AHQO – óńirlik damýdyń ózekti quraly

Saltanatty sharaǵa AHQO bas­qa­rý­shysy Qaırat Kelimbetov, AHQO Sot Tór­aǵasy Lord Výlf, Halyqaralyq arbıtraj ortalyǵynyń tóraıymy Barbara Domann jáne AHQO Soty men HTO tirkeýshisi jáne apparatynyń basshysy Krıs Kempbell-Holt qatysty. 

«Barshańyzdy AHQO Sotynyń jańa ǵımaratynyń jáne Halyqaralyq arbıtraj ortalyǵynyń ashylýymen quttyqtaımyn. О́zderińiz bilesizder, biz ekonomıkalyq jáne qarjylyq reformalardan bólek, birqatar qurylymdyq jáne júıelik reformalar jasap kele­miz. Zańnyń ústemdigi tabysty ekono­mıkalyq jáne turaqty ósimniń negizi ekenin túsinemiz. Sondyqtan zamanaýı kásibı jáne táýelsiz sot júıesin qu­rý­ǵa erekshe mán beremiz. Aǵylshyn zańy­na negizdelgen AHQO soty men Halyq­aralyq arbıtraj ortalyǵynyń qurý arqyly AHQO ınstıtýsıonaldyq qury­lymyn jasaqtaýdy aıaqtaımyz. Sonymen birge biz Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń negizgi bastamalarynyń birin júzege asyrýdamyz. Elbasy bas­tamasy arqyly búgin AHQO-nyń tabys­ty qyzmetine kýá bolyp otyrmyz», dedi Prezıdent. 

AHQO-nyń qurylýy elimizdiń da­my­ǵan 30 eldiń qataryna enýine ar­nalǵan mańyzdy qural ekenin aıtqan Mem­leket basshysy bul jaýap­ker­shiliktiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. 

– Biz bul asqaq mindet ekenin túsinemiz. Ol turaq­ty ári sapaly ekonomıkalyq ósimdi, ártaraptandyrýdy, jańa ınvestısııa men tehnologııany tartý­dy talap etedi. Biz reformalardan qoryqpaımyz. Sondyqtan burynǵy KSRO aýmaǵynda alǵash ret aǵylshyn qu­qyǵy sot tóreliginiń jalpy júıesi aıasynda elimizde tabysty qoldanylyp otyr. AHQO sotyn eń bedeldi jáne qur­metti brıtandyq sýdıalardan qalyp­tas­tyrý – Qarjy ortalyǵynyń tabysqa je­týine yqpal etedi, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. 

Memleket basshysy atap ótkendeı, búginde AHQO soty men Halyqaralyq arbıtraj ortalyǵy jergilikti jáne ja­handyq deńgeıde ınvestorlardyń seni­mine ıe bolyp, tarıhta óz ornyn taýyp otyr. 

– Osy oraıda sot júıemizdiń tarı­hyn­daǵy erekshe tusqa toqtalǵym keledi. XV ǵasyrdan bastap Qazaqstannyń bas­ty sot júıesi bıler soty bolǵany belgili. Bıler soty elimizde beıbitshilik pen kelisimdi saqtaı otyryp, ádildik pen teńdiktiń sımvolyna aınaldy. Búgin biz tarıhymyzdyń jańa bólimin ashyp otyrmyz. AHQO sýdıalary óte mańyzdy ról atqaryp, ádildik pen shyn­shyldyqtyń sımvoly bolyp qalady. Búgingi sharany Tóle bı atyn­daǵy zalda ótkizýimiz de tegin emes. AHQO so­tynyń tóraǵasy Lord Výlfke, Halyq­aralyq arbıtraj ortalyǵynyń tóraıy­my Barbara Domannǵa jáne AHQO sotynyń bas jetekshisine atalǵan sot pen ortalyqty ashýǵa qosqan úlesi úshin erekshe alǵys aıtamyn. Bárińizge tola­ǵaı tabys tileımin, – deı kele, Memleket bas­shysy AHQO soty ǵıma­raty men Halyq­aralyq arbıtraj or­ta­lyǵyn ashyq dep jarııalap, arnaıy Sot balǵasymen sımvolıkalyq soqqy ja­sady. 

Saltanatty rásimnen keıin Memleket basshysy «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynda ıslamdyq qarjylandyrý, adam kapıtalyn, ınnovasııa men sıfr­landyrýdy damytý, startap-jobalardy qoldaý salalary boıynsha júzege asyrylyp jatqan jobalardyń mamandandyrylǵan kórmesin aralap kórdi. Sonymen birge Qasym-Jomart Toqaev «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy bırjasynyń jumysymen tanysty. 

Odan keıin Qazaqstan Prezıdentiniń tóraǵalyǵymen «Astana» halyq­aralyq qarjy ortalyǵynyń joǵa­ry alqalyq organy – AHQO Basqarý keńesiniń otyrysy ótti.

Otyrysqa Keńes tóraǵasynyń orynbasary – Premer-Mınıstr Asqar Ma­mın, Qarjy mınıstri Álıhan Smaıy­lov, Ult­tyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dá­lenov, Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev, AHQO Basqarýshysy Qaırat Kelimbetov qatysty. Keńes quramynda Eýropa qaıta qurý jáne damý banki prezıdenti Sýma Chakrabartı, Islam da­mý banki tobynyń prezıdenti Ban­dar Hadjar jáne Citigroup ınves­tısııa­lyq jáne korporatıvtik bankiniń jahan­dyq blogynyń basshysy Djýlı Mona­ko sııaqty iri halyqaralyq qarjy qu­ry­lymdarynyń bedeldi basshylary bar.

Keńes otyrysy barysynda AHQO jyldyq esebiniń resmı tanystyrylymy ótti.

Keńes otyrysynda Prezıdent Islam damý bankiniń prezıdenti, doktor Bandar Hadjar men City Group memlekettik sektor bóliminiń basshysy Djýlııa Monakony Keńeske múshe bolýymen quttyqtady. 

– Búgin saltanatty jaǵdaıda AHQO soty ǵımaraty men Ha­lyqaralyq arbıtraj orta­lyǵyn ashtyq. Barlyq damý baǵyttary boıynsha ortalyq nátıjelerimen jáne josparymen tanys­tym. AHQO – Nur-Sultan qalasyndaǵy erekshe mártebesi bar aýmaq qana emes, qarjylyq ortalyq, quzyretter men kásibı damýdyń, adamı kapıtal, «jasyl» ekonomıka jáne ıslamdyq qarjy­landyrý ortalyǵy. Munyń bar­ly­­ǵyna ishki kúsh-jigerimizdiń jáne tutas halyqaralyq qaýymdastyq pen serik­testerimizdiń turaqty qoldaýy arqasynda qol jetkizdik, – degen Q.Toqaev «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy ashylǵannan bergi bir jylda qarjy ortalyqtarynyń bedeldi ja­handyq ındeksinde 37 oryn joǵary kóterilip, 51-orynǵa turaqtaǵanyn aıtty. Nur-Sultan qalasy Shyǵys Eý­ro­pa, Ortalyq Azııa aımaqtary boıyn­sha kóshbasshy orynda tur. AHQO tabys­ty jumys isteýi úshin barlyq jaǵ­daı jasaldy jáne ınfraqurylym jol­ǵa qoıyldy dep tolyq senimmen aıta alamyz. Endi bizge tájirıbelik nátıje­lerdiń bolýy mańyzdy», dedi Memleket basshysy.

– Álemniń jetekshi sáýletshileri elordanyń biregeı beınesin jasady. Endi dúnıe júziniń belgili qarjygerleri osy jerde tabysty qarjy ortalyǵyn qalyptastyrýǵa atsalysatyn kez keldi. Ortalyq qarjy sektoryn damytýmen qatar, ekonomıkaǵa ınvestısııalar tartýy tıis. AHQO bazasynda keleshegi zor jobalardy qarjylandyrý jónindegi negizgi mámileler jasalýy qajet. Bul jerde «Qazaqtelekom», «Qazmunaıgaz», QTJ, «Eır Astana» syndy ulttyq kompanııalardyń IPO-sy ótedi, – dep atap ótti Qazaqstan Prezıdenti.

Sonymen qatar Keńes otyrysynda AHQO basqarýshysy Qaırat Kelimbetov ortalyqtyń jyldyq jumys qorytyndysyn baıandady. 

– Elbasy resmı ashqannan bergi 12 aı ishinde aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdik. Bizdiń retteýshi aıasynda 200-den astam kompanııa tirkelse, olardyń arasynda Qytaı damý banki, Qytaı qurylys banki sekildi asa tanymal uıymdar bar. Sonymen birge, «Bir beldeý, bir jol» bastamasynyń Orta Azııadaǵy naǵyz qarjylyq habyna aınalamyz, – degen Qaırat Kelimbetov Ortalyqtyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq, Ortalyq Azııa men TMD elderi jáne Ortalyq Azııadaǵy «Bir beldeý, bir jol» jobasynyń qarjylyq habyna aınalýdy josparlap otyrǵanyn aıtty. 

AFSA – AHQO-nyń táýelsiz ret­teý­­shisi, «Astana» halyqaralyq qarjy or­ta­lyǵy týraly» Qazaqstan Respýb­lıka­synyń Konstıtýsııalyq zańyna sáı­kes «Astana» halyqaralyq qarjy or­ta­lyǵynda qarjylyq qyzmetterdi jáne olarmen baılanysty qyzmetti ret­teý maqsatynda qurylǵan zańdy tul­ǵa. AFSA qarjy kompanııalary men naryqtyq mekemelerdi lısenzııa­laýdy, tirkeýdi, akkredıtteýdi jáne qadaǵalaýdy kóz­deıtin AHQO erejelerin júzege asyrady.

AHQO-ǵa tirkelgen qatysý­shylar­dyń geografııasy Qazaqstan, Reseı, Estonııa, Latvııa, Ulybrıtanııa, Italııa, Fınlıandııa, AQSh, Qytaı, Gonkong, Sıngapýr, Malaızııa, Úndistan, BAÁ, Túrkııa sııaqty 20-dan astam eldi qamtıdy. AHQO qatysýshylary banktik qyzmet, qor naryǵy, aktıvterdi basqarý, jeke bankıng, ıslam qarjylary, kre­dıttik-reıtıngtik jáne basqa sala­lar­daǵy qyzmetterdi júzege asyrady.

AHQO bırjasynda óz qyzmetin Qa­zaqstan, Qytaı, Reseı, Ońtústik Koreıa jáne Eýropa – brokerler men dıler­ler arqyly júzege asyrady. Qyryqtan as­tam kompanııa qosalqy qyzmetterdi, atap aıtqanda zańgerlik, aýdıtorlyq, býh­gal­terlik, konsaltıngtik jáne reıtıngtik qyzmetterdi kórsetedi.

Jalpy, «Astana» halyqaralyq qarjy orta­lyǵy (AHQO) Qazaqstan Respýb­lıka­synyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen 2015 jyly «Bes ınstıtýsıonaldyq reformany iske asyrý boıynsha 100 naq­ty qadam» Ult jospary aıasynda quryldy. Ortalyq óz qyzmetin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015 jylǵy 7 jeltoqsandaǵy №438-V Konstıtýsııalyq zańyna sáıkes júzege asyrady. AHQO-nyń maqsaty shıkizat emes sektorǵa basa nazar aýdara otyryp, Qazaqstanǵa sheteldik ınvestısııalardyń aǵynyn ulǵaıtý, kapıtaldyń ishki naryǵyn damytý, perspektıvaly qarjy salalarynda jeke saraptama jasaý bolyp tabylady.

Eýrazııa keńistiginde alǵash jumysyn bastaǵan bul halyqaralyq iri joba qalaı qurylyp edi?! Sonaý 2004 jyly elimizde qarjy ortalyǵyn qurý týraly alǵash bastama kóterilip, sol boıynsha keshendi is-sharalar qolǵa alyna bastaǵan edi. Sebebi, Qazaqstan sol kezdiń ózinde-aq qarjylyq habqa aınala alatyn áleýetin kórsetken bolatyn. Arnaıy agenttik te quryldy. Úkimet pen Ulttyq banktiń nazary osy sharaǵa meılinshe baǵyttaldy. Birinshi kezekte Almaty óńirlik qarjy ortalyǵyn damytý josparyna basymdyq berildi. Alaıda 2008-2010 jyldary beleń alǵan álemdik qarjy daǵdarysy saldarynan álsiregen ekonomıkalyq ahýal oǵan múmkindik bermedi. Eń bastysy, saıası sheshimniń bolmaýynyń saldarynan táýelsiz sot, aǵylshyn quqyǵy sekildi oılar júzege asyrylmady.

Búgingi halyqaralyq qarjy orta­lyǵy men sol kezdegi óńirlik qarjy orta­lyǵynyń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Bul – bir-birinen bólek stra­tegııa, múlde ózgeshe bıznes-joba. 

Postkeńestik keńistikte tuńǵysh ret aǵylshyn quqyǵynyń qaǵıdattary engi­zilip, qarjy ortalyǵynyń resmı tili aǵylshyn tili bolyp belgilendi. AHQO-nyń negizgi mindetteri qarjylyq qyzmet salasynda ınvestısııalaý úshin tartymdy orta qurý arqyly el ekonomıkasyna tikeleı shetel ınvestısııalaryn tartýǵa járdemdesý, Qazaqstan Respýblıkasynyń baǵaly qaǵazdar naryǵyn damytý, onyń halyqaralyq kapıtal naryqtarymen yqpaldasýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady.

Baýyrjan MUQAN,