Jasyratyny joq, saıyndyq turǵyndardyń atynan aıtar ýájderin arqalaǵan bir top azamat bir jylǵa jýyq ýaqyt buryn habarlasqan bolatyn. Kóp jyldardan beri turǵyndardy áýre-sarsańǵa salyp-aq qoıǵan kógildir otyn máselesi olardyń ábden tıtyǵyna tıgen eken. Kún sýyta kógildir otyn jaıymen aýyl túgili aýdan ákiminiń esigin kúzetip, tabaldyryǵyn tozdyrǵan turǵyndar atalǵan basshylyqqa renjýli bolyp shyqty.
Baqsaq, kógildir otynǵa qatysty másele áý basta ınfraqurylym tartylmaǵan jer telimderin turǵyndarǵa berýde jatqan syndy. Biraq máseleni sheshemin degen janǵa baıaǵy ketken olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa ýaqyt jetkilikti boldy. О́kinishtisi, másele áli sozylyp keledi, ákimderden qaıran bolmasyn túsingen turǵyndar óz kúshterimen gaz jelilerin tartyp, úılerine deıin buryp alǵan. Qubyrynyń ár metri birneshe myń teńgeni quraıtyn bul jumystyń turǵyndar úshin qymbatqa túskeni sonshalyqty, bul da biraz aıqaı-shýdy týdyrǵan bolatyn. Aqyry, ákimdik emes, turǵyndar óz kúshterimen gaz tartyp, shyǵynyn óz qaltalarynan tólep, óz qoldarymen ornatty. Biraq bul qanshalyqty qaýipsiz? Arnaıy tártip-talaptary saqtaldy ma? Búgin shabýyldap júrip ózderi ornatqan gazdyń erteńgi qaýipsizdigi úshin kim jaýapty? Halyqtyń óz qajettiligi úshin jantalasa jeli tartyp alǵan «jandármen» áreketi ákimderdiń esebinde úlken is tyndyrǵandaı «gazben qamtyldy» dep berilýi qalaı?
Kún sýyta gaz máselesi qınaıtyn saıyndyqtar úshin jaz mezgili aýyz sýdyń aıqaıymen ótýde. Aldymen, aýyl arasyna tartylǵan sý qubyrlarynyń ár jerden jáne jıi jarylýy turǵyndardyń birneshe kún sýsyz qalýyna ákelip soqtyrady, bıyl sýdyń jetkiliksizdigi aýyl turǵyndaryn tamshylaı aqqan sýǵa kestemen qol jetkizýine nemese bir tasymalyn bes myń teńgege saýdalap, aýyl arasyna sý tasyp júrgen arnaıy kólikterdiń jolyn torýyldaýǵa májbúr etti.
– Saıyn Shapaǵatov aýylynda sheshimin tappaı kele jatqan kóp máseleniń biri – aýyz sý. Aýylǵa sý qubyry tartylǵaly eki-úsh jyl kólemi boldy, biraq qubyr tartylǵan soń-aq birneshe ret jarylyp, sýsyz otyrǵan kezder boldy, munyń sebebin sý jetkizýshi «Komhoz» mekemesi qubyrlardyń sapasyz tartylýynan dep túsindirgen bolatyn. Jaz kelip, shilińgir shildege aıaq bastyq. Aptap ótinde sý surap sandalǵan aıqaı-shý taǵy bastaldy. Bul joly aýyldy sýmen qamtamasyz etetin mekemeler úlgermeıtindikterin aıtyp, ózge de san alýan syltaýlarmen syrǵytyp baqty. Saıyn, Aqshuqyr aýyldaryn sýmen qamtamasyz etetin mekeme «kótere almas shoqpardy beline baılamaı», qolynan kelmese ózge mekemege berýi kerek qoı, – deıdi aýyl turǵyny S.Qanatqyzy.
Onyń aıtýynsha, turǵyndar qanshama ret másele kóterip aldyna barǵanmen «jany ashymastyń qasynda basyń aýyrmasyn» degendeı, Túpqaraǵan aýdanynyń ákimi de, Saıyn aýylynyń ákimi de máseleni sheshýge asyǵatyn syńaı tanytpaǵan, tipti olar úshin myna aptapta halyqtyń aýyz sýsyz otyrýy, kúnkóris ózegine aınaldyryp otyrǵan maly men qusy shólden qyrylyp, azyn-aýlaq baý-baqshasy túgi qalmaı qýrap ketse de báribir sekildi. О́zderiniń sýy túgil, jaǵdaıy jaıly bolǵandyqtan, basqanyń jaǵdaıyna bas aýyrtar ýaqyty joq deýge bolady.
Aýdan, aýyl ákimderi úshin mańyzdy bolmaǵanmen, biz úshin asa mańyzdy, tipti jandy máseleniń sheshimi tabylmaı, ystyqta sýsyz qalǵan jaǵdaıymyzdy tyńdar qulaq taba almaǵan soń BAQ ókilderine habarlastyq. Jýrnalısterdiń kelip aralasýymen aýdan basshylyǵy, Saıyn aýylynyń ákimi Ǵ.Nurjaýbaev máseleni «tez sheship», ári aıaq astynan tapqyrlyq tanytyp «Komhoz» mekemesiniń sý bóliminiń bastyǵy A.Uzaqbaevty bir mashına sýmen maǵan jiberipti. Bir mashına sýmen qashanǵy jan sozamyn nemese sýǵa qajettilik tek mende ǵana ma? Kórshilerim, ózge de sý qajet turǵyndar jaǵdaıy qalaı sheshilmek? Jýrnalısterge habarlasqanym úshin men bir mashına sý alý kerek ekenmin, al jýrnalısterge habarlaspaǵan halyq sý máselesin qalaı sheshpek? Sondyqtan men aýyzbastyryq, sybaılastyq syndy jolmen kelip turǵandaı bolǵan bir mashına sýdan bas tarttym. «Komhoz» mekemesiniń sý bóliminiń bastyǵy A.Uzaqbaev «sýdy saǵan Úkimet tal egip, mal baǵýǵa bergen joq, tek aýyz sýǵa berdi» dep sýdy keıin alyp ketti, sonda kásipkerlikpen aınalys, mal usta, egin ek, turmysyńdy kúıtte degen Úkimettiń ustanymyn joqqa shyǵaratyn jergilikti basshylyqtyń munysy bilmestik pe, «sasqan úırektiń sýǵa artymen súńgýi» me?», – deıdi aýyl turǵyny.
Turǵyndardyń sózine qaraǵanda, aýylǵa keletin sý «Aqbulaq» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda bólingen, biraq «Komhoz» mekemesi atalǵan baǵdarlamaǵa irgeles kórshi Aqshuqyr aýyly engenmen, Saıyn aýyly enbeıtindigin aıtypty. Saıyn aýylynyń baǵdarlamadan syrt qalý sebebi nede? Sondaı-aq qubyrmen sý tartylǵan kezde ár otbasyna bir aıǵa tıesili delingen 18 tekshe metrdiń ár tekshe metrin 30 teńgeden belgilegenmen, keıinnen aýyl turǵyndaryna eskertýsiz «Komhoz» mekemesiniń zańgeri úıge tirkelgen ár adamǵa bir aıǵa 3,6 tekshe metr sý belgilep, onyń tekshe metrin 30 teńgeden dep ózgertipti. Sonda «Aqbulaq» baǵdarlamasyna enbegen Saıyn aýylynyń sýyn kim qarjylandyryp otyr degen suraq týyndaıdy.
«Monopolııaǵa qarsy departamenttiń 2009 jylǵy 22 maýsymdaǵy №82-NK buıryǵymen aýyldyq jerler úshin 1 tekshe metr sý baǵasy 418,36 teńgeden bekitilgen. Bul buıryqtyń on jyl boıy ózgermeı turýy kimge paıdaly? Úkimet basshylarynyń aýyl mártebesin kóterip áleýetin jańǵyrtý bastamalary nege Saıyn aýylyn aınalyp ótedi? Aqtaý qalasy men Fort-Shevchenko qalasynyń arasynda ornalasqan aýyldyń aýyz sýǵa jarymaı, qat-qabat máseleniń astynda qalýy nelikten? Aýdanymyzdyń basshysy qaǵaz júzinde jasaǵan jalǵan esepterimen emes, is júzinde jasalǵan kórsetkishterimen aýyl áleýetin kóterse deımiz. Bir-birin maqtap, altyn ýaqytymyzdy alatyn daıyndalǵan jalǵan kórinister joıylyp, aýyl halqymen shynaıy kezdesýler kóp bolý kerek.
Túpqaraǵan aýdany ákimdiginiń 2019 jyldyń 11 aqpanynda №03-16/jt-s-14 nómirli hatpen maǵan bergen jaýabynda burynǵy 1 tekshe metr sý baǵasy 183,3 teńgeden 165 teńgege tómendedi delingen. Alaıda, bul aqparattyń bizdiń aýylǵa esh qatysy joqtyǵy anyqtaldy. Halyqty aldaý, jalǵan aqpar berý qashanǵa deıin jalǵasady?» – deıdi Saıyn aýylynyń turǵyny S.Qanatqyzy.
Sý dep sabylyp, ákimdikke jaz boıy birneshe ret habarlasýǵa májbúr bolǵan turǵyndardy bul máselede túsiniksizdikke uryndyryp, kúmánge bóleıtin tustar kóp. Saıyn aýyly mańyndaǵy jylyjaılar men sút zaýytyna beriletin sý nege turǵyndarǵa berilmeıdi? Álde kásipkerlikti qoldaý qarapaıym turǵyndarǵa qaǵajý kórsetý arqyly júzege asyryla ma?
ortalyǵynan góri oblys ortalyǵy Aqtaý qalasyna áldeqaıda jaqyn aýylǵa kóship kelýshiler az emes. Bul jaǵdaı máselelerdiń jyldar boıy sheshilmeı sozyla túsýine naqty sebep emes, óıtkeni aıtyla-aıtyla ábden jaýyr bolǵan jaǵdaılarǵa jańa qonystanýshylardyń esh qatysy joq. Biraq bul jergilikti bılik úshin synyqqa syltaý bolyp tur.
Saıyn aýylynda oblys ortalyǵy Aqtaý qalasyna jáne aýdan ortalyǵy Fort-Shevchenko qalasyna qatynas tıimdiligi, aýyl turǵyndary úshin jeke mal-qus, baý-baqsha ónimderin satýǵa shyǵaratyn aqyly bazardan tys senbi-jeksenbi kúnderine arnalǵan jármeńkelik oryn, aýyl ishiniń tazalyǵy men abattandyrý, ýaqytynda jınalmaıtyn, jınalsa da kez kelgen jerge órtelip, kómiletin, tipti úı turǵyndary óz aýlalarynda órtep, qaýipsizdikke nuqsan keltiretin qoqys máselesi, aýyldaǵy qańǵybas ıtter men kóshe kezgen qaraýsyz maldar, qysta baǵasy sharyqtaı kóterilip, qarapaıym turǵyndar úshin qoljetimsiz bolyp bara jatqan jem-shóp baǵasyn ońtaılandyrý, ınternet, baılanys sııaqty aýyl turǵyndary úshin qajetti máseleler shash-etekten.
«Qoqysty Aqtaýdyń polıgonymen kelisip, ótkizýge bolmaı ma? Teńiz jaǵalaýyn lastaý, kez kelgen jerge kómý – ol tazalyq emes, máseleni sheshý emes. Tazalyqpen aınalysatyn arnaıy mekemelermen kelisimshart nege jasalmaıdy? Sondaı-aq aýyldyń ahýalyn kóterý úshin aýmaqta ornalasqan iri kompanııalarmen kelisim jasalyp, olardyń aýyldyń áleýmettik-ekonomıkalyq turmysyna qoldaý kórsetip, atsalysýyna yqpal etilmeı me? Bul – ózge aýyldarda bar tájirıbe» deıdi turǵyndar. Saıyndyqtardyń aıtar aryz-shaǵymy az emes, ony bir maqalada egjeı-tegjeıli taldap jazýǵa gazet beti kótermeıtini belgili, sondyqtan máseleniń aq-qarasyn sheship, turǵyndardyń muń-muqtajyn qaperge alýdy quzyrly oryndardyń enshisine qaldyrdyq.
Ákim degendi halyq óziniń muń-muqtajyn sheship, halyqqa qyzmet etetin qyzmetker retinde túsinedi. Alaıda, osy mansapty ıelenip, laýazymnyń jaıly kreslosyna otyrǵandardyń kópshiliginiń ákimdik qyzmetti halyqtan ózgeshe túsinip, óziniń ári qaraıǵy qyzmettik ósýiniń kezekti baspaldaǵy, ataq-dańq pen sheksiz bılik, jeke bastyń qamyn kúıtteýge taptyrmaıtyn tetik retinde qabyldaıtyndyǵy jasyryn emes. Olardy halyqtyń aıqaı-shýy, aqparat quraldaryna jarııalanǵan maqalalar qorqytpaıdy, tek ózderinen joǵary turǵandardyń jaısyz buıryǵy alańdatady.
Alaıda, sońǵy úmiti jýrnalısterde bolyp, tynyshy ketken saıyndyqtardyń ótinishin aıaqasty ete berýge uıalyp, qańtar aıynda aýdan ákimi A.Hamıevke telefon arqyly qaıta shyǵyp, saýaldar joldaǵan bolatynbyz. Ákim bul joly da úndemeı umyttyryp qutyldy. Sonymen qysy-jazy kezektese kelgen máselelerin sheshe almaı shyr-pyr bolǵan halyqtyń janaıqaıy shydatpaı bıyl maýsym aıynda taǵy, ıaǵnı úshinshi ret habarlasýǵa týra keldi. Bul joly da biraz sıyrquıymshaqtatyp baryp, aqyry ózine tikeleı jiberilgen saýaldarǵa orynbasary J.Qaınarbaevtyń atymen jaýap bergen ákimniń jaýaptary jyltyrap tur, mini joq. Bitedi, jasalyp jatyr, aldymyzǵa josparlanǵan, mynansha qarajat bólingen...
Sonda, bir jyl emes, bir maýsym emes, únemi jýrnalısterge júgirip júrgen halqy ótirikshi me, jýrnalısten bas saýǵalaı qashyp, «saf» jaýaptaryn orynbasar qolymen attandyryp, tasada qalǵan ákim ótirikshi me?
Saıyndyqtarmen kezdesýge kelgen aýdan ákimi sheshilmegen máselelerdi «burynnan solaı, menen buryn solaı» dep «jubatady» eken halqyn. Sonda, jańa ákim burynǵy máseleni sheshýge tıisti emes pe?
Al saıyndyqtar óz aýyly ákiminiń bar qyzmeti, laýazymdyq jaýapkershiligi men mindeti – aldyna ártúrli sharýamen barǵan árbir turǵyndy aýdan ortalyǵyna siltep, baǵyttap jiberý ǵana dep biledi. Másele sheshpeı, aýdanǵa siltep qana otyratyn Saıynnyń ákimi ákim be, dıspetcher me?
