Úkimet • 12 Maýsym, 2019

Úkimet bes aıdyń qorytyndysyn qarady

175 ret kórsetildi

Keshe Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda bıylǵy qańtar-mamyr aralyǵyn­daǵy elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń jáne respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýynyń qorytyndylary qaraldy.

IJО́ ósimi – 4 paıyz

Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov bıylǵy qańtar-mamyr aralyǵynda IJО́ oń qar­qyny saqtalǵanyn, ósim 4%-dy quraǵanyn aıtty.

«Investısııalardyń dınamıkasy IJО́ ósim qarqynynan joǵary. Osy jyldyń 4 aıyn­daǵy 6,7%-ǵa qaraǵanda, ósim 7,8%-ǵa deıin artty. Aýyl sharýa­shylyǵynda jáne qurylys salasynda ınvestı­sııalar bir jarym ese ósti. О́nerkásipte ınvestısııalar 17,5%-ǵa ulǵaıdy», dedi R.Dálenov.

О́nerkásiptik óndiris bıylǵy qańtar-mamyr aılarynda 2%-ǵa artty. Qurylys salasyndaǵy jumystar qarqyn alǵany baı­qalady. 5 aıdyń ishinde ósim 8,8%-ǵa jetti. О́nerkásip obek­tilerin, avtokólik joldaryn, gaz qubyrlaryn salý jumys­tary, sondaı-aq iri zaýyttardaǵy qurylys-montaj jumystary kúsheıdi.

Aýyl sharýashylyǵynda da turaqty ósim baıqalady. О́ndiris kólemi 3,7%-ǵa artty.

Qyzmet kórsetý salasynda jedeldeý bar. Esepti kezeńde bul sala qańtar-sáýir aılaryndaǵy 4,2%-ǵa qaraǵanda 4,7%-ǵa ósti. Atalǵan sektordyń barlyq sala­larynda dınamıkanyń jedel­degeni baıqalady. Qyzmetter segmentinde saýda eń joǵary ósimdi kórsetip, satylym kó­lemi 5 aıda 7,5%-ǵa ósti. Bul negizinen avtokólik quraldaryn, avto bólshekterdi jáne munaı ónimderin satý kóleminiń artýy­men baılanysty. Kólik salasynda 5,3%-ǵa deıin jedeldeý belgilengen.

Ulttyq bank tóraǵasy Er­bolat Dosaev mamyr aıyn­daǵy aılyq ınflıasııanyń 0,6% bolǵanyn atap ótti. Tıisti bol­jamdarǵa sáıkes, ınflıasııa 2019-2020 jyldarǵa belgilengen 4-6% naqtylanǵan maqsatty dáliz sheginde saqtalady. Teń­geniń aıyrbas baǵamy 2018 jyl­dyń sońyndaǵy deńgeıde.

 

Bıýdjet kirisi asyra oryndalýda

Otyrys barysynda Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov osy jyldyń 5 aıyndaǵy memlekettik bıýd­jettiń atqarylý qory­tyn­dy­lary týraly baıandady.

Qarjy mınıstrliginiń derek­terine sáıkes, 5 aıdyń qory­­tyndysy boıynsha bıýd­jet­tiń barlyq deńgeılerinde kiris­terdiń ósýi baıqalady: mem­leket­tik bıýdjette – 115%, respýb­lı­kalyq bıýdjette – 119% jáne jergilikti bıýdjette – 106%.

Esepti kezeńde memleket­tik bıýdjetke 3,8 trln teńge somasynda tabys tústi, bul jospardyń 105,4%-yn qurady. О́tken jyldyń osyndaı kezeńi­men salystyrǵanda, bıýdjet tabystary 510 mlrd teńgege artyp, jospar 2,7%-ǵa nemese 73 mlrd teńgege asyra oryndalǵan.

«Asyra oryndaý negizinen salyqtar esebinen qamtamasyz etildi. Buǵan kelesi basty fak­torlar yqpal etti: eksport­tyq keden salyǵynyń mólsher­lemesiniń ósýi jáne birqatar sa­la­larda taýarlar men qyzmet­ter óndirisiniń artýy», dedi Á.Smaıylov.

Kiristerdi ákimshilendirýde basty nazar buzýshylyqtardyń joǵarǵy táýekeline ushyraıtyn salyq tóleýshilerge aýdaryldy. Bul jumys táýekelderdi basqarý júıesinde kameralyq baqylaý aıasynda júrgizildi. Kameralyq baqylaý nátıjeleri boıynsha habarlamalar sany 2 esege artty. Sonyń nátıjesinde óteýdiń úles salmaǵy 86%-ǵa jetti nemese onyń úlesi 7%-ǵa artty. Bıýdjetke qosymsha 31 mlrd teńge tústi.

Jergilikti bıýdjetter tabystary boıynsha jospar 120 mlrd teńgege asyra oryndalyp, 1,2 trln teńgeni nemese 113,4%-dy qurady.

2018 jyldyń bes aıymen salystyrǵanda bıýdjet shyǵys­tarynyń tıimdiligi jaqsardy. Respýblıkalyq bıýdjet shyǵys­tary 4,9 trln teńgege ıgerildi. О́tken jyldyń 5 aıymen sa­lystyrǵanda shyǵystar 1,2 trln teńgege artyq júrgizildi.

Á.Smaıylov ortalyq jáne jergilikti organdar tarapynan memlekettik satyp alýlar rásimderin ýaqtyly aıaq­taýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Memlekettik aýdıt jáne ka­meralyq baqylaý bo­ıyn­sha júrgizilip jatqan jumys­tar týraly baıandady. 5 aıda 1 462 aýdıtorlyq is-shara ót­kizilip, 292 mlrd teńge bıýdjet qarajaty qamtylǵan. 48 mlrd teńge somasyna qarjylyq buzý­shylyqtar anyqtaldy. Taýar­lardy jetkizý, qyzmet kórsetý jáne jumystardy oryndaý arqyly jalpy 39 mlrd teńge somasyna qarajattar óteldi. Aýdıt obektilerine qyz­metti je­til­dirý jáne tıim­dilikti arttyrý boıynsha 1 170 usy­nym beril­di. Olardyń 669-y oryn­dal­dy. Qalǵany boıynsha ju­mys­tar júrgizilip jatyr.

4,5 trln teńge somasyna kameralyq baqylaýmen 676 myń memlekettik satyp alýlar qamtyldy. Tekserýlerdiń nátıjesinde 261 mlrd teńge somasyna 13 593 rásim boıynsha memlekettik satyp alý týraly zańnamany buzýshylyqtar anyqtalǵan. Aýdıt obektilerine buzýshylyqtardy joıý týraly 13 478 habarlama jiberildi. Sonyń nátıjesinde, 215 mlrd teńge somasyna buzýshylyqtarǵa jol berilmedi. Olar konkýrstardyń qorytyndylarynyń sheshim­derin boldyrmaý jáne konkýrs qujattamasyna ózgerister engizý arqyly sheshildi.

 

Jeńil ónerkásip óndirisi 23%-ǵa ulǵaıdy

Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstri Roman Sklıar ónerkásip sala­synyń damýy týraly baıandady.

Mınıstrlik derekteri bo­ıynsha, jyl basynan beri óner­kásiptik óndiris kólemi 102%-dy qurady, onyń ishinde taý-ken óndirisi – 100,7%, óńdeý óner­kásibi – 103,6%. Taý-ken óndirisi salasynda tústi kenderdi óndirý kólemi 15,7%-ǵa artty, temir k­e­nin óndirý kólemi 98%-dy qu­rady. Jalpy, temir kenin óndirý kólemi boıynsha dınamıka artyp keledi, ol jyl sońyna qaraı 44,7 mln tonnany quraıtyn bolady.

R.Sklıar baıandaǵandaı, kómir men lıgnıt óndirý kólemi 95,8%-ǵa jetti. Negizgi kómir óndiretin kásiporyndarda kómir óndirýdiń tómendeýi elektr stan­salarynyń kómir ónimderin tutynýynyń azaıýymen baılanysty. Degenmen, kómir eksporty boıynsha oń dınamıka baıqalyp otyr, ósim 105,6% nemese 11,3 mln tonnaǵa jetti.

О́ńdeý ónerkásibinde jeńil ónerkásipte 23%, mashına jasaýda – 16%, farmasevtıka ónerkásibinde – 11,6%, daıyn metall buıymdar salasynda – 9,2%, qurylys materıaldaryn shy­ǵa­rý­da 3,4% ósim baıqalyp otyr.

Kólik kesheni boıynsha 2019 jylǵy qańtar-mamyr aılarynda naqty kólem ındeksi 105,3% boldy. Jalpy, barlyq kólik túrleriniń júk tasymaldaý kóleminiń ósimi 3,7%-ǵa jetti. О́tken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda Qazaqstan arqy­ly ótetin konteınerlik tasymaldar 47%-ǵa ósken.

Qurylys boıynsha qańtar-mamyrdaǵy naqty kólem ın­deksi 108,8%. 15 óńirde oń qar­qyn baı­qalady. Turǵyn úı qu­ry­ly­synda 5 aıdyń qo­ry­­tyn­dysy boıynsha 4,6 mln shar­shy metr turǵyn úı paı­da­la­nýǵa berildi, bul 2018 jyl­dyń sáıkes kezeńimen sa­lys­tyrǵanda 100,1%-ǵa teń.

«Respýblıka boıynsha 40 546 turǵyn úı berildi. О́tken jylmen salystyrǵanda turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý kóleminiń artýy respýblıkanyń 15 óńi­rinde jalǵasýda. Jyldyq josparǵa qol jetkizý boıynsha qabyldanǵan mindettemelerdi oryndaý úshin oblystardyń ákim­dikterine óz­deriniń jumy­syn jandandyrý qajet», dedi R.Sklıar.

 

Saılaýaldy baǵdarlama oryndalýǵa tıis

Otyrysta qaralǵan máse­lelerdi Premer-Mınıstr Asqar Mamın qorytyndylady. «Bıylǵy qańtar-mamyr aılarynda ishki jalpy ónimniń ósimi ótken jylmen salys­tyr­ǵanda 4%-ǵa joǵary», degen Úki­met basshysy ekonomıkalyq damý qarqynyn arttyrý boıynsha sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.

Ekonomıkanyń negizgi qoz­ǵaýshy kúshteri  qurylystyń 8,8%-ǵa, saýdanyń 7,5%-ǵa, kólik salasynyń 5,3%-ǵa, óń­deý­shi sektor, onyń ishinde mashına jasaýdyń 16%-ǵa, avt­oóner­kásiptiń  46,4%-ǵa ósýi boldy.

Osy jyldyń 5 aıyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý boıynsha Aqmola, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Túrkistan oblystarynyń oń jumysy baıqaldy.

Premer-Mınıstr aımaq ákimderine qurylys, ınvestısııalar, ónerkásip jáne turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý salalarynda kórsetkishterdiń ósýin qamtamasyz etý boıynsha sharalardy kúsheıtýdi tapsyrdy.

Bıylǵy mamyrda aılyq ınflıasııa 0,6%-dy qurady. Osylaısha, jyl basynan beri ınflıasııa 2,4% boldy. Úkimet basshysy kórsetkish belgilengen dálizge (4-6%) sáıkestigine qara­mastan, birqatar óńirler­de aýyl sharýashylyǵy taýarlarynyń qymbattaýy baıqalǵanyn aıtty.

«Qazir jemis-jıdek pen kókónister kóp ýaqyt, sondyq­tan baǵa arzandaýy kerek. Ákim­der, ásirese, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqty ustaý boıynsha naqty sharalar qabyldasyn» dedi A.Mamın.

Respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy boıynsha konkýrs­tyq rásimderdi ýaqtyly ótkizý úshin kúsheıtilgen jumystar­dy jalǵastyrý qajettigi atap ótildi. Bul bıýdjet qarajatyn ıgerý boıynsha táýekelderdi joıýǵa múmkindik beredi.

Premer-Mınıstr máseleni qorytyndylaı kele Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń strategııalyq baǵdaryn jáne saılanǵan Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń saılaýaldy baǵ­dar­lamasynyń tolyǵymen jú­zege asyrylýyn qamtamasyz etý­diń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul ekonomıkanyń jáne ın­f­raqurylymnyń turaqty damýy, qoljetimdi baspanamen qam­tamasyz etý, sonymen qatar bi­lim berý, densaýlyq saqtaý máse­lesin jaqsartý arqyly ha­lyqtyń tabysyn jáne turmys sapa­syn arttyrý. Prezıdenttiń saılaýaldy tuǵyrnamasynyń strategııalyq mindetterin tıimdi júzege asyrýdyń arqasynda áleýmettik máselelerdi sheshýge múmkindik jasalady.

«Jańa jumys oryndaryn ashý – Úkimet jumysynyń basym mindeti. Barlyq ákimder jáne memlekettik organdardyń basshylary ınvestısııalar tar­týǵa, shaǵyn jáne orta bız­nes­tiń damýyna barynsha kóńil bólýi kerek. Bul jumysty úz­dik­­siz júrgizý qajet», degen A.Mamın nátıjeli jumyspen qam­tý máseleleri ekonomıkanyń damýyna, turǵyndardyń taby­syn arttyrýǵa, básekeli óndiris­ter­diń ashylýyna tikeleı baılanysty ekenin atap ótti.

 

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar