Demografııalyq saıasatqa den qoıý elimiz bolashaǵyn qazirden oılaýdan týyndaıdy
Sársenbi, 24 sáýir 2013 2:37
«Nur Otan» HDP Fraksııasy janyndaǵy Áleýmettik keńes pen Májilistiń Áleýmettik-mádenı damý komıteti «Memlekettiń demografııalyq saıasaty týraly» degen taqyryppen birlesken otyrys ótkizdi. Onda elimizde qalyptasqan demografııalyq ahýal jan-jaqty sóz boldy.
Sársenbi, 24 sáýir 2013 2:37
«Nur Otan» HDP Fraksııasy janyndaǵy Áleýmettik keńes pen Májilistiń Áleýmettik-mádenı damý komıteti «Memlekettiń demografııalyq saıasaty týraly» degen taqyryppen birlesken otyrys ótkizdi. Onda elimizde qalyptasqan demografııalyq ahýal jan-jaqty sóz boldy.
Atalǵan keńeske depýtattardan ózge Prezıdent Ákimshiligi men ortalyq memlekettik organdardyń, qoǵamdyq jáne halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty. Otyrysty kirispe sózben ashqan «Nur Otan» HDP Fraksııasy janyndaǵy Áleýmettik keńestiń tóraıymy Aıtkúl Samaqova bul másele Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda da erekshe atap ótilgendigin tilge tıek etti.
Memlekettiń aıryqsha nazary arqasynda demografııalyq jaǵdaıymyz jaqsaryp, sońǵy bes jylda týý kórsetkishi 11 paıyzǵa artyp, tabıǵı ósim 37 paıyzdy qurapty. О́tken jyly elimizde 379 myń náreste dúnıege kelse, bul osydan toǵyz jylǵymen salystyrǵanda 1,5 esege kóp eken. Jalpy, táýelsizdiktiń 20 jylynda Qazaqstanda 6 mıllıon náreste jaryq dúnıe esigin ashqan. Ana men bala ólimi tómendep, halyqtyń ómir súrý jasy uzarǵan.
Qazirgi kezde elimizde ár 100 erkekke 107 áıelden keletin kórinedi. Al tepe-teńdiktiń buzylýy 30 jastan bastalyp, zeınet jasyna jetkende 100 erkekke 140 áıelden keledi eken. «Bul áıel men erkektiń ómir súrý uzaqtyǵy arasynda 9,5 jas aıyrmashylyq bar ekenin bildiredi. Bul – sodan týyndap otyrǵan úlken aıyrmashylyq. Osy aıtylǵandardyń bári elimizdegi demografııalyq jaǵdaıǵa óz áserin tıgizedi», – dedi Aıtkúl Baıǵazyqyzy.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa múshesi, Májilis depýtaty Elena Tarasenko, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Aıda Qurmanǵalıeva, Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Erik Baıjúnisov, Statıstıka jónindegi agenttik tóraǵasy Álıhan Smaıylov jáne AFPNR atqarýshy dırektory Ramon San Paskýal da óz oılaryn ortaǵa saldy.
Keltirilgen málimetterden belgili bolǵanyndaı, 2013 jyldyń 1 naýryzyna qaraǵan kúni elimiz turǵyndarynyń sany 16 953,9 myń adamǵa jetken. Onyń 9 291,5 myńy (54,8 paıyzy) qalalarda shoǵyrlansa, 7 662,4 myńy (45,2 paıyzy) aýyldyq jerlerde turyp jatqany málim boldy. Sondaı-aq bir qýanarlyǵy, sońǵy on jyl ishinde týý 1,5 esege artqandyǵy. Eger 2003 jyly 247,9 myń sábı ómirge kelse, 2013 jyldyń 1 qańtaryndaǵy bul kórsetkish 379,1 myńǵa deıin ósipti. Týý koeffısıenti árbir 1000 adamǵa shaqqanda 22,58 quraǵan. Sonymen, 2002-2012 jyldary tabıǵı ósim 2,7 esege artyp, árbir 1000 turǵynǵa shaqqanda 2002 jylǵy 5,2-niń ornyna 14,17-ni kórsetken.
Alaıda, ólim deńgeıi áli tómendeı qoımapty. Negizgi sebepter qatarynda qan aınalymy, isikter, jazym, jaraqat jáne ýlaný aıtyldy. Máselen, qan aınalymy júıesi aýrýlarynan eńbekke qabiletti (20-64 jas) adamdar qaıtys bolsa, solardyń 64 paıyzy er adamdar eken. Jazym, jaraqat alý men ýlaný jaǵdaılarynda qaza bolǵandardyń 80 paıyzy erler ekeni de málim bolyp otyr. Sonymen birge, eńbekke qabiletti erlerdiń qaza tabýy osy jastaǵy áıelderge qaraǵanda 3 esege kóp bolyp shyqqan.
Úılený men ajyrasý kórsetkishteri de kóńil kónshitpeıdi. Ústimizdegi jyldyń qańtar-aqpan aılarynda 21,6 myń neke tirkelse, bul ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 0,9 paıyzǵa tómen. Al ajyrasýshylar qatary 8,2 myńǵa jetse, bul 9,3 paıyzǵa artqandyǵyn kórsetedi. Áıtse de mıgrasııalyq kórsetkishte oń nátıje bar eken, ketýshilerge qaraǵanda kelýshiler 559 adamǵa artypty.
TMD elderi ishinde Qazaqstan turǵylyqty halqynyń sany boıynsha Reseı, Ýkraına jáne О́zbekstannan keıingi tórtinshi orynda keledi. Alaıda, Qazaqstan álem memleketteriniń ishinde bir sharshy kılometrge 6 adamnan keletin halqy tyǵyz ornalaspaǵan elder qatarynda. El turǵyndarynyń tyǵyz ornalaspaýy Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna aıtarlyqtaı kedergi keltirýi múmkindigi de aıtylmaı qalǵan joq. Depýtat E.Tarasenko bizde áli de nekege kúshtep otyrǵyzý, áıelderdi zábirleý sııaqty keleńsizdikter tyıylmaı kele jatqandyǵyna nazar aýdardy. Sondyqtan da «Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly» Zańnyń birqatar erejelerin ózgertý qajet.
Sonymen qatar, erlerdiń belsizdikke ushyraýy men áıelderdiń bala kótere almaýy sebep-saldary men medısınalyq kómek kórsetý barysy da sóz etildi. Osy rette elimizdegi demografııalyq jaǵdaıǵa áser etetin faktor retinde bedeýlikti tegin emdeý jaıy qyrkúıekte ótetin otyrys barysynda talqyǵa salynary da belgili boldy. Áli kúnge deıin birde-bir memlekettik organ resmı demografııalyq boljammen aınalyspaıtyndyǵy da kóldeneń tartyldy. Úkimettiń ózi turǵylyqty halyqtyń máseleleri jónindegi zertteý ortalyǵynyń qajettigin moıyndapty. Mundaı ortalyqty ashý bıýdjetten qarajat qajet etetindikten, bul másele taǵy bir pysyqtaýdan ótkiziletin bolyp sheshildi.
Talqylaý qorytyndysy boıynsha birlesken otyrys usynymdarynyń jobasy ázirlendi. Onda medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrý, ana men bala ólimin azaıtý, otbasyn nyǵaıtý sııaqty birqatar utymdy ustanymdar kórinis tapqan.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
