Biz at basyn tiregen Jańaqala aýyldyq aýmaǵynda ornalasqan «Andas» –osyndaı sharýashylyqtardyń biri. Shetine kóz jetpes jerdi alyp jatqan keń alqap. Jer de kóktemniń jyly demin sezip, tynystap, sharýa adamyn asyqtyryp turǵandaı. Sharýashylyq kartop salýdy bastap ketipti.
– О́zderińiz kórip turǵandaı, qazir alqapta qyzý jumys júrip jatyr. Kartopty egý, óńdeý, jınaý, barlyǵyna sheteldik tehnıkany qoldanamyz. Bıyl tamshylatyp sýarýǵa arnalǵan 6 «Valley» qondyrǵysyn ornattyq, – dedi sharýashylyq basynda bizdi qarsy alǵan Dáýren Sálmenbaev.
Byltyr Gollandııa, Belarýs elderinen kartoptyń «Manıfest», «Vega», jaqsy dámimen erekshe «Gala» surypty tuqymdaryn ákelipti. Bıyl da 210 gektarǵa «Abako» surypty sábiz, 530 gektarǵa kartop otyrǵyzdy.
– Jańa tuqymdar jyldam ónim beredi, 70-75 kúnniń ishinde ósip shyǵady. Bir túpten 25 kartopqa deıin alamyz. О́tken jyly gektarynan 40 tonnadan ónim aldyq. Bıyl odan da kóp bolýǵa tıis, – deıdi Dáýren.
Sharýashylyq kartop, kókónis egýge arnalǵan sýarmaly jer kólemin jylyna 500 gektarǵa ulǵaıtyp keledi. Byltyr 2000 gektar sýarmaly jerge kartop, sábiz, basqa da maıly jáne dándi daqyldar egip, 50 myń tonnadaı ónim jınap alǵan.
Budan keıin biz sharýa qojalyǵynyń aýylsharýashylyq keshenine keldik. Keshendegi kókónis qoımalaryn alqapqa jaqyn jerden salýdyń tıimdi ekenin baıqaısyz. Agrokeshen aýmaǵynda da qyzý jumys. Árqaısysyna 19 myń tonna ónim saqtalatyn 2 qoıma salynyp jatyr. Memleket tarapynan bólinetin qarjyny kútpeı-aq, kókónis qoımalaryn óz qarjysyna salýda. Iаǵnı, qoımalar qoldanysqa berilgen soń memleket shyqqan shyǵynnyń bir bóligin qaıtarady. Buǵan deıin kókónisterdi saqtap, sapasyn joǵaltpaý maqsatynda jalpy syıymdylyǵy 18 myń tonna bolatyn 4 qoıma salynypty.
Keshen ishinde aýyl turǵyndary kartop suryptaýda. Suryptaýǵa arnalǵan sheteldik qondyrǵy iske qosylǵan. Sharýashylyqta buryn qolmen atqarylyp kelgen barlyq jumysty qazir gollandyq tehnıka atqarady.
– Tuqymdyq kartopty suryptap, tazalap, qaptarǵa salyp О́zbekstanǵa jiberip jatyrmyz, buǵan deıin de 20 myń tonna kartop jóneltildi, – deıdi Dáýren Zeınollauly. Budan basqa, kartop, sábiz ónimderi Aqtaý, Atyraý, Aqtóbe, Shymkent, Almaty, Nur-Sultanǵa jiberiledi.
Sharýashylyqta 50-ge tarta adam jumys isteıdi. Aýyl turǵyndary maýsymdyq jumystarda eńbek etýde.
О́tken jyly sábiz saqtaıtyn 3 myń tonnalyq qoımaǵa tońazytqysh ornatylypty. Sharýashylyq ár gektarynan 95 tonnaǵa deıin sábiz alýda. Jınalǵan kókónisti suryptap, saqtaý da qajet. Sol úshin 250 myń eýroǵa tońazytqysh satyp alynyp, qoıma tolyqtaı avtomattandyrylǵan.
Ǵylym men tehnıkanyń jańa jetistikterin qoldansa, bizdiń aýyldarda ystyq-sýyqqa tózimdi kókónis túrlerin ósirýge múmkindik baryna kózimiz jetti. Endi kartoptyń túrli suryptaryn ózimiz ósirip, golland jáne nemis kartobyn otandyq naryqtan yǵystyryp shyǵarýǵa da bolar.
Kókónis ósirýshiler, sheteldik joǵary surypty tuqym satyp alýǵa qyrýar qarajat ketetinin aıtady. Osyny eskerip, kókónis ósirýshilerge de memleketten sýbsıdııa bólinse deıdi.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, óńirde 119 kókónis qoımasy bar. Kúz kezinde qoımalar 322 myń tonna kartop, sábiz jáne qyzylshaǵa tolady.
Pavlodar aýdanynda sýarmaly jer kólemi 12987 gektarǵa jetse, osy baǵytty paıdalanatyn kókónis, kartop ósirýshiler sany da jyldan-jylǵa kóbeıýde. Byltyr 4,07 myń gektar jerden 122,5 myń tonna kartop, 112,8 myń tonna kókónis jınalǵan.
Aýdan kóleminde 60-tan astam qoıma bar. Onyń 40-y kókónis qoımasy. Chernoıarka aýyldyq aýmaǵynda ornalasqan. Al Aqsý qalasyna qarasty «Tımýr» sharýa qojalyǵy alqap kólemi ulǵaıǵan saıyn jańa qoıma sala bastaıdy.
Sońǵy jyldary kúzde sharýashylyqtardyń jınaǵan mol ónimi qoımalarǵa syımaı da qalady. Sondyqtan jergilikti turǵyndar alqap basynan erterek satýǵa basymdyq berýde. Satylymnan qalǵan ónimdi suryptap, tuqymdy kelesi jylǵa deıin saqtaıdy.
Ǵalym agronom, kásipker Zeınolla Sálmenbaevtyń aıtýynsha, «Aqyldy tehnologııalar» aýyldarǵa da jetti. Agrokeshendi damytý salasyna tamshylatyp sýarý ádisin engizýdiń tıimdiligi orasan. Osy «aqyldy sýarýdyń» nátıjesinde, ónim ekologııalyq taza, shyǵyn az, qarjy únemdeledi.
Sondyqtan «Andas» qojalyǵynda sýarmaly sharýashylyqty damytý maqsatynda sýarmaly jer alqaptary aınalymǵa engizilip, ınvestısııalyq jobany júzege asyrýǵa 1 mlrd 400 mıllıon teńge jumsalǵan. Aldaǵy ýaqytta alqap kólemin 2 myń gektarǵa deıin ulǵaıtpaq.
– Joba barysynda sýarmaly jer telimine Ertis ózeninen uzyndyǵy 3500 metr bolatyn sý qubyry, 4500 metrlik elektr jelisi tartyldy. Eki jyldyń ishinde biz 992 mıllıon teńgeni ıgerdik. Mol ónim jınaldy. Tynymsyz tirliktiń búgingi nátıjesine rızamyn, – deıdi Zeınolla Sálmenbaev.
Ǵylymı oılaryn jermen, eńbekpen baılanystyrǵan áke jolyn uly Dáýren jalǵastyrýda.
– Kókónister zamanaýı qurylǵylardyń kómegimen avtomatty túrde sýarylady. Endi birazdan soń, kartop pen sábiz de kógerip shyǵa bastaıdy. Alǵashqy kartopty tamyzdyń basynda ala bastaımyz. Jerdiń mol yrzyǵy bizge osylaı qýanysh syılaıdy, – dedi Dáýren qoshtasarda.
Pavlodar oblysy,
Pavlodar aýdany
