- О́tken tarıhtan belgili Qońyr áýlıe úńgiri aldynda qazaqtar men qalmaqtar arasynda 1757 jyldary keskilesken shaıqas bolǵan,-dedi belgili qalamger, «Abaı eli» aýdandyq gazetiniń bas redaktory Áset Myrzaqasym,-tarıhta «Shaǵan shaıqasy» dep atalǵan bul oqıǵa – Muhtar Áýezovtyń «Abaı joly», Qabdesh Jumadilovtyń «Daraboz» atty kórkem týyndylary men tarıhshy Qurbanǵalı Halıdtiń «Taýarıh Hamsa» eńbeginde jaqsy baıandalǵan.
Abaı eline sapary barysynda aqyn Nesipbek Aıtuly men «Álem barysy», «Qazaqstan barysy» týrnırleriniń birneshe márte jeńimpazy Aıbek Nuǵymarovty aýdan ákimi Jarqynbek Baısabyrov jyly qabyldady. Ákim Jarqynbek Baısabyrov Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda qosyp jatqan úlesi úshin Nesipbek Aıtulyna rızashylyǵyn bildirdi. Nesipbek Aıtuly da kelý maqsatyn aıtyp, sonaý-qalmaq-qazaq soǵysynda ata-babalarymyzdyń erlik izi qalǵan, Shaǵan shaıqasynda qaza bolǵan qazaq batyrlaryn eske saqtaý maqsatynda óz atynan belgi tas qoıatyndyǵyn jetkizdi.
Budan soń Jarqynbek Baısabyrov pen qurmetti qonaqtar arasynda 2020 jylǵy Abaıdyń 175 jyldyǵyn merekeleýge baılanysty ashyq-jarqyn áńgime órbidi.
-Qońyr áýlıe basyna qazirgi urpaq el men jerin tanysyn degen maqsattaǵy tas belgi qoıýyńyzdy tolyq quptaımyn,-dedi Abaı aýdanynyń ákimi Jarqynbek Baısabyrov,-bizdiń talapty aqyn jastarymyz ózińizdeı aıtýly aǵalarymyzdan úlgi alyp ósse biz úshin zor ǵanıbet.
Qaraýyldan aryǵaraı Qońyr áýlıe basyna jetkenshe uzaq jol. Sonymen, Abaı aýdany ákiminiń orynbasary Baýyrjan Táttibekov, aýdandyq mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń basshysy Eldar Orazalın, sot júıesiniń ardageri, advokat Belgibaı Saharıev, aqynnyń dosy Tursynǵazy Ǵabıtovtermen qatar, barlyq saparlastardy Semeı qalasynan kútip alyp, birge júrgen dańqty balýan Aıbek Nuǵymarov, «Abaı eli» gazetiniń redaktory Áset Myrzaqasymdar Qońyr áýlıe jaqqa attandy.
Toqtamys aýylynda turatyn aqynnyń bala kúngi dosy ári týysy ardaqty azamat Sánııazbek Qurmanǵalınniń úıine aıaldaǵan Nesipbek Aıtuly qazaq saltymen úı ıesiniń jubaıy Kúláshtiń qazasyna oraı kóńil aıtyp, úıge jýyrda túsken kelinge shashý shashyp, batasyn berdi.
-Talǵat Qurmanǵalın baýyrymyz da joldan qosylyp, aýyr tas belgi tıegen kólikti ortaǵa alyp, Qońyr Áýlıe basyna kelgenimizde osy sharany estigen Aıagóz aýdanynan aýdan ákimi D.Orazbaevtyń arnaıy tapsyrmasymen ákimniń orynbasary Bolat Súleımenov, «Oısana» jýrnalynyń redaktory tanymal jýrnalıst Baqyt О́mir Shalǵanbaı sııaqty azamattar qarsy alǵanda rıza boldyq,-dedi Áset Myrzaqasym,-«Urysta turys joq» degendeı, Aıbek Nuǵymarov bastaǵan jigitter tas belgini túsirip, Nesipbek aǵasy kórsetken bıikteý tóbege eskertkish belgini ornatý qamyna kirise ketti. Neskeń bastaǵan birqatar atqa miner azamattar Qońyr Áýlıe úńgiri aldyndaǵy tas qorymdy ary alyp, qarastyrǵanda, sol jerden Shaǵan shaıqasynda qaza bolǵan jaýyngerlerdiń ornyn kórip, olardyń bastaryna qoıǵan tastardaǵy Arǵyn, Naımandardyń rý tańbalaryn taýyp, dabyrlasyp qaldy. Rasynda, budan buryn da anyqtap boljaýymyzsha bul jerde eń kemi 300-deı zırat bar, soǵysta jekeleı, keıde toptap jerleý oryn aldy desek, bul qorymda eń kemi 100-den astam adam jerlengen deýge bolady.
Jınalǵandar Qońyr Áýlıe úńgiriniń qupııalary men Shaǵan Shaıqasynyń shyndyǵyn ashýǵa tarıhshylar men arheolog ǵalymdarymyzdan beı-jaılyq, nemquraıdylyq tanytyp otyrǵanyn Nesipbek Aıtulyna aıtqan kezde, ol bul másele alda tıisti mekemelerde sóz bolatyndyǵyn, Borodıno shaıqasy orys halqynyń ótken tarıhynda erekshe ýaqıǵa bolsa, Abylaıdy taný úshin, qazaq-qalmaq soǵysynyń shyndyǵyn ashý úshin Shaǵan shaıqasynyń orny zor, bul jerdi tarıhı oryn, ony zertteý kerek dedi. Osynda sýy shıpaly dep emdelýge kelýshi myńdaǵan, mıllıondaǵan adam Qońyr Áýlıe úńgirine ǵana tańqalmaı, tarıhymyzdy tanyp, batyr babalarymyzdyń erligine bas ıip, qurmet jasaýy kerek degen oıyn da aıtyp ótti.
Sóıtip, aqyn Nesipbek Aıtuly mynadaı jazýy bar tas belgi qoıǵyzdy: «Bul jerde XVIII ǵasyrda qazaq-qalmaq soǵysynda han Abylaı, Qabanbaı, Bógenbeı, Oljabaı, Berdiqoja, Mamaı, Toqtamys, Baımurat, taǵy basqa batyrlar qatysqan Shaǵan shaıqasynda Qońyr Áýlıe qorǵanynda mert bolǵan qazaq sarbazdary jerlengen. Naıman-Tórtýyl butaǵynan taraıtyn Jaýǵash batyr uldary Sarybaı men Túgel ekeýi bir qabirde jatyr. Otan úshin sheıit bolǵan erlerdiń rýhy máńgi óshpeı, urpaqtary jasaı bersin. Belgi qoıǵan aqyn Nesipbek Aıtov. 2019 jyl, shilde».
Tasqa túsken tańbadaı jazýǵa eshqandaı anyqtama berýdiń qajeti bolmas. Belgi tas basynda tebirene sóılegen Nesipbek Aıtuly aǵamyz osynaý ıgi sharaǵa qatysqan Abaı, Aıagóz eliniń basshylaryna, azamattaryna, dańqty balýan Aıbek Nuǵymarov bastaǵan jastarǵa, as berýge atsalysqan Semeı, Abaıdan kelgen týystaryna aıryqsha raqmetin jaýdyrdy. Qorymda jerlengen qazaq batyrlarynyń rýhyna baǵyshtalyp qurban shalynyp, as berilip, Quran qatym túsirildi. Batyryn joqtap, jyrlaǵan aqyn baqytty bolady deýshi edi, sonyń bir kýási bolǵan el Nesipbek Aıtulyna erekshe rıza boldy.
Raýshan NUǴMANBEKOVA
«Egemen Qazaqstan»
Abaı aýdany
Shyǵys Qazaqstan oblysy
