Eń tómengi jalaqyny 1,5 ese, bıýdjet qyzmetkerleriniń jalaqysyn orta eseppen 35%-ǵa ósirý týraly Elbasy tapsyrmasyn júzege asyrýdy Prezıdent Q.Toqaev belgilengen merzimnen bir aı erte bastap, jyl sońyna deıin jańa áleýmettik baǵdarlamalardyń da daıyndalatynyn aıtty.
Jyl basynan beri bıýdjet qyzmetkerleri men bilim, densaýlyq jáne mádenıet salalarynda az jalaqy alatyn azamattardyń jalaqysy kóbeıtilip, taıaýda tártip saqshylarynyń da eńbekaqysynyń ósetini aıtyldy. Osynyń bárin alǵa tartqan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Berdibek Saparbaev jumyssyz azamattar úshin de úlken múmkindikterdiń bar ekenin jetkizgeni esimizde. Taıaýda halyqqa esep berý kezdesýinde mınıstr:
– Eń úlken máseleniń biri – halyqty jumyspen qamtamasyz etý. Árbir qazaqstandyq jumys istese jaǵdaıy jaman bolmaıtynyn túsinýi kerek. Elimizde múmkindigi shekteýli azamattar 1-3 mıllıon teńge nesıe alyp, kásip ashyp, ózinen basqa jeti-segiz adamdy asyrap otyr. О́mirimizdiń jaqsy bolýy ózimizge baılanysty, ásirese, on eki múshesi saý adamdar. Kóp eńbek etsek, kóp jalaqy alamyz, problema da az bolady. Eń bastysy, qazaqstandyqtardy jumyspen qamtý úshin respýblıkada «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy júzege asyrylyp keledi. Byltyr bul baǵdarlama aıasynda 571 myń qazaqstandyq qamtylýy tıis edi, biraq jospar asyra oryndalyp 628 myń azamatqa jumys berildi. Bıýdjetten 107 mıllıard teńge bólinip, shamamen 99 paıyzy ıgerildi, – dedi B.Saparbaev halyqqa esep berý kezdesýinde.
B.Saparbaevtyń aıtýynsha, mınıstrlikte 2030 jylǵa deıingi jumys kartasy jasalǵan. Sol qujatta tıisti oryndarǵa berilgen naqty tapsyrmalar bar. Mysaly, halyqty tolyq jumyspen qamtamasyz etý úshin jylyna kem degende 380 myń jumys orny ashylýy kerek.
2019 jyldyń birinshi toqsanynyń qorytyndysy boıynsha elimizde 9,2 mln jumysqa jaramdy adam bar. Byltyr eldegi jumys kúshi 9 mln bolǵan edi, ıaǵnı, bir jylda kórsetkish 2,2 paıyzǵa ósken. Sonyń ishinde jumysy bar azamattardyń sany 8,7 mln-dy quraıdy. Iаǵnı, kórsetkish byltyrǵydan 2,3 paıyzǵa artyq. Halyqtyń tabıǵı ósimimen salystyrǵanda jumyspen qamtý kórsetkishi qarqyndy ósip kele jatyr degen sóz. Alaıda, jumyssyzdyqty tómendetýge bul azdyq etedi. Kórip otyrǵanymyzdaı, jańa jumys oryndary kóptep ashylǵanymen, tabıǵı ósimniń áserinen jumyssyzdar sany azdap bolsa da ulǵaıyp barady. Byltyrǵymen salystyrǵanda bıyl jumyssyzdar sany 1,1 paıyzǵa kóbeıdi. Jalpy, jumyspen qamtylǵan halyqtyń 76,4 paıyzy, ıaǵnı 6,7 mln azamat jaldamaly jumyspen aınalysady. Qalǵan 2,1 mln ózin-ózi jumyspen qamtyp otyrǵan jandar.
Jumyssyzdarǵa keler bolsaq, qazir olardyń úlesi – 442,9 myń adam. Onyń 83,7 myńynyń jas mólsheri 15-28 jas aralyǵynda. О́tken jyly jalpy jumyssyzdar sanynyń 437,8 myń bolǵanyn da aıta ketý kerek. Ol kezde jumyssyzdar sany 0,3 paıyzǵa azaıǵan edi. Sońǵy birneshe jylda jumyssyzdyq kórsetkishi azaıyp keledi, tek bıylǵy birinshi toqsanda ǵana kórsetkish sál kóbeıdi.
Qazaqstanda jumyssyzdyq boıynsha tólenetin memlekettik járdemaqy merzimi 4 aıdan 6 aıǵa uzartylatynyn Berdibek Saparbaev esep berý kezdesýinde aıtqan edi. О́z sózinde mınıstr jumyssyz júrgenderge tólenetin járdemaqy kólemin ózgertý qarastyrylyp jatqanyn aıtty.
– Qazir ol 4 aıǵa deıin ǵana tólenedi, endi 6 aıǵa deıin tóleý oıda bar. Negizinen jumyssyz qalǵan azamattar tezirek Jumyspen qamtý ortalyqtaryna barýy kerek. Sol kezde buryn alǵan jalaqy eseptelip, alatyn járdemaqy da birshama joǵary bolady, – dedi ol.
Jalpy, memleket bıýdjetten tólenetin áleýmettik kómek pen járdemaqylardyń 39 túrine kepildik beredi. 2018 jyly 3,8 mıllıon adam (halyqtyń 20,9 paıyzy) jalpy somasy 2,5 trıllıon teńgeni quraıtyn járdemaqy alsa, 800 myń adamǵa mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesinen bólinetin 190 mıllıard teńge tólenipti. 2019 jyly áleýmettik qamsyzdandyrýǵa jáne áleýmettik kómekke bólinetin qarajat kólemi 379 mıllıard teńgege ósip, 2,9 trıllıon teńgeni qurady. Bul respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń 27 paıyzyna teń.
Jumyssyzdyq boıynsha tólenetin áleýmettik kómekti azsynatyndarǵa bıýdjetten shaǵyn nesıe de qarastyrylǵan. Bul jańadan kásip bastaýǵa talaptanǵan azamattarǵa taptyrmas múmkindik. Máselen, 2018 jyly mıkrokredıt berý baǵdarlamasyn qarjylandyrý 20 mlrd teńgege, onyń ishinde aýyldarda – 14 mlrd, qalalarda – 6 mlrd teńgege ulǵaıǵan. Qosymsha bólingen qarajatty esepke alǵanda, mıkrokredıt berýdiń jalpy somasy 62 mlrd teńgeni qurady. Onyń 45 mlrd teńgesi aýyldyq jerlerge, 17 mlrd-y qalalyq jerlerge jiberilgen. Byltyr 14 myń adam mıkronesıe alypty.
Jalpy, jumyspen qamtýǵa bılik tarapynan uzaq jyldardan beri kóńil aýdarylyp keledi. Máselen, Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy byltyrǵy Joldaýynda da, bıyl Prezıdent Q.Toqaevtyń saılaýaldy baǵdarlamasynda da eń mańyzdy másele retinde halyqty jumyspen qamtý jáne jalaqyny ósirý sóz boldy. Byltyrǵymen salystyrǵanda Úkimettiń bul baǵyttaǵy bıylǵy jumysy qarqyndy kórinedi. Jyl sońyna deıin bıýdjetten bólinetin qarajat eselep ósip, eldegi myńdaǵan jumyssyzdy kásipkerge aınaldyrýǵa alǵyshart daıyndalýda.
Baýyrjan MUQAN,
«Egemen Qazaqstan»
