Qarasha qazǵa qamqorlyq

«Ǵylym Ordasy» Tabıǵat mý­zeıi men Qazaqstan bıoalýan­túrlilikti saqtaý qaýymdastyǵy ótkizgen kórmede mamandar qaz­­dardyń sırek túri qyzyl­jem­saýly qarasha qazdy qorǵaýǵa ar­nalǵan jobamen tanystyrdy. Kór­me aldaǵy ýaqytta elimizdiń basqa da qalalarynda jumysyn jalǵastyratyn bolady.

Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵynyń ǵylym jónindegi dırektory Sergeı Skle­renkonyń aıtýynsha, Qazaq­stan, Reseı, Bolgarııa, Rýmynııa, Ýkraına ǵalymdary kirisken jo­baǵa Eýrazııalyq Odaq jáne Life baǵdarlamasy qoldaý kór­­setip otyr. Life «Qaýipsiz ushý jo­ly» dúnıe júzi boıyn­sha qara­sha­ qazdy qorǵaýǵa arnal­ǵan jo­ba. Búginde ondaǵan mem­le­ket­pen áriptestikte jumys is­teı­­­tin jobanyń úılestirýshisi Bol­­­­­garııanyń qustardy qorǵaý qo­ǵa­my.

Sergeı Sklerenko qarasha qazdardyń sonaý 80-shi jyldary múlde azaıyp ketkendigin aıtady. Qazirgi kezde dúnıe jú­zi boıynsha mundaı qus tú­riniń sany 50-60 myń shamasynda. Osy sırek túrlerdi qorǵaý jobasy aıasynda qus aýlaý áreketterine tosqaýyl qoıylyp, olardyń qorektik aýmaqtary jetildiriletin bolady. Búginde Reseıdegi munaı-gaz ken oryndary alqaptarynyń ulǵaıýyna baılanysty qarashaqazdardyń balapan basatyn aımaqtaryna asa qaýip tónip otyr. Týrızm da­my­ǵan aımaqtarda da qorektený alańdaryna qamqorlyqty kú­sheıtý asa mańyzdy. Maman­dar­dyń baǵalaýynsha, sońǵy jyl­darda kóptegen sýly-bat­paq­ty al­qaptardyń joıylyp ke­týi de qa­rasha qazdyń tirshiligi úshin alań­daıtyn jaıt. Ázirge Qa­zaq­standa qarasha qazdy qor­ǵaý sharalary óz deńgeıinde júzege asyp keledi. Atalǵan joba aıasynda 10 qarasha qazǵa spýtnıktik baqylaý qurylǵysy ornatylyp, aldaǵy ýaqytta olardyń ushyp-qoný aımaqtary dáldikpen anyqtalatyn bolady. Qazaqstanda olardyń turaqtaıtyn mekeni Qostanaı óńiri men kóktem aılarynda qolaıly ólke bolyp tabylatyn Soltústik Qazaqstan oblysy.

Arktıkalyq týndradaǵy úsh aı merzimnen keıin qarasha qazdar Qazaqstanǵa baǵyt alyp, qyr­kúıek­tiń sońyna qaraı bir aıǵa jýyq aı­maq kólderinde turaqtaıdy. Qazan aıynyń sońyna qaraı oń­tústik-batysqa Kalmykııaǵa, odan keıin batysqa – Qara teńiz jaǵa­laýlaryna qaraı qanat qaǵady. Bir baǵytta alty myń shaqyrymdy art­qa tastaıtyn, ıaǵnı kúnine ortasha eseppen 400-500, keıbir túrleri 1500 shaqyrymǵa deıin ushatyn qara­sha qazdar úshin adamzattyń qam­qorlyǵy asa qajet.

ALMATY