О́NIM О́NIKTI BOLÝY ÚShIN

Kópten kútken Áz Naýryz da  esik qaǵyp, aıazdyń sońy aq jańbyrǵa ulasty. Osyndaıda dana halqymyz “Qysyń qarly bolsa – jer semiz, Kóktemiń jańbyrly bolsa – dán egiz” degen. Dıqan qaýymy jerdiń babyn tabý maqsatyndaǵy kúzgi dala jumystaryna daıyndyqty erte bastap, jan-jaqty ázirlikke kirisken. О́ıtkeni, onyń qyryq buraý qıyndyǵy alda. Osy jaýapkershilikti sezingen oblys basshylyǵy da kóktemgi egiske baılanysty aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerimen jıi jıyn ótkizip, “bir kúni jylǵa azyq” maýsymda atqarylatyn jumystardy júıeleýde. Aǵymdaǵy jyly óńirdegi egis kólemi 906,9 myń gektardy qurasa, onyń 416,3 myń gektaryna  dándi daqyl, 14,2 myń gektaryna “tátti túbir”, 61,2 myń gektaryna dándik júgeri, 13,9 myń gektaryna kúrish, 109,4 myń gektaryna maıly daqyl, 29,8 myń gektaryna baqsha men kókónis, 34,8 myń gektaryna kartop egý josparlanǵan. Naýqanǵa baı­lanysty jasalǵan josparǵa sáıkes máshıne-traktor jóndeý sheberha­nalaryndaǵy traktordyń, tuqym sepkishtiń, qopsytqyshtar­dyń jón­delip, sapqa qoıylǵany da ázir­liktiń jan-jaqtylyǵynyń dáleli. Kóktemgi egiske 26950 tonna ja­narmaı, 66 tonna benzın, 1293 ton­na jaǵarmaı qajettigi eseptelip, on­yń qoryn jasaý jumystary jal­ǵasýda. Eginnen mol ónim alý ke­pili  sapaly tuqym ekeni daýsyz. Je­tisýlyqtar qoldaǵy bar tuqym mólsherin jetkilikti ázirlep, ony agrotehnıkalyq talaptarǵa saı saraptamadan ótkizýde. Jazdyq dándi daqyl tuqymynyń 50773 ton­nasy zerthanadan ótkizilip, qambaǵa quıylǵan. Aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri tuqymdy tolyq tekserýden ótkizýge jumylyp, gektar berekeliligin arttyrýǵa den qoıǵany osydan ańǵarylady. Memleket basshysynyń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekono­mı­kalyq órleý – Qazaqstannyń ja­ńa múmkindikteri” atty Joldaý­ynda “Indýstrıalyq damý – bul bizdiń jańa onjyldyqtaǵy múmkin­shiligimiz, el damýy úshin jańa múm­kin­dikter. Ártaraptandyrýdyń bas­qa bir mańyzdy segmenti agroóner­kásiptik keshendi damytý bolyp t­abylady”, dep onyń negizgi baǵyt­ta­ryn naqtylap, salaǵa tyń tá­jirı­beni paıdalaný, jańa qural-jab­dyqtar, shıkizatty qaıta óń­deý­di shuǵyl arttyrý máseleleri qam­tyldy. О́ńirdegi aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine memleket tarapynan sýbsıdııa berý máse­leleri de keńinen qarastyrylǵan. Daqyl shyǵymdy­ly­ǵy men sapasyn arttyrý maqsatynda mıneraldy tyńaıtqyshtardy ishinara arzan­da­týǵa respýblıkalyq bıýdjet­ten 177,233 mln. teńge qarjy qaras­ty­ryl­ǵany salany órkendetýdiń ke­pi­li ekeni daýsyz. Osylaısha tyń­aıt­qyshtardy “Qazfosfat”, “Qa­zazot”, “NPO AnaJer”, “Hazrat-Alı- Akbar” jáne “Arcelor Mittal” jaýap­kershiligi shekteýli seriktes­tik­teri ón­diretin bolyp belgile­nipti. Mundaı jeńildik elimizdegi qoldanysqa ruqsat berilgen otan­dyq lısenzııasy bar jetkizý­shi­ler­den ǵana alynatyn gerbısıdterge tólenetini de taýar óndirýshilerge túsindirilýde. Bıylǵy kóktemniń ár saǵatyn tı­imdi paıdalanǵan egistiktiń deg­dýin kútkender tabysy erekshe bo­latynyn atap aıtqan jón. Salaǵa beriletin jeńildikterdi paıdalaný arqyly sýperelıtaly tuqymdy sa­tý­shylar men ony satyp alýshy­lar­ǵa da edáýir jeńildik bar. О́ńirde “tátti túbir” ósirýshilerdiń bıylǵy jyly óz ónimderin qant zaý­yt­taryna qalypty baǵada ótkizýine de jaǵdaı jasalatyn tárizdi. Oblys ákiminiń túrik bıznesmender qoǵa­mynyń ókilderimen júrgizgen kelissózi nátıjesinde Aqsý qant zaýytynyń jumysy jandanatyn bolsa, ınves­tısııa tartý arqyly qant zaýytynyń tamyryna qan júgiretinin de dıqan qaýymy qýana qabyldaýda. Qazirgi kezde kóktemgi egiske qajetti tuqym óndirýmen 6 biregeı, 26 elıtalyq, 38 ónimdiligi joǵary tuqym sharýashylyqtary aınaly­sý­da. Olar ótken jyly 3768 tonna elı­talyq, 2139 tonna ónimdiligi jo­ǵary tuqym óndirip, gektar be­re­keliliginiń artýyna ózindik úles­te­rin qosqan edi. Bıylǵy jumys qarqyny boıynsha kóktemgi egistiń tııanaqty júrgizilýine barynsha nazar aýda­ryl­­ǵany ańǵarylady. Egis­tikti tam­shy­la­ta sýarýdyń tıim­di­ligi joǵary ekendiginen otyr­ǵyzylatyn baqtar men júzimdik alqaptary osy ádisti paıdalaný arqyly kútiledi dep josparlanýda. Osyǵan baılanysty sharýa qo­jalyqtaryndaǵy túıindi máseleler múmkindiginshe sheshimin tabatyn bolady. Dala jumystary bastalysymen 224,6 myń gektar jazdyq dándi daqyl sebilip, 410,3 myń gektarǵa ylǵal jabylyp, 304,9 myń gektar jer jyrtylyp, naýqandy qysqa merzimde aıaqtaý máselesi qaras­ty­­rylýda. Kóktemgi egis kezinde kez­desetin keıbir oralymsyz­dyqtar­dyń ornyn toltyrý maqsatyndaǵy jumystar da zerttelip, onyń aldyn alý sharalary qolǵa alynǵan. Jetisýdyń qunarly alqaptaryn ıgerý men odan alynatyn ónimdi molaıtý dıqannyń búgingi ázirligine tikeleı baılanysty desek, jaýap­ker­shilik júgin jete sezingenderdiń búgingi qımyldary shıraq. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.