Búırek almastyrǵandardyń jaǵdaıy jaqsy
Senbi, 20 sáýir 2013 0:36
Shymkenttik dárigerlerdiń Ońtústik Koreıadan kelgen mamandarmen birlesip búırek transplantasııasyn jasaǵanynan jurtshylyq habardar. Muny turǵyndar aqjoltaı jańalyq dep qabyldaýda. О́ıtkeni, mundaı kúrdeli operasııalar Almaty, Astana sııaqty iri qalalarda ǵana jasalyp kelse, endi aımaqtar arasynda Shymkentte múmkin bolyp otyr. Bul birinshi kezekte óńir medısınasynyń halyqaralyq standarttarǵa óte bastaǵanynyń, oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń júıeli jumystary joǵary deńgeıde ekendigin de tanytady.
Senbi, 20 sáýir 2013 0:36
Shymkenttik dárigerlerdiń Ońtústik Koreıadan kelgen mamandarmen birlesip búırek transplantasııasyn jasaǵanynan jurtshylyq habardar. Muny turǵyndar aqjoltaı jańalyq dep qabyldaýda. О́ıtkeni, mundaı kúrdeli operasııalar Almaty, Astana sııaqty iri qalalarda ǵana jasalyp kelse, endi aımaqtar arasynda Shymkentte múmkin bolyp otyr. Bul birinshi kezekte óńir medısınasynyń halyqaralyq standarttarǵa óte bastaǵanynyń, oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń júıeli jumystary joǵary deńgeıde ekendigin de tanytady.
Biz búırek aýystyrý otasy jasalǵan Shymkent jedel medısınalyq kómek kórsetý aýrýhanasynyń bas dárigeri, medısına ǵylymdarynyń doktory Mádı Bıǵalıevke jolyǵyp, osy taqyrypta áńgime órbitýin ótingen edik.
– Mádı Qojauly, búırek transplantasııasy sekildi óte kúrdeli otanyńOńtústikte qolǵa alynýy talaı naýqastyń júregine úmit otyn jaqqanydaýsyz. Bul operasııaǵa qatysýǵa jergilikti dárigerler daıar boldy ma,álde sol joly alǵash ret qatysýǵa múmkindik aldy ma?
– Mundaı ota buǵan deıin Almaty men Astana qalalarynda jasalyp keldi. Endi, mine, búırek transplantasııasynyń alǵash ret Shymkentte júzege asyrylýy sóz joq, úlken jetistik ekeni daýsyz. Igi bastamanyń júzege asýyna tikeleı qoldaý kórsetken oblys ákimi Asqar Myrzahmetovke júrekjardy alǵysymdy bildirgim keledi. Sebebi, halyq sanynyń kóp ári tyǵyz ornalasqanymen erekshelenetin Ońtústik ólkesinde búgingi tańda 300-ge jýyq naýqas búırek jetispeýshiligi boıynsha esepte tur. Asqar Isabekulynyń qoldaýymen oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy Jumaǵalı Ismaılov, anestezıolog maman jáne men Ońtústik Koreıada tájirıbe jınaqtap, biliktiligimizdi arttyryp keldik. Maýsym aıynda ońtústikkoreıalyq transplantolog mamandar taǵy da Shymkentke kelip, birneshe naýqastyń búıregin almastyrady dep kútilýde. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy Ońtústik Koreıadaǵy Anam gospıtaliniń dárigerlerimen kelisimshartqa qol qoıdy. Sol kelisim negizinde Kvan Te Pak bastaǵan dárigerler maýsym jáne qyrkúıek aılarynda Shymkentke kelýi tıis. Oblystyq ákimdik bar shyǵyndy óz moınyna alyp otyr. Elbasy aıtqandaı, Shymkenttiń úshinshi qala atanýyna biz óz úlesimizdi osylaısha qosyp kelemiz. Búırek transplantasııasymen qatar aldaǵy ýaqytta baýyr almastyrýdy da qolǵa alýdy josparlap otyrmyz. Sondaı-aq, jalpy transplantasııa salasyn damytýdy qolǵa alýymyz kerek. Búgingideı ǵylymnyń, tehnıkanyń damyǵan dáýirinde joǵary sapaly medısınalyq kómekke qol jetkizý órkenıetti elderdiń belgisi dep oılaımyn.
– Jalpy elimizde jylyna qansha búırek transplantasııasy jasalady?
– Byltyrdan beri respýblıka boıynsha búırek transplantasııasy boıynsha 54 ota jasalsa, sonyń tórteýi bizdiń oblysta iske asty. Bul úlken jetistik. Eger transplantasııa salasyn aýrýhana júıesinde damytatyn bolsaq osyǵan sáıkes etip zerthana, jansaqtaý bólimi, tehnologııa salasy da damýy tıis. Ol úshin medısınanyń sońǵy jetistikteri – jańa qurylǵylar, óndiriske jańadan engen dári-dármekter, jańa mamandar da kóbeıetini sózsiz. Anestezıolog-reanımatolog mamandaryn da daıarlaýdy jetildirý qajet. Bir ǵana dáriger transplantasııany júzege asyra alady dep aıtý qıyn. Keshendi em júrgizýdi qajet etetini aıtpasa da túsinikti.
– Donor máselesi qalaısha júzege asyrylýda? Osy jaǵyna da toqtala ketseńiz.
– Transplantasııa iske asqan soń, árıne, donorlyq máseleni de damytý qajet. Sebebi, keı kezderi naýqasqa etjaqyndarynyń da búıregi saı kele bermeıdi. Barlyq jaǵdaıda sáıkestik bola berýi ekitalaı. Sol úshin «óli» donorlardy tartýdy damytý kerek dep aıtar edim. Medısınalyq turǵydan keler bolsaq adam ómirine arasha túsý úshin ondaı qadamǵa barýǵa bolady. Búgingi tańda jalpy, tinder men múshelerdi aýystyrý medısına salasynyń eń iri jetistigi bolyp otyr. Álemniń ozyq memleketterinde múshe transplantasııasyn jasaý keń qoldanysqa ıe. Bizdiń elimizde A.N.Syzganov atyndaǵy hırýrgııalyq ulttyq ortalyǵynda kóp jyldan beri búırek transplantasııasy sátti júrgizilip keledi. Endi mine, mundaı kúrdeli operasııa Shymkentte de iske asýda.
– Múshe transplantasııasy jaıynda biz ne bilemiz? Bir adamnyń múshesin ekinshi adamǵa aýystyrý qaýipsiz emes pe? Bul máselege qoǵam qalaı qaraıdy?
– Qarapaıym tilmen jetkizer bolsaq, múshe transplantasııasy bir adamnyń múshesin ekinshi adamǵa aýystyrý degendi bildiredi. Iаkı donordyń óz kelisimimen ózge adamǵa múshesin berýi. Osy oraıda atap ótý kerek, jalpy, búırek transplantasııasyna tiri adam donor bola alady. Al, júrek, baýyr sııaqty dene músheleri belgili bir jaǵdaıda kóz jumǵan adamnan ǵana alynady. Jáne de búıregin bergen donordyń aldaǵy ýaqytta densaýlyǵynda qandaıda bir qıyndyq bolmaıtynyn aıtqym keledi. Negizinde ózge bireýge tánniń bir bólshegin berý bir qaraǵanda qısynsyz sııaqty kórinýi múmkin. Alaıda, emniń bul túri álemniń kóptegen elderinde qoldaýǵa ıe. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń sheshimine sáıkes álem boıynsha transplantasııalyq otaǵa donor atanýǵa ruqsat berý eki zańdyq úlgide júzege asady. Bul kelisim arqyly nemese kelisimsiz prezýmpsııasy arqyly donor bolý. Kelisim berý prezýmpsııasy – adam tiri kezinde aǵza músheleriniń transplantasııasyna qarsy, qarsy emestigin jarııalamaǵandaǵy jaǵdaı. Iаǵnı adam kóz jumǵan jaǵdaıda onyń aǵzalary týǵan-týysqandarynyń kelisiminsiz donor retinde paıdalanylady. Ispanııa, Avstrııa, Belgııa, Ońtústik Koreıa, AQSh, Germanııa syndy memleketterde dál osy kelisim berý prezýmpsııasy qoldanylady.
Negizi bizde de ondaı zań qarastyrylǵan. Eger konsılıým arqyly naýqasqa «mı ólimi» (smert mozga) dıagnozy qoıylsa, onyń jaramdy dene múshelerin ózge naýqastyń saýlyǵy úshin aýystyrýǵa bolady. Ol úshin marqumnyń eki týysy kelisimin berýi tıis. Eger týysy kelisim bermegen jaǵdaıda ony paıdalanýǵa dárigerdiń quqy joq. Mysaly, bir kisi jol apatyna ushyraǵanda dárigerler oǵan mıy isten shyqqany týraly sheshim qoıylsa, onyń zaqym kelmegen múshesi donorlyqqa alynady. Sóıtip, dereý saraptama jasalady. Arnaıy kartoteka túziledi. Túrli aǵzalarǵa kezekte turǵandardyń qaısysyna saı kelse, soǵan salyp beredi. Bul talqylanbaıtyn másele. О́kinishke qaraı biz áli mundaı jaǵdaıǵa jetken joqpyz. Biz qazir tek týystyq donorlyqty damytyp jatyrmyz. Transplantasııada barlyq máseleni tek medısına sheshedi dep aıtý qıyn. Medısınadan ózge zań, din, moral jaǵy bar degendeı. Áýeli bári zańdy bolýy tıis. Jáne de dinı kózqaras jaǵynan kelispeýshilik týyndamaýy kerek. Bir adamnyń múshesin basqa adamǵa salý qazaqy mentalıtetke, musylmandarǵa saı emes degen túsinik bar. Osy tusta qoǵamnyń da atqarar róli zor ekenin aıtqym keledi. Sondyqtan transplantasııa máselesi durys sheshim tabýy úshin úgit-nasıhat jumystaryn jasap, qoǵamdyq pikir qalyptastyrý da dárigerlerge úlken kómek bolatyny sózsiz. Máselen, Ispanııada múshe transplantasııasyna kózqaras sońǵy 4-5 jylda kúrt ózgerdi. Nasıhat jumystarynyń arqasynda qoǵam atalmysh ota túrine qalypty qaraıdy. Buqara kóp jınalatyn oryndardy túrli jazýlar, lozýng ilinip qoıylady eken. Álemniń damyǵan elderiniń qataryna iligý úshin medısınanyń ozyq jetistikterin paıdalanyp, qolǵa alýymyz kerek. Bul qalypty másele. Tek el arasynda tıisti úgit-nasıhat jumystary júrgizilý kerek. Adamdardyń naýqas janǵa óz aǵzasynyń bir múshesin berýge kelisýi – ózgege jańa ómir syılaý, ómir jasyn uzartý ekenin túsinse deımiz. Birte-birte maman jaǵynan, tehnıka jaǵynan eshbir kedergi bolmaıtynyna senemin. Qazirdiń ózinde bizdiń aýrýhana júıesi sońǵy úlgidegi qural-jabdyqtarmen tolyq qamtylǵan. Jaqynda 390 mıllıon teńgege rentgen angıografııalyq jabdyǵyn satyp aldyq. Bul qurylǵynyń biri Astanada Prezıdent klınıkasynda jáne ekinshisi osy Shymkent jedel medısınalyq kómek kórsetý aýrýhanasynyń bazasynda bar. «Scenaria» dep atalatyn kompıýterlik tomograf adam aǵzasyn 64 túrli keskinmen kórsete alady. Sol arqyly biz naýqastyń dıagnozyn anyqtaýda birqatar jeńildikterge ıe bolyp otyrmyz.
Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Janerke JÚSIPBEKOVA.
ShYMKENT.
