemde júzege asyrylady. Ár salymshy óz zeınetaqy jarnalary men ınvestısııalyq tabysyna sáıkes keletin derbes aktıvter somasy týraly aqparat alady.
2. Zeınetaqy jınaqtarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý
Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes 2009 jylǵy 1 shildeden bastap respýblıkada salymshynyń zeınetaqy tólemderin alý quqyǵyna ıe bolý sátindegi zeınetaqy jınaqtarynyń somasy men ınflıasııa deńgeıin eskere otyryp, naqty engizilgen mindetti zeınetaqy jarnalarynyń somasy arasyndaǵy memlekettik kepildik tólemi júzege asyrylýda.
2009 jylǵy 1 shilde men 2013 jyl aralyǵyndaǵy memlekettik kepildik tólemi Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń tómendegi qaýlylarymen reglamentteldi: 2009 jylǵy 15 mamyrdaǵy №726 qaýly, 2012 jylǵy 4 aqpandaǵy №204 qaýly, 2013 jylǵy 12 aqpandaǵy №125 qaýly.
Joǵaryda atalǵan normatıvtik-quqyqtyq aktilerge sáıkes ZTMO-ǵa azamattardan qujattar qabyldaý, sheshim jobalaryn daıyndaý jáne memlekettik kepildik somalaryn tóleý boıynsha mindetter júkteldi.
Salymshynyń zeınetaqy tólemderin alý quqyǵyna ıe bolý sátindegi zeınetaqy jınaqtarynyń somasy men ınflıasııa deńgeıin eskere otyryp, naqty engizilgen mindetti zeınetaqy jarnalarynyń somasy arasyndaǵy memlekettik kepildik tólemi alýshylarǵa tómendegi bes sanat boıynsha júzege asyrylýda: zeınetkerler – zeınet jasyna jetken tulǵalar (áıelder – 58, erler – 63); 5 jáne odan da kóp bala týǵan áıelder; múgedektigi merzimsiz belgilengen 1 jáne 2 toptaǵy múgedekter; áleýetti qurylymdar baǵyty boıynsha zeınetke shyqqan zeınetkerler jáne Qazaqstannan turaqty turý úshin basqa jerge ketken tulǵalar.
Osylaısha memlekettik kepildik tólemi bylaısha júzege asyryldy:
2009-2010 jyldary – 72 539 alýshyǵa 2 181 575 566 teńge somasynda;
2011 jyly – 50 356 alýshyǵa 2 758 076 304 teńge somasynda;
2012 jyly – 106 718 alýshyǵa 6 052 301 908 teńge somasynda.
2013 jylǵy 1 naýryzǵa deıin 8 969 alýshyǵa 583 223 274 teńge tólendi.
2009-2013 jyldary memlekettik kepildik tólemi 238 582 alýshyǵa 11 575 177 052 teńge somasynda júzege asyryldy.
Zań jobasy sheńberinde ınflıasııa deńgeıin eskere otyryp naqty engizilgen mindetti zeınetaqy jarnalary mólsherinde zeınetaqy jarnalary saqtalýynyń kepildigi boıynsha memleket mindetiniń saqtalýy qarastyrylýda.
Sonymen qatar, zeınetaqy jınaqtarynyń saqtalýy Qordyń zeınetaqy aktıvterin esepke alý jáne saqtaýdy júzege asyratyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Bankimen qamtamasyz etiledi.
Qor qyzmetine zań júzinde tómendegi tıisti talaptar belgilenedi.
3. Zeınetaqy aktıvterin basqarý tıimdiligin arttyrý
Qordyń zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaý, tıisti tabys deńgeıi men saqtalýyn qamtamasyz etý ártaraptandyrý prınsıpterimen júzege asyrylady.
Qordyń zeınetaqy aktıvterin basqarý ınvestısııalyq strategııalarǵa sáıkes Ulttyq bankpen, Qordyń zeınetaqy aktıvterimen bekitilgen keńes arqyly júzege asyrylatyn bolady.
Keńes quramyna táýelsiz sarapshylar men qarjy naryǵyna qatysýshylar, Ulttyq Bank, Úkimet ókilderi kiredi. Zeınetaqy aktıvterin basqarý jónindegi keńestiń derbes quramyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti bekitedi.
Qordyń zeınetaqy aktıvterin ornalastyrý úshin quraldar tizbesi boıynsha usynystar ázirleý men osy tizbeni qabyldaý, Qordyń zeınetaqy aktıvterimen basqarý tıimdiligin arttyrý boıynsha usynystar ázirleý men qaraý keńestiń negizgi qyzmetteri bolyp tabylady.
4. Kásibı zeınetaqy jarnalarynyń mindettiligin engizý
Respýblıkada erikti kásibı zeınetaqy jarnalary tıisti damı alǵan joq, osyǵan qaramastan, jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi 1998 jylǵy 1 qańtardan bastap engizildi. Ulttyq Bank derekteri boıynsha 2013 jylǵy 1 naýryzda erikti kásibı zeınetaqy jarnalary 4 220, jınaqtardyń jalpy somasy 136 996 teńgeni quraıdy.
Osyǵan baılanysty qazirgi ýaqytta erikti kásibı zeınetaqy jarnalaryn mindetti qalyptastyrýǵa aýystyrý mehanızmi ázirlenýde. Joǵaryda kórsetilgen zań jobasy sheńberinde 5 % kóleminde mindetti kásibı jarnalar mólsherlemesi belgilendi. Osy baǵytta erekshe eńbek jaǵdaıy mamandyqtary men óndiristik tizbesin qaıta qaraý boıynsha jumys júrýde.
5. Zeınet jasyn birizdendirý
Jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin engizýde zeınetaqynyń azaıǵan yntymaqty bóligin jınaqtaýshy zeınetaqy júıesinen tólemder toltyratyny josparlanǵan. Yntymaqty zeınetaqy taǵaıyndaý úshin 2018 jyldan bastap zeınetke shyǵatyn áıelderdiń (zańnamamen 1998 jylǵy 1 qańtarǵa áıelder úshin 20 jyl qajet) tolyq eńbek ótili joq ekendigi eskeriledi. Júktilik pen bosanýǵa baılanysty demalysta bolǵan kezeńde áıelderdiń eńbek úzilisterine oraı aýdarymdarynyń turaqsyzdyǵy, bizdiń jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi jas bolǵandyqtan, zeınetaqy jınaqtary tómen ekendigi qaperge alynady. Osyǵan baılanysty áıelder men erler úshin biryńǵaı zeınet jasyn belgileý qajettiligi týyndady. Osy máseleniń áleýmettik mánin eskere otyryp, qazir áıelder úshin jańa zeınet jasyn belgileýdi kezeń-kezeńimen júzege asyrý qarastyrylsa, bul úderis 10 jyldy quraıtyn bolady.
Serikhan SABYRJANOV,
«Memlekettik zeınetaqy tóleý ortalyǵy» RMKK bas dırektorynyń orynbasary.