Qazaqstannyń barlyq óńirin qamtyǵan qoǵamdyq keńester 2016 jyldyń qańtarynan bastap jumys isteı bastady. Mınıstrlikterdiń, ortalyq atqarýshy organdardyń janynan, sondaı-aq memlekettik basqarýdyń respýblıkalyq jáne jergilikti deńgeılerinde konsýltatıvti-keńesshi, baqylaýshy organ retinde qurylǵan bul ınstıtýt bıýdjet qarajatyn tıimdi paıdalanýǵa, memlekettik qyzmettiń sapasyna, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreske oń yqpalyn tıgizedi. Iаǵnı, atqarýshy organdar qoǵamdyq keńester arqyly sheshim qabyldarda qoǵamdaǵy mańyzdy máselelerge mán berip, kópshiliktiń pikirine júginedi. Bul ári memlekettik qyzmettiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi.
Qoǵamdyq keńesterdiń qurylǵanyna kóp bola qoımasa da osy uıymnyń jumysyn ilgeriletýde kólbeńdeıtin kóldeneń máseleler de az emes. Ondaı túıtkildi suraqtardyń basynda qoǵamdyq keńesterdiń quramyna qatysty másele tur. 2015 jylǵy 2 qarashadaǵy «Qoǵamdyq keńester týraly» zańda qoǵamdyq keńestegi azamattyq qoǵam ókilderiniń sany onyń músheleriniń jalpy sanynyń keminde úshten ekisin quraýy tıis ekeni kórsetilgen. Soǵan qaramastan, qoǵamdyq keńestiń basym bóligin quraıtyn azamattardy qarapaıym jurt bile bermeıdi. Onyń músheleri halyqpen tyǵyz qarym-qatynas ornatpaǵandyqtan, áleýmettiń ózekti máseleleri tıisti oryndarǵa jetpeı jatady. Osydan eki jyl buryn Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty ázirlegen «Qazaqstandaǵy qoǵamdyq keńester: damýdyń negizgi trendteri» atty saraptamasynda keńesterdiń belsendiligi onyń músheleriniń belsendiligine baılanysty ekeni aıtylǵan. Saýaldamaǵa qatysqan sarapshylardyń pikiri boıynsha, keńes músheleriniń saıası salmaǵynyń álsizdigi, olardyń shyn máninde qoǵamdyq keńesterdiń qyzmetine asa qulyqty emestigi, jalpy júktelgen mindetke jaýapkershilikpen qaramaýy – atalǵan ınstıtýtty damytýdaǵy basty kedergilerdiń biri. Sonymen qatar belgili bir memlekettik organnyń janynan qurylǵan keńes músheleri sol mekemeniń zeınetke shyqqan burynǵy qyzmetkerleri ekeni de aıtylady.
Bıyl aqpan aıynda elordada ótken qoǵamdyq keńesterdiń II respýblıkalyq májilisinde sol kezdegi Qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Káletaev qoǵamdyq keńester quddy bir «aqsaqaldar jınalysyna» aınalyp ketkenin, keńes quramynda 60 jastan asqandardyń úlesi 35%-dan asatynyn aıtqan edi. Sondaı-aq ol genderlik tepe-teńdiktiń saqtalyp otyrmaǵanyna nazar aýdaryp, keńes músheleriniń tórtten úsh bóligin er-azamattar quraıtynyn atap ótken. Buǵan qosa qoǵamdyq keńesterdiń quramynda jastardyń da qatary az. Olardyń úlesi bar bolǵany 5,5% eken. Qoǵamdyq keńesterdiń quramyna qatysty sarapshylar tarapynan taǵylatyn synnyń biri – onyń músheligine ártúrli sala men sanattaǵy ókilderdiń teńdeı tartylmaǵandyǵy.
Búginde kópshilikpen baılanys ornatýdyń keń aýqymdy quraly – áleýmettik jeliler. Al osy ınternet betterinde halyq pen bıliktiń arasyndaǵy túsinistiktiń dánekeri bolady dep senim artylǵan qoǵamdyq keńester asa belsendilik tanytpaı keledi. Tipti keıbir qoǵamdyq keńesterdiń arnaıy veb-saıty da ashylmaǵan, ashylǵan saıttardyń ózi sońǵy jańalyqtardan habardar etip, ýaqtyly jańartylmaıdy. Sondyqtan halyq arasynda qoǵamdyq keńesterdiń jumysynan, tipti mundaı uıymnyń barynan beıhabar adamdar da kezdesedi.
Memlekettik organdar men ákimdikter qoǵamdyq keńesterdiń ashyqtyǵyna ájeptáýir áserin tıgizedi. Máselen, keńester memlekettik organdardyń veb-saıttarynda óz jumystarynyń nátıjelerin jarııalaý men taratý jaǵyna kelgende memlekettik qyzmetshilerge kúni qarap qalady. Bul – qoǵamdyq keńester áli de memlekettik organdarǵa táýeldi degen qalyptasqan túsiniktiń bir mysaly ǵana. Mundaı jaǵdaılarǵa qoǵamdyq keńeske múshe bolǵandardyń óz mindetin tolyq uǵyna almaýy da yqpal etedi. Jasalǵan saraptamalar kórsetkendeı, keıbir keńes músheleri qoǵam men bılik arasynda baılanys ornatýdyń, mańyzdy sheshimder qabyldaýda azamattardy talqylaýǵa qalaı shaqyrýdyń, qoǵamdyq monıtorıngti qalaı júrgizýdiń jónin bile bermeıdi. Sóıtip memlekettik qyzmetshiler nusqaǵan baǵytpen áreket etýge týra keledi.
Sonymen qatar qoǵamdyq keńester jergilikti máslıhattardyń qyzmetin qaıtalaıdy dep sanaıtyndar barshylyq. Máselen, joǵaryda aıtqan Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty júrgizgen saýaldamada osy oıdy sarapshylardyń 38,5%-y quptasa, keńes músheleriniń 32,5%-ynyń atalǵan ýájge qarsylyǵy bolmaǵan. Onyń ústine jergilikti máslıhattardyń depýtattary qoǵamdyq keńesterge de múshe bolyp jatady. Keıbir azamattardyń eki ınstıtýt – qoǵamdyq keńes pen máslıhatqa birdeı múshe bolýy azamattyq qoǵamnyń daýysyn shekteýi múmkin.
Búginde qoǵamdyq keńesterdi damytýdaǵy atalǵan máseleler eskerilip, jańa tetikterdi engizý jaıy qarastyrylyp jatyr. Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Azamattyq qoǵam isteri jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Álııa Ǵalymova qoǵamdyq keńesterdiń mańyzyn arttyratyn faktorlardyń biri retinde zańnamany jetildirý ekenin atady. Osy baǵytta túzetýlerdiń negizgi paketin kúzde Úkimet pen Parlament Májilisine usyný josparlanyp otyr eken.
Mysaly, buryn qoǵamdyq keńes músheleriniń saılanýyn anyqtaıtyn jumys tobyna memlekettik organnyń basshysy jetekshilik etse, qazir azamattyq qoǵamnyń ókilderi ózderi basqarady. Bul qoǵamdyq keńesterdiń derbestigin kúsheıtýge yqpal etedi. Zań jobasymen qatar qoǵamdyq keńes músheleri úshin jańa quqyqtar men ókilettikter engiziledi. Buǵan qosa qoǵamdyq keńesterdiń usynystarynyń oryndalý máselesi de bir jolǵa qoıylmaq. Endi memlekettik organdardyń usynystarǵa bir aıdyń ishinde dáleldi jaýap berýi tıis ekendigi kórsetilgen norma kúshine enbek.
Jalpy, bılik pen qoǵam arasyndaǵy baılanystyń dánekeri sanalatyn qoǵamdyq keńesterdiń jumysyn jetildirý, jańǵyrtý úshin onyń damýyna keri yqpalyn tıgizetin osyndaı kedergiler keńinen talqylanyp, olardy joıý búginde basty nazarda tur. Osy maqsatta eki jylda bir ret dástúrli túrde qoǵamdyq keńesterdiń respýblıkalyq májilisi uıymdastyrylady, sondaı-aq jylyna bir ret sarapshylar ınstıtýtty damytýdyń jaı-kúıi týraly keshendi baıandama jasaıdy. Qoǵamdyq keńesterdiń jumysyna baǵa berip, aldaǵy damý baǵytyn aıqyndaıtyn sondaı baıandama bıyl qarasha aıynda daıyn bolady.
Qazirgi tańda Qazaqstanda 231 qoǵamdyq keńes bar. Onyń ishinde 15-i respýblıkalyq deńgeıde, 17-si oblys ortalyqtary men Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynda, 199-y qala men aýyldyq deńgeıde qurylǵan. Qoǵamdyq keńesterdiń músheleri – 3570 adam. Onyń 3305-i – óńirlerdegi qoǵamdyq keńestiń ókilderi. Qalǵan 265-i ortalyq memlekettik organdarda istep jatyr.
