Apaly-sińlili ekeý «Jasyl júrek» atty eko-qozǵalys aıasynda áshekeı buıymdardy plastık qaldyqtardan jasap, satylymǵa shyǵarady. Qyz-kelinshekterdiń eń bir unatyp taǵatyn buıymdarynyń biri – syrǵa bolǵandyqtan, aı syrǵa, tas kózdi syrǵa, kúmbez syrǵa, salpynshaq syrǵa, sabaqty syrǵa, shashaqty syrǵa sııaqty áshekeıdiń túr-túrin jasaıdy. Syrǵalar kórer kózge qarapaıym kelgenimen, onyń astarynan uqypty talǵam men taǵylymdy oıdy kóre alasyz.
– Buryn qoqysty qaıta óńdeý týraly eshteńe bilmegen edim. Birde áleýmettik jeliden jaǵaǵa shyǵyp, ashtan ólgen kıttiń vıdeosyn kezdeısoq kórip qaldym. Ony soıǵanda, asqazanynan birneshe keli plastık qoqys shyqty. Osy oqıǵa maǵan qatty áser etip, tabıǵatty saqtaý kerektigi týraly oıǵa qaldym. Sodan bastap, júrgen-turǵan jerimde aınalamdaǵylardy plastık buıymdardy az qoldanýǵa shaqyra bastadym, – deıdi Saıda Ybysheva. Bul oıyn sińlisi Dınaǵa aıtyp, ekeýara qozǵalysqa «Jasyl júrek» degen ataý berip, jan bitirdi.
Olar jumysqa qajet zattardy kósheden terip alady. Kerek bolsa týǵan-týysy, dostary qoldanylǵan, jaramsyz paketterdi jınastyryp beretin kórinedi.
– Men ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń shyǵystaný fakýltetinde japon mádenıetin oqyp jatyrmyn. Kishkentaı kezimnen zergerlik dúnıelerge qatty qyzyǵatynmyn. Ápkem maǵan óziniń oıyn aıtqanda, men birden kelistim. Syrǵalar eń tez jasalatyn buıym, kóp degende eki saǵattaı ýaqyt ketedi. Bizdiń áshekeı buıymdarymyzdy kóbine ekologııaǵa janashyr adamdar satyp alady. Aı saıyn jańa toptama shyǵarǵan ýaqytta kútip júrip, qolma-qol alyp ketetinder bar. Eshqandaı jarnama jasamasam da, áleýmettik jelidegi akkaýntymnan kórip, áshekeılerdi osy kúnge deıin 70-ten asa kisi satyp aldy, – deıdi Dına Ybysheva. Al syrǵalardyń jasalý tehnıkasynyń asa qıyndyǵy joq, birneshe polıetılen paketterdi qabattastyryp, pergamentti qaǵazdyń ústinen útikpen basyp shyǵasyz. Tipti áshekeılerdi boıaýdyń da qajeti joq, temperatýranyń áserinen paketterdiń óziniń boıaýlary bir-birimen aralasyp, erekshe órnekter shyǵady. Qalǵany qolynyń ebi bar sheberdiń sharýasy, qajetti pishinge laıyqtap qıyp beredi. Mundaı aksessýar dress-kod qatań saqtalmaıtyn jumys ornynda, kórmelerge, qonaqqa barǵanda nemese sheteldiktermen kezdesýde kııýge taptyrmaıdy. Jyldyń ár maýsymyna, sońǵy sánmen laıyqtalyp jasalǵan bul áshekeılerdi jarastyqpen úılestirip taǵýǵa ábden bolady. Qos sheberdiń qoltańbasy sizdiń eshkimge uqsamaıtyn jeke tulǵa ekenińizdi daralap kórsetedi.
Aıtpaqshy, olar áshekeı buıymdardan bólek, qaıta óńdelgen qoqys qaldyǵynan kartına ramkalaryn, kitapsha muqabalaryn da jasaıdy. Olardyń endigi armany kez kelgen plastıkti óńdeı alatyn shaǵyn kólemdi mashınany iske qosý.
«Bul qıyn emes. Bireýi usaqtaıtyn, ekinshisi qajetti formaǵa salatyn qurylǵylar kerek. Shelek, sabyn salǵysh sııaqty turmysqa kerek zattardy qoldan isteýge bolady. Biz onyń jobasyn da daıyndap qoıǵanbyz», degen Dına iske asyrýǵa jetkilikti qarjy bolmaı turǵanyn aıtady. Mundaı Precious plastic dep atalatyn qozǵalys álemde keń taralǵan. Onyń máni – adamdar kez kelgen jerde plastıkti qaıta óńdeý boıynsha shaǵyn bıznesti bastaýǵa jáne osy arqyly qorshaǵan ortany saqtaýǵa úndeıdi.
Qarańǵyny kúnge, qoqysty gúlge aınaldyryp júrgen qyzdardyń táýekelshil bastamasy kimdi bolsyn qaıran qaldyrary anyq. Jýyrda olardyń uıymyna ekologııalyq aǵartý jáne nasıhat boıynsha Birikken Ulttar Uıymynan shaqyrtý túsken. Buıyrsa, tabıǵatty qorǵaý máselelerine jurtshylyqtyń nazaryn tartý úshin birlesken jańa baǵdarlamalardy iske asyrmaq.
