«Júz jyldyq jylnama» — tarıhtyń túpnusqasy

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń 100 jyl­dyq mereıtoıy aıasynda qolǵa alynǵan qomaqty ju­mys­tyń biri de osynaý eńbek desek qatelespeımiz. Tusaýkeser rásimin ashyp bergen «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq ga­ze­ti» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli atap ótkendeı, «Folıant» baspasynda jaryq kórip, 2000 danamen taralyp otyrǵan 5 tomdyq jınaq 1919-1976 jyldar aralyǵyn qamtıdy.

«1919 jyly «Ushqyn» degen atpen shyǵa bastaǵan basy­lym ár jyldary túrli atpen shyqsa da, tildiń, dinniń, jer­diń, emleniń máselesin, ult múd­desin kóterdi. Sol tustaǵy zııaly­lar­dyń arasyndaǵy aıtys-tartys, asharshylyq, repressııa, soǵys pen tyń ıgerý sııaqty tarıhı oqıǵalardyń bári osy jınaqta qamtyldy. Sondyqtan bul jınaqty dáýirdiń aınasy, júz jyldyq tarıhymyzdyń boıamasyz jylnamasy deýge bolady. Qazaq tarıhynyń shejireshisine aınalǵan gazettiń betinde Sma­ǵul Sádýaqasov, Jú­sipbek Aı­maýytov, Muhtar Áýezov, Beıimbet Maılın, Sáken Seı­fýllın, Turar Rysqulov, Oraz Jandosov, Ǵabbas Toǵ­ja­nov, Ǵabıt Músirepov sııaqty arys­tardyń izi qaldy. Bul jınaq gazet oqyrmandaryna ǵana emes, jýr­nalıstıka tarıhy men áde­bıet­tiń ótkenin zerttep júrgen ǵalymdarǵa, kásibı tarıh­shy­lar­ǵa da taptyrmas qural bolady dep oılaımyn», dedi Darhan Qydyráli.

Jınaq Aqparat jáne qoǵam­dyq damý mınıstrliginiń qol­daýy­men jaryq kórgenin aıta ketýimiz kerek. Jalpy, aýqymdy joba ári qaraı jalǵasyn tabady. Bul týraly jıynǵa qatysqan Aqparat komıtetiniń tóraıymy Lázzat Súıindik aıtyp berdi. «Basylym tarıhy – ult tarıhy. Igi bastama keleshek ur­paq úshin taptyrmas qazyna. Alǵash­qy bes tomdyq munymen toq­tap qalmaıdy. Mindetti túrde jal­ǵa­syn tabatyn bolady», dedi L.Súıindik.

Atalǵan jıynǵa sonymen qatar belgili qoǵam qaırat­ker­­leri, gazettiń ardager jýrna­lıs­te­ri, BAQ basshylary qatysyp jınaq týraly jyly lebizderin bildirdi. О́z kezeginde «Júz jyldyq jylnama» jobasyna basshylyq etken ǵalym Namazaly Omashev bes tomdyqqa keńinen toqtaldy.

«Júz jyldyń tarıhyn bes tomǵa syıǵyzý múmkin emes, árıne. Onyń ústine shynaıy tarıhty aıtý qıyn is. Ásirese biz sııaqty halyqtyń tarıhy qıly-qıly ekenin jaqsy bilesizder. Eńbek eń aldymen baspasóz tarıhyn zerdeleýde taptyrmas qural desek bolady. Bul jerde eshqandaı burmalaýy joq búkpesiz shyndyq kórsetilgen. Osy kitapty oqyp otyrǵan adam ózi de baıqaıdy, sol 1919-1920 jyldardaǵydaı ult máselesine, onyń ishinde til, jer máselelerine batyl barǵan kezdi biz odan keıin kóre bermeımiz. Aıtalyq, bir  jyldyń ózinde Sáken Seıfýllın memlekettik til týraly osy gazet betinde kó­lemdi bes maqala jazǵan. Bylaısha aıtqanda, bul bes tomdyq tarıh túpnusqasy», dedi N.Omashev.

Sonymen qatar osy bes tom­dyq­­qa ter tókken adamdardyń biri, belgili jýrnalıst Jan­bolat Aýpbaev kitap tanystyrylymy barysynda bes tomdyqqa qa­tysty negizgi qamtylǵan ju­mys­tar jóninde aıtyp ótti.

«Bul kitap bir kúnde shyǵa salǵan joq. Jan-jaqty saralandy, materıaldar salmaqtandy. Keıde maqalalardan bólek sý­ret­­terdiń de tarıhyn osy jı­naq­qa kirgizýge týra kelgen jaǵ­daı­lar boldy. Aıtalyq gazet qyz­metkerleri jaqsy biledi, keńeı­tilgen, qysqa tekstovkalar degen bolady. Sol keńeıtilgen tekstovkanyń birinde Qostanaı oblysynan berilgen sýrettiń astynda Ámire Qashaýbaevtyń qyzy Qostanaı oblystyq fılarmonııasynda ánshi bolyp jumys istegen degen jazý bar. Biz sony tekstovka bolsa da osy jınaqqa kirgizip, qysqasha túsinikteme jazdyq jáne mundaı qyzyq faktiler osy jınaqta kóptep kezdesedi», dedi ardager jýrnalıst J.Aýpbaev.

Árıne «Egemen Qazaqstan» gazetine maqala jazbaǵan qaz­aq zııalylary kem de kem. Sonaý Alash arystarynan bas­tap, búgingi memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, aıtýly aqyn-jazýshylar, ǵalymdar bas basylym betinde qalam terbep, birazy tipti qyzmet te atqarǵan. Professor Myrzataı Joldasbekovtiń eń alǵashqy maqalalarynyń biri, aqyn Saıfı Qudashtyń kitabyna jazǵan resenzııasy 1962 jyly osy basylymda jaryq kórgen.

Shara barysynda sondaı-aq gazetke uzaq jyldar basshylyq etken aqtańger pýblısıst, Par­la­ment Májilisiniń depýtaty Saýytbek Abdrahmanov jańa­dan tusaýy kesilip jatqan jınaqqa óz pikirin bildirip, joǵary baǵa berdi. «Keıde qaljyńdap aıtyp jatamyz «Kitaptyń tusaý­ke­seri – kitapty oqymaı jatyp maqtaıtyn jer» dep. Biraq búgingi bes tomdyqty biz shynymen oqymaı maqtaýǵa tıis­piz. О́ıtkeni qazaqtyń kóziqa­raq­ty árbir azamaty «Egemen Qazaq­stannyń» el ómirindegi eleýli ornyn biledi. Bul rette egemendikter eren is tyndyr­dy dep tolyq aıta alamyz. Is-sharanyń basynda basylym basshysy Darhan Qýandyquly «Folıant» basshysy Nurlan Isabekovke alǵys aıtyp ótti. Shynymen de kitapty basyp shyǵarýda baspa asa bir yjda­ǵat­tylyqpen jumys iste­ge­ni kórinip tur. Kitap dızaıny, tipti kitapqa tańdalǵan qo­ńyr tús­tiń ózi qazaqtyń mi­ne­zin, sózin, dalasyn tamasha bil­­dirip tur. Sonymen qatar aýqymdy jo­banyń aýyr júgin, qara ju­my­syn beli qaıyspaı kó­terip shyqqan jumys tobyna oqyrman qaýym rızashylyq bil­di­rýleri kerek. Eseli eńbek el ıgiligine ju­mys isteı bersin», dedi S.Abdrahmanov.

Bas basylymnyń baı qazy­na­syn túgel tasqa basý álbette múmkin emes. Alaıda, kele­shek­ke ótkenniń kelbetin kór­se­tetin bul jınaq mádenı qazy­namyzdyń bir búıirin toltyryp turǵany anyq. Sharada aý­zy dýaly sóz maıtalmandary bes tomdyqqa osylaı baǵa berdi. Sharany gazettiń ar­da­geri, aqyn Qorǵanbek Amanjol basylymǵa arnaǵan óle­ńimen túıindedi.