Qazaqstan myqty dzıýdoshylardan kende emes. Alaıda kezinde olardyń barlyǵy da búkilodaqtyq jáne qurlyqtyq dodalarda júlde alýmen ǵana shekteldi. Máselen, 1993-2008 jyldar aralyǵynda álem chempıonattarynyń jalaýy 16 márte jelbiredi. Jerlesterimiz sol jarystardyń barlyǵynda boı kórsetti. Alǵashqy tórteýinde jer sıpap qaldyq. Ulttyq qurama sapynda aǵaıyndy Sergeı men Ahat Áshirov, Ivan Karazelıdı, Sergeı Álimjanov, Serik Ádiǵanov, Sergeı Shákimov, Rýslan Seıilhanov, Vıacheslav Berdýta syndy sańlaqtar bola tura olardyń eshbirine jeńis tuǵyryna kóterilý baqyty buıyrmady. Naqtylap aıtsaq, 1993 jyly – Gamıltonda, 1995 jyly – Tıbada, 1997 jyly – Parıjde jáne 1999 jyly – Bırmıngemde jalqy júldege de qol jetkize almaı, elge eńsemiz túsken kúıde oraldyq.
Jańa ǵasyr tabaldyryqtan attaǵannan keıin ǵana alǵash ret medaldyń syńǵyryn estidik. 2001 jyly Germanııanyń Mıýnhen qalasynda uıymdastyrylǵan álem chempıonatynda qos Ashattyń asyǵy alshysynan tústi. Atap aıtsaq, 100 kılo salmaq dárejesinde kúsh synasqan Ashat Jıtkeev Pavel Nastýla (Polsha), serbııalyq Dano Pantık (Serbııa), Marıo Sabıno (Brazılııa), Vergard Shorlıfsson (Islandııa) jáne Iverı Djıkýraýlıdi (Grýzııa) jeńdi. Sol jarysta bilikti bapkerler – Saıat Qudaıbergenov pen Jeksenbaı Salamatovtan tálim-tárbıe alǵan sportshynyń tek Japonııanyń shoq juldyzy, Sıdneı Olımpıadasy men Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, álem chempıony Koseı Inoýege ǵana áli jetpedi. Al 73 kılo salmaqta beldesken Ashat Shaharov Dennıs Meıdjer (Gollandııa), Klaýdıo Bastı (Rýmynııa), Lýkas Hord (Chehııa), German Velasko (Perý) jáne Sýn Ho Mınge (Ońtústik Koreıa) san soqtyrdy. Asylbek Qulmaǵambetovtiń shákirtin Mıýnhen tatamıinde bas júlde úshin talasý múmkindiginen aıyrǵan Polshanyń asa myqty balýany Kshıshtof Vılkomırskı edi.
Alaıda, kelesi úsh jarystan jerlesterimiz quralaqan qaıtty. 2003 jyly – Osakada, 2005 jyly – Kaırde jáne 2007 jyly – Rıo-de-Janeıroda jolymyz bolmady.
Desek te eren eńbektiń esh ketpeıtini belgili ǵoı. 2009 jyly Gollandııanyń Rotterdam qalasynda ótken dúbirli dodada Maksım Rakov bas júldeni oljalady. 100 kılo salmaqta óner kórsetken otandasymyz Tagır Haıbýllaev (Reseı), Sheráli Polatov (О́zbekstan), Evgenıı Borodavko (Lıtva) jáne Elmar Gasımovty (Ázerbaıjan) qapy qaldyryp, fınaldyq saıysta jergilikti dzıýdoshy Henk Groldy alyp urdy. Beıjiń Olımpıadasynyń qola júldegeri, Eýropanyń eki dúrkin chempıony degen dardaı ataǵy bar tatamı qojaıynynyń utylǵanyn kórgende Rotterdamdaǵy sport keshenine jınalǵan kórermenderdiń kózderine jas alǵany kúni búgingideı kóz aldymyzda. Osylaısha, Sergeı Rakov pen Talǵat Baısholaqovtyń shákirti Qazaqstannyń dzıýdoshylary arasynan tuńǵysh álem chempıony atandy.
Arada eki jyl ótkennen keıin Maksım Rakov álem chempıonatynda taǵy da tamasha óner kórsetti. Parıjde ótken jarysta Ramzıddın Saıdov (О́zbekstan), Muhammedmurat Abdýrahmonov (Tájikstan), Teddı Fabr (Fransııa), Lýkash Krpalek (Chehııa) jáne Ramadan Darvıshti (Egıpet) utyp, aqtyq synǵa alqynbaı jetti. Alaıda sheshýshi tusta Eýropa birinshiliginiń jeńimpazy, keıinnen Londonda Olımpıada chempıony atanǵan Tagır Haıbýllaevqa ese jiberdi. Dál sol balýandy ol Rotterdamdaǵy álemdik dodada jeńgen bolatyn. Fransııadan Rakov kúmis medalmen oraldy.
2013 jylǵy álem chempıonatyn Rıo-de-Janeıro qalasy qabyldady. Brazılııada tóselgen boz kilemde Azamat Muqanovtyń asqan sheberligine tánti boldyq. Berik Jetpisbaev pen Músilim Ońdaǵanovtyń qol astynda jattyqqan qazaqtyń qaısar uly bastapqy básekeleriniń barlyǵynda aıqyn basymdyq tanytty. Reseılik Alım Gadanov, sıngapýrlyq Djoel Seng, ulybrıtanııalyq Koýlın Oýts jáne japonııalyq Masaakı Fýkýokany jeńý oǵan esh qıyndyq týǵyzǵan joq. Jartylaı fınalda álem jáne Eýropa chempıony, ýkraınalyq Georgıı Zantaraıa biraz tiresti. Desek te Azamat onyń da osal tusyn tapty. Fınalda Japonııanyń dańqty dzıýdoshysy, 2011 jylǵy álem chempıony, 2012 jylǵy Olımpııa oıyndarynyń qola júldegeri Ebýnıma Masashıdi utyp jatyp, básekeniń aıaqtalýyna bir mınýttaı ýaqyt qalǵanda jeńisti ýysynan shyǵaryp aldy. Sóıtip Ońtústik Amerıka qurlyǵynan Azamat Muqanov kúmis medalmen oraldy.
2014 jyly Chelıabide Qazaqstan quramasyna júlde buıyrmady. Esesine 2015 jyly Qazaq eliniń astanasynda jalaýy jelbiregen dúnıejúzilik dodada qos birdeı qandasymyz jeńis tuǵyryna kóterildi. Ekeýi de 60 kılo salmaq dárejesinde kúresti. Oǵan deıin Eldos Smetov Iýho Reınvall (Fınlıandııa), Eısa Majrashı (Saýd Arabııasy), Nabor Kastıllo (Meksıka), Dıorbek Orozboev (О́zbekstan) jáne Torý Shıshımege (Japonııa) shań qaptyrsa, Rýstam Ybyraev Iаnıslav Gerchev (Bolgarııa), Lenın Prekado (Ekvador), Amıran Papınashvılı (Grýzııa), In Hıýk Choı (Ońtústik Koreıa) jáne Boldbaatar Ganbaattan (Mońǵolııa) basym tústi. Qos qandasymyz arasynda órbigen asa shıelenisti tartys Ǵalymjan Jylgeldıevtiń shákirtiniń paıdasyna sheshildi. Osy jeńistiń arqasynda Eldos baýyrymyz álem chempıony atansa, Aıdar Jıenbaev jattyqtyrǵan Rýstam kúmis medaldy moınyna ildi.
2018 jyly Erlan Serikjanovtyń ónerine tamsandyq. Buǵan deıingi dúbirli dodalarda kóp kózge túse qoımaı, kóbine-kóp tasada qalyp qoıyp júrgen qandasymyz Bakýde ózin keremet qyrynan kórsetti. Aıdar Qaıyrbaev baptaǵan balýan bastapqy básekelerde Artýr Karlos Jýnıor (Mozambık), Barýsh Shmaılov (Izraıl), Vadım Býneský (Moldova) jáne Herlen Ganboldty (Mońǵolııa) jolynan yǵystyryp, jartylaı fınalda Izraıldiń betkeustary, álem jáne Eýropa chempıonattarynyń júldegeri Tal Flıkkerdi utty. Fınalda taǵy bir álem chempıony, japonııalyq Hıfýmı Abeden jeńildi. Biraq osyndaı dúbirli dodaǵa alǵash ret qatysyp otyrǵan er minezdi Erlannyń bul tabysyn barsha jankúıer «altynǵa bergisiz» dep baǵalady.
Al sporttyń bul túrin serik etken qyzdarymyzdyń tabysy jaıynda keńinen kósilýdiń reti joq. Sebebi shırek ǵasyr ýaqyt aralyǵynda elimizdiń áıelder quramasy bar-joǵy eki júldege ǵana qol jetkizdi. Onyń ekeýi de Otgonseseg Galbadrahtyń enshisinde. Mońǵolııadan qonys aýdaryp kelgen aıtýly dzıýdoshy 2017 jyly Býdapeshte jáne 2018 jyly Bakýde qola medalǵa ıe boldy.
Bıyl 28 tamyz ben 3 qyrkúıek aralyǵynda Japonııada jalaýy jelbireıtin jarysta Qazaqstan balýandarynyń bir emes, birneshe júlde alýǵa shama-sharqy jetedi degen oıdamyz. Bul rette basty úmit Eldos Smetov pen Otgonseseg Galbadrahqa artylady. Asa jeńil salmaqta óner kórsetip júrgen saqa sportshylarymyz talaı dúrmekte daralanǵanyn jurt jaqsy biledi. Ekeýi de 1993 jyldyń týmalary. 25 jastan endi ǵana asqan jalyndy dzıýdoshylar. Byltyrǵy dodada kúmis medaldy keýdesinde jarqyratqan Erlan Serikjanovtyń da tegeýrini kúshti. Azııa oıyndarynda aldyna jan salmaǵan Dıdar Hamzaǵa da artylar senim erekshe. Ulttyq komandamyzdyń sapynda odan basqa da myqty dzıýdoshylar bar.
Sońǵy bes ÁCh qorytyndysy boıynsha TOP-10 komanda (erler)
|
№ |
Memleket |
Altyn |
Kúmis |
Qola |
Barl. |
|
1. |
Japonııa |
14 |
5 |
7 |
26 |
|
2. |
Fransııa |
5 |
2 |
3 |
10 |
|
3. |
Ońtústik Koreıa |
4 |
0 |
6 |
10 |
|
4. |
Grýzııa |
2 |
4 |
7 |
13 |
|
5. |
Ázerbaıjan |
1 |
3 |
3 |
7 |
|
6. |
Kýba |
1 |
2 |
0 |
3 |
|
7. |
Qazaqstan |
1 |
3 |
0 |
4 |
|
8. |
Mońǵolııa |
1 |
1 |
6 |
8 |
|
9. |
Germanııa |
1 |
1 |
5 |
7 |
|
10. |
Iran |
1 |
0 |
2 |
3 |
Sońǵy bes álem chempıonatynyń erler saıysynda barlyǵy 29 memlekettiń dzıýdoshylary júldeli oryndardy ıelendi. Nebári 14 eldiń órenderi ǵana altyn tuǵyrǵa kóterildi.
Sońǵy úsh ÁCh qorytyndysy boıynsha TOP-10 komanda (áıelder)
|
№ |
Memleket |
Altyn |
Kúmis |
Qola |
Barl. |
|
1. |
Japonııa |
11 |
9 |
4 |
24 |
|
2. |
Fransııa |
2 |
2 |
4 |
8 |
|
3. |
Qytaı |
2 |
0 |
0 |
2 |
|
4. |
Slovenııa |
1 |
2 |
1 |
4 |
|
5. |
Mońǵolııa |
1 |
1 |
4 |
6 |
|
6. |
Brazılııa |
1 |
0 |
3 |
4 |
|
7. |
Ýkraına |
1 |
0 |
0 |
1 |
|
8. |
Rýmynııa |
0 |
2 |
0 |
2 |
|
9. |
Gollandııa |
0 |
1 |
3 |
4 |
|
10-11 |
Ulybrıtanııa |
0 |
1 |
2 |
3 |
|
10-11 |
Kýba |
0 |
1 |
2 |
2 |
P.S. Sońǵy úsh álem chempıonatynyń áıelder básekesinde barlyǵy 25 memlekettiń ókilderi júlde aldy. Solardyń arasynan 7 eldiń burymdylary altynnan alqa taǵyndy. Qorjynynda qos qola medali bar Qazaqstan quramasy Ońtústik Koreıa jáne Reseımen birge 15-17-oryndardy ózara bólisti.
