QR Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýty (ÁESI) uıymdastyrǵan jıynda adam kapıtalyn odan ári damytýǵa den qoıylyp, ekonomıkalyq damý modelin qalyptastyrý tóńiregindegi máseleler talqylandy. Basqosýǵa elimizdiń tanymal ekonomısteri, adam kapıtalyn damytý salalarynyń sarapshylary qatysty.
Alqaly jıyn eki sessııaǵa bólindi. Alǵashqy sessııada sóz tizginin ÁESI dırektory Erjan Saltybaev aldy. Ol adam kapıtalyn damytýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, Dúnıejúzilik banktiń baǵalaýynsha, memlekettiń ekonomıkalyq damý deńgeıiniń 30%-y adam kapıtalynń sapasyna baılanysty ekenin aıtty. Sondaı-aq moderator Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmnyń málimeti boıynsha Qazaqstan 2017 jyly adam kapıtaly ındeksinde 130 eldiń ishinen 29-oryndy ıelengenin atap ótti.
Sarapshylardan birinshi bolyp Zertteý jáne konsaltıng ortalyǵynyń seriktesi Ánýar Boranbaev bilim ekonomıkasy haqynda sóz qozǵady. Ol bilim ekonomıkasy memlekettiń báseke qabilettiligin arttyrýda mańyzdy faktor ekenin, sondyqtan ornyqty damý úshin osy baǵytqa kóńil bólý kerektigin aıtty. Álemde bilim ekonomıkasynyń ındeksi boıynsha 8,3 deńgeıimen Shvesııa kósh bastap tursa, alǵashqy ondyqqa kiretin Qazaqstannyń kórsetkishi 4,9 eken.
Bilim týrasyndaǵy oıdy odan ári jalǵaǵan «Talap» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory Rahym Oshaqbaev elimizde eń tómengi eńbekaqyny bilim berý salasynyń mamandary alatynyn alǵa tartyp, biraz dáıek keltirdi. Máselen, tabystyń tómendigi bilim berý salasyna er adamdardy kóptep tartýǵa múmkindik bermeıdi eken. 2018-2019 oqý jylyndaǵy muǵalimderdiń 81%-yn áıelder qurasa, 19%-y – erler. Al 2018 jyly pedagogıkalyq mamandyqtarǵa bólingen 8173 granttyń 80% úlesi 95 upaıdan tómen jınaǵan talapkerlerge buıyrypty. Bul faktordyń bári mekteptegi bilim berý sapasyna keri áserin tıgizedi. Sondyqtan adam kapıtalyn kóterý úshin mektepten bastaǵan jón-aq.
Budan keıin «Dasco Consulting Group» sarapshysy Dáýlet Arǵandyqov «Eńbek naryǵy: strategııalyq baǵyty, jahandyq trendter jáne keleshegi» atty taqyrypta baıandama jasady. Ol bolashaqta eńbek naryǵyn megatrendter anyqtaıtynyn, biraz mamandyqtar eskirip, ornyn jańa tehnologııalar basatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, HHI ǵasyrdyń ortasyna qaraı búgingi mamandyqtardyń 50-70%-y avtomattandyrylyp, bul ǵasyrdaǵy progress adamzattyń buǵan deıingi 20 myń jyl burynǵy jetistikterimen teńesedi. Sondaı-aq aldaǵy úsh jylda halyqtyń 50%-y frılanser retinde nápaqasyn tabýy múmkin.
Jıyn barysynda sarapshylar dúnıe júzindegi tájirıbeler týraly oı bólisip, ózimizdiń elde adam kapıtalyn qalyptastyrý men ony tıimdi paıdalaný jóninde jan-jaqty pikirlerin ortaǵa saldy.
