Tarıh • 01 Maýsym, 2019

Almatyda «Halyqtardy Qazaqstanǵa deportasııalaý tarıhynan» kórmesi bastaldy

808 ret kórsetildi

Almatydaǵy QR Memlekettik Ortalyq mýzeıinde «Halyqtardy Qazaqstanǵa deportasııalaý tarıhynan» kórmesi ashyldy.

Jappaı saıası qýǵyn-súrgin jyldary KSRO halyqtaryn kúshtep deportasııalaý stalınızmniń qylmysy sanalady.

Kúshtep deportasııalanǵandardyń alǵashqy legine qıyrshyǵystyq kárister jatady. Koreı halqymen bir ýaqytta ońtústik shekaralardan kúrdter, armıandar men ırandyqtar kóshirildi. Batys Belorýssııa men Batys Ýkraınadan, sonymen qatar Baltyq mańy respýblıkalarynan deportasııalanǵan polıaktar 1939-1941 jyldary respýblıka turǵyndaryna aınaldy. Uly Otan soǵysy bastalysymen halyqtardy deportasııalaýdyń jańa kezeńi bastaldy. Bul keńestik nemister edi. Olar Edil boıynan, Grýzııadan, Ázirbaıjannan, Armenııadan kóshirildi. Turǵylyqty halqynyń erkinen tys Qazaqstan túrli ulttardyń stalındik túrmesine aınaldy. Qazaqstanǵa 1937 jyly 18526 káris otbasy (shamamen 100 myńnan astam adam) kóshirildi. Soǵys qarsańynda 102 myń polıak Qazaqstanǵa qonystandyryldy. Eldiń batys aýdandarynan 1941 jyldyń kúzinde respýblıkaǵa 532506 adam kóshirildi. Qazaq KSR-ine 1941 jyldyń kúzinde taǵy 361 myń Edil boıy nemisteri kóshirildi.

Oǵan qosa 1943-1944 jyldary Soltústik Kavkaz halyqtary men basqa da ult ókilderiniń 507 myń adamy qonys aýdaryldy. Orta Azııa men Qazaqstan respýblıkalaryna 1944 jyldyń qarashasynda Meshetııanyń (Grýzııa KSR) 220 eldi mekeninen 110 myńnan astam kóshirildi. Deportasııalaýdyń aýyr zulmaty Soltústik Kavkaz halyqtaryn qıyn jaǵdaıǵa dýshar etti. 1943-1944 jyldary qarashaılar, balqarlar, sheshender men ıngýshtar jer aýdaryldy. Sodan soń qalmaqtar men qyrym tatarlary kóshirildi.

Halyqtardy Qazaqstanǵa deportasııalaý stalınızmniń qandyqol saıasaty jaǵdaıynda ótti. Qýǵyn-súrginge dýshar bolǵan halyqtardyń aman qalýyna qazaq halqynyń baýyrmaldyǵy men adamgershiligi zor septigin tıgizdi.

Kórmege QR Memlekettik Ortalyq mýzeıi qorlarynan alynǵan foto jáne derekti materıaldar, kitaptar jine deportasııaǵa ushyraǵan halyqtardyń turmystyq zattary qoıyldy.

Kórmeni mýzeı dırektorynyń orynbasary Ǵalııa Temirton ashty. Sonymen qatar kórmeniń ashylý saltanatyna Túrik etnomádenı birlestigi tóraǵasynyń orynbasary Qazaqbaı Qasımov, Osetın etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Qazbek Mamsýrov, QR Memlekettik ortalyq arhıv qujattaryn jarııalaý jáne zertteýshilerge qyzmet kórsetý bóliminiń basshysy Baǵdaýlet Omarov qatysty.

Sońǵy jańalyqtar

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar