Magıstratýra: jańa talap tıimdi me?

Tıisti vedomstvo basshysy Ashat Aımaǵambetov vıse-mınıstr kezinde magıstratýranyń granttary kelesi jyldan bastap úmitkerlerdiń biryńǵaı emtıhandaǵy qorytyndysy boıynsha bólinetinin jazǵan edi. Onyń aıtýynsha osyǵan deıin magıstratýra granttary JOO-ǵa berilip, olar ózderi tapsyrma daıyndaıtyn jáne ýnıversıtetter emtıhan ótkizip, túsý týraly sheshimdi de ózderi qabyldaıtyn. Endi GMAT formaty boıynsha biryńǵaı emtıhan bolady. Iаǵnı úmitkerler Ulttyq testileý ortalyǵy ótkizetin keshendi testileýden ótýi kerek. «Osy testileýdiń nátıjesi boıynsha bilim berý baǵdarlamalary turǵysynda qorytyndysy saralanyp, joǵary ball jınaǵan talapkerler grant alady, sáıkesinshe erikti túrde ózi JOO tańdaıtyn bolady. Osylaısha «grant magıstranttyń sońynan eredi» degen qaǵıda júzege asyrylady. Bul JOO básekelestigin arttyrýy tıis jáne granttardyń sózsiz ashyq jáne ádil taratylýyna septigin tıgizedi», dep jazǵan bolatyn A.Aımaǵambetov.

Jańa talap – tisqaqqandy tańdaýǵa tosqaýyl

Jańa talap boıynsha ótkiziletin ke­shendi testileýde talapkerler bir jaýa­by bar 50 suraqtyq aǵylshyn tilin­degi jáne 30 suraqtyq oqýǵa daıyn­dyǵyn anyqtaıtyn, sondaı-aq 50 tap­syr­madan turatyn birneshe jaýaby bar bilim berý baǵdarlamalarynyń be­ıini boıynsha test tapsyrady. Ne­giz­gi ózgeris úmitkerlerdiń shet tili­nen bilimin dáleldeýinde emes, ol bu­ryn da solaı bolǵan, bastysy – olar­dyń bilim alýǵa daıyndyǵy boıynsha analıtıkalyq jáne synı oılaý tes­tin tapsyrýy tıistiginde. Budan bó­lek 2 salalyq pán boıynsha bili­mi tekseristen ótpek. Bul tusta da shı­ki­lik bar. Máselen, buryn shyǵar­ma­shylyq mamandyqtardyń úmitkerleri óziniń biliktiligin arnaıy emtıhanda dáleldeıtin. Al sońǵy ózgeris boıynsha tek testileýmen anyqtalmaq.

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýra­zııa ulttyq ýnıversıteti qabyl­daý komıssııasynyń ókili magıstratýra boıynsha jalǵyz dızaın mamandyǵynda ǵana shy­ǵar­mashylyq emtıhan bar ekenin jetkizdi. Jýrnalıstıka, arhı­tek­týra, dene shynyqtyrý syn­­dy mamandyqtarǵa tapsyr­ý­shy­lar salaǵa ıkemdigin buryn­ǵy­daı kózbe-kóz kórsete almaıdy, tek pándik suraqtarǵa jaýap berýmen anyqtalady. Bul qan­shalyqty úzdik talapkerdi irik­teýge septesedi? О́ıtkeni ma­gıs­­t­ratýrada bakalavrıattaǵy ma­man­dyǵynan bólek salany tań­daıtyndar da bar.

Osyǵan deıin magıstratýraǵa túsýdiń ekinshi kezeńinde talap­ker­lerdiń eńbek kitapsha­syn­daǵy jumys ótiline, qyzmet etken salasyna, sondaı-aq bola­sh­aq ma­man­dyǵyna qatysty eńbek­terine basymdyq beriletin. Al qazir olaı emes. Qazaq jýr­nalıs­tıkasynyń zertteýshisi, pro­fessor Namazaly Omash sol sebepti magıstratýraǵa bakalavrıatta bitirgen mamandyǵy boıynsha qabyldanýy tıis dep oılaıdy. «4 jyl boıy jýrnalıstıkany oqyǵan adamnyń sózsiz sol salada bazalyq bilimi bar. Sondyqtan bakalavrıatta shyǵarmashylyq emtıhan tapsyrǵan túlekti magıstratýrada onsyz-aq salalyq pán boıynsha qabyldaý durys», deıdi professor. Biraq bul jerde máseleniń ekinshi jaǵyn kórýimiz kerek. Mysaly, tórt jyl boıy týrızmdi taýysqan maman jas­taıynan janyna serik etken sporttan sońǵy ýaqytta tipti jıi júldeger bolatyndy shyǵardy ári sol salada jumys isteıdi delik. Sondyqtan magıstratýra­ny sport mamandyǵynda oqy­ǵy­sy keledi. Onda qalaı bolmaq? Is júzindegi maıtalman mama­ndy qaǵaz júzinde qabiletin dále­l­deýden aıyramyz ba? «Mun­daıda álbette belgili bir shart bolǵany durys. Jumysy, jetistigi, eńbegi eskerilýi kerek», deıdi N.Omash. Biraq ol jańa talapta eskerýsiz qaldy emes pe?

Bul ózgeris negizinen komıssııa quramyndaǵylar bura tartyp ketýi jónindegi alyp-qashpa áńgimelerden keıin de qolǵa alynǵany anyq. Olaı bolsa, jańa talap úzdigin anyqtaýda kúmán týdyrmaýy tıis qoı. Atal­ǵan ulttyq ýnıversıtettegi sáýlet-qurylys fakýltetiniń deka­ny Seriktaı Kakenuly bola­­shaq arhıtektorlardy tańdaý­da testileý alǵash engizilip otyr­ǵanyn, onyń áli bulyńǵyr, túze­tetin tustary baryn aıtady. «Al­dy­myzǵa kelgen balanyń ıkemin, biliktiligin, deńgeıin bilip baryp qabyldaıtynbyz. Al en­di test arqyly onyń negizin bilý qıyn. Syzýdan habary bar ma, ǵımarattyń josparyn qan­shalyqty syza alady? 2 salalyq pándegi testen shynymen, álde kezdeısoq ótti me? Muny bilmeı­miz», deıdi dekan.

Kontent – árdaıym mańyzdy másele

Magıstrant atanǵysy kele­tin úmitker jańa talap boıyn­sha GMAT formatyndaǵy biryń­ǵaı emtıhandy tapsyrýy tıis. GMAT – (Graduate Manage­ment Admission Test, tikeleı tár­ji­malasaq, basqarý boıynsha qorytyndy emtıhan degen maǵy­nany beredi – A.Sh.) negizinen ekonomıka, bıznes, qarjy jáne aty aıtyp turǵandaı, menedjment mektebine túsýge nıetti talapkerlerdi irikteýge arnalǵan stan­dartty test. Nazarbaev ýnı­ver­sıtetiniń ókilderi GMAT testi­niń matematıkalyq bóli­mi edáýir kúrdeli bolatynyn aı­­tady. Sondyqtan bul testi­leý­di algebra men geometrııa­ny jaq­sy bilgen jaǵdaıda ǵana tap­syr­ǵan jón ekenin esker­tedi. Al gýmanıtarıılerdiń mate­ma­tıkalyq bilimi mektep baǵdar­la­masynan ári aspaıtynyn eskersek, osy salaǵa tapsyratyndar úshin (áleýmettanýshylar, sýret­shiler, ekologtar, jýrnalıster jáne t.b.) ǵylymnyń aýyly bir­sha­ma alys bolady degen kúdik bar. Osy oraıda, mınıstrlikke ǵy­­lym­nyń eki iri, ıaǵnı jaraty­lystaný men gýmanıtarlyq baǵy­tyna qaraı ózge de formatty qosa qarastyrý qajet-aq.

Jaraıdy, halyqaralyq stan­dart­talǵan test grantty ádil ári ashyq bólýge septigin tıgize­di deıik, biraq bul ár salaǵa óz myq­tysyn tańdap berýge qan­sha­lyqty qaýqarly? Álde keder­gi keltire me? Kókeıdegi osy saýalǵa jaýap tabý úshin Ult­tyq testileý ortalyǵynyń maman­darymen baılanystyq. Jańa for­mattaǵy biryńǵaı emtıhan­nyń oqý daıyndyǵyn anyqtaý bo­ıynsha úlgilik suraqtar orta­lyq saıtynda jarııalanypty. Mysaly, mynadaı:

Eki dostyń úıleriniń arasy – 10 metr. Al olardyń hat-jáshikteri úıleriniń ortasynda jáne óz úılerinen 2 metr jer­de ornalasqan. Ár balanyń óz úıi­nen óz hat-jáshigine deıingi jol óz úıinen dosynyń úıine deıingi joldyń neshe bóligi ekenin tabý kerek.

1. A) 4/10
2. B) 4/5
3. C) 1/3
4. D) 1/5
5. E) 3/5

Taǵy bir tapsyrmada Rasıonal (Q), ırrasıonal (I) jáne naqty (R) sandar úshin durys qatynasty anyqtaý qajet. Al onyń jaýap nusqalary kelesideı: A) QÈR = I; B) I ⸦ R; C) I ⸦ Q; D) R ⸦ Q; E) Q ⸦ I.

Fızıka-matematıka ba­ǵy­­tyn-

daǵy mamandyqtarǵa tús­kisi keletinder úshin túsinikti tap­syr­malar, al aıtalyq, lıngvıstıka, mádenıettaný, týrızmge túsetin talapkerlerdiń shartty esepti sheshýi men ırrasıo­nal sandy bilýi nemese túbir astyn tabýy óz salasy boıynsha magıstratýraǵa daıyndyǵyn kórsete ala ma?

Magıstratýraǵa bekitilgen túsý talaby basym bóligine bir­deı bolǵanymen, keıin oqıtyn, jetildiretin salasy san qıly. Jas ǵalymdar alıansynyń je­tek­shisi, doktorant Ásııa Er­muham­betova bizdegi kóp tańdaý­ly testileýlerdiń basty proble­masy – onyń mazmunynda ekenin aıtady. «UBT-daǵy ánshiniń kostıý­mi, pálensheniń ıti degen syndy suraqtar – sonyń dáleli. Kontent máselesi kún tártibinen túspeıtin shyǵar. Bakalavrıatqa qabyldaıtyn osy bir testileýdiń aınalasyn­da, ásirese suraqtaryna qatys­ty 10 jyl kóleminde túrli shý kóterilgenin eskersek, magıst­ra­týraǵa engizilgen jańa for­mattaǵy tapsyrmalarǵa qatysty da talaı túsinispeýshilik pen qatelikter kezdesetinine kúmán joq», deıdi Ásııa. Sebebi ádette jańa tájirıbe bizge beıim­del­mes­ten buryn engiziledi emes pe?

Barlyq talapkerge berile­tin jo­ǵarydaǵy matematıkalyq tap­­­syr­malardyń jaı-japsa­ryn bilmekke bel býyp, Ulttyq testileý ortalyǵynyń mamany Aınash Ospanovamen sóı­les­tik. Onyń aıtýynsha, bul tap­syr­­malar 6 synypqa deıingi ma­te­matıkadan alynǵan. Son­dyqtan ony barlyǵy bilýi tıis. «Byltyr aǵylshyn tilindegi oqý bólimine 21 mamandyq bo­ıynsha talapkerler osy jańa for­matta emtıhan tapsyrdy. Son­­da olardyń 70 paıyzy ótti. Mek­teptegi bilim barlyǵyna bir­deı berildi. Sondyqtan ony bári­ne bilý mindetti», deıdi orta­lyq ókili. Tapsyrma­lar­ǵa qarasań, logıkalyq degendi matematıkalyq sózimen almas­tyryp alǵan ba dersiń. Ras, bıznes mektebine qabyldaýda aly­natyn GMAT testiniń túp­nus­qas­ynda týra osyndaı matema­tı­ka­lyq tapsyrmalar bar, biraq ol beıindi bilim ordasyna oqý­ǵa qabyldaýdy maqsat etedi. Al biz ony biryńǵaı emtıhanǵa en­gizdik. Másele osynda bolyp tur. Logıkany iske qossaq, bu­dan qarapaıym suraq týady: ma­gıst­ratýraǵa túsetin adam ke­minde 22 jasta bolady. Al 6 synypty ol shamamen 12 jasynda oqydy. Sonda 10 jyl burynǵy bilim esinde bar ma? Jaqsy, eske túsirýi tıis desek te, 6 synyptaǵy bi­limmen mamandandyrylǵan mek­tep,­ kolledj, tipti bakalavrıat ta emes, magıstratýraǵa qa­byl­daý qanshalyqty qısyndy? Su­raq kóp, jaýap joq.