Basylymnyń jalpy redaksııasyn basqarǵan Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Zııabek Qabyldınov atap ótkenindeı, ensıklopedııany daıyndaýda erekshe talaptar basshylyqqa alynǵan. Qazirgi tarıh ǵylymy jańa bir kezeńdi bastan ótkerýde. О́zgermeli zamanda tarıhshylar úshin jańa teorııalyq-metodologııalyq ustanymdar men zertteý ádisterin qalyptastyra otyryp tarıhı úrdisti shynaıy tanýǵa umtylýy mańyzdy. Osyndaı keshendi jumystardyń nátıjesinde jańa metodologııalyq úlgidegi eńbekterdiń qatary tolyǵa tústi.
«Qoǵamnyń obektıvti tarıhı bilimge degen ynta-yqylasy men qyzyǵýshylyǵy, Qazaqstan tarıhy men mádenıetiniń ejelgi dáýirden bastap qazirgi zamanǵa deıingi sabaqtastyǵyn jańa aıqyndamalar turǵysynan ashyp kórsetý jańa sıpattaǵy ensıklopedııalyq basylymnyń negizgi baǵytyna aınaldy. Basylymda Qazaqstan tarıhnamasynyń jetistikteri, arheologııalyq ashylýlar, etnologııalyq taldamalar, Qazaqstannyń etnostyq tarıhy, ómir súrý mádenıeti, dástúrli sharýashylyǵy, aýmaqtyq tutastyǵy, qazaq halqynyń birligi men ulttyq memlekettiligi, Otan qorǵaý jolyndaǵy ult-azattyq kúresi, túrki halyqtarymen ózara baılanysy t.b. týraly ótkizilgen ǵylymı-teorııalyq, tájirıbelik konferensııalardyń qararlary, pikirsaıystardaǵy usynystary men tujyrymdary eskerildi» degen Zııabek Qabyldınov Qazaqstan tarıhynyń kóne dáýirden qazirgi zamanǵa deıingi tarıhyn qamtıtyn arnaıy ǵylymı-tanymdyq, anyqtamalyq basylymda qazaq memlekettiliginiń ekonomıkalyq, saıası, demografııalyq jáne áleýmettik-mádenı damý úderisteri jan-jaqty qamtylǵan. Jobany oryndaýǵa respýblıkanyń barlyq óńirlerinen jetekshi tarıhshylar, arheologtar, etnograftar, fılologtar, demograftar, shyǵystanýshylar, t.b. sala mamandary qatysty.
Tarıh ensıklopedııasyn daıyndaýdyń mazmundyq bazasyn uzaq jyldar boıy ǵylymı aınalymǵa engizilgen ult tarıhynyń ózekti máselelerin ashatyn otandyq jáne sheteldik zertteýler, arhıv materıaldary quraıdy. Ásirese, táýelsizdik jyldarynda ulttyq tarıhtyń «aqtańdaqtaryn» toltyrý maqsatynda jaryq kórip, qomaqty jańa faktiler men tyń derekterdi ǵylymı aınalymǵa engizgen eńbekterge basa nazar aýdaryldy. Sonymen qatar ortalyq jáne oblystyq memlekettik arhıvterdiń qorlaryndaǵy saqtalǵan materıaldar men jeke tektik qorlardaǵy derekter de paıdalanyldy.
Avtorlar ujymy, redaksııalyq keńes jáne redaksııa alqasy qazaq halqynyń tarıhyn, etnostyq jáne etnoaýmaqtyq qalyptasýyn, ekonomıkalyq, áleýmettik, konfessıonaldyq, mádenı qyrlaryn jan-jaqty qamtıtyn tujyrymdalǵan, qorytylǵan jáne júıelengen málimetterdi jınaqtap bere otyryp, halyqtyń tarıhı jadyn, onyń qaıta jańǵyrýy men damýyn qamtamasyz etetin mańyzdy faktor retinde óskeleń urpaqtyń ózdiginen bilimin jetildirýge jáne ulttyq tarıhı sanasynyń qalyptasýyna yqpal ete alady dep senedi.
Nysanaly-maqsatty baǵdarlama aıasynda daıyndalǵan ensıklopedııalyq basylym nebary III tomnan turady. Sebebi, jobanyń oryndalý merzimi de, qarjylandyrý máselesi de ýaqytty talap etedi. Al daıyndalýy birneshe jyldarǵa sozylǵan mundaı irgeli eńbekti jaryqqa shyǵarý ult tarıhyn zertteýdegi mańyzdy qadamdardyń biri. Ensıklopedııalyq basylymnyń ár tomyna eki myńdaı maqala engiziledi dep josparlanǵan. Ensıklopedııaǵa engen barlyq maqalalar qoldanystaǵy álipbı tártibimen berilip, elimiz tarıhyndaǵy mańyzdy oqıǵalar men ultymyzdyń qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı-rýhanı ómirinde erekshe iz qaldyrǵan tulǵalardyń ǵumyrnamasy jazylǵan maqalalarǵa basymdyq berildi.
Usynylǵan ensıklopedııalyq basylymda Qazaqstan tarıhyna qatysty oqıǵalar men qubylystardy, qaıratkerlerdi, mádenı eskertkishterdi keń qamtý kózdeldi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy Keńes Odaǵynyń batyrlaryn ensıklopedııaǵa engizýde olardyń Qazaqstan aýmaǵynda týǵandyǵy jáne ásker qataryna osy elden attanǵandyǵy eskerildi. Maıdanda «Dańq» ordeniniń tolyq kavalerleri bolǵan qazaqstandyqtar ortaq bir maqalaǵa toptastyrylyp berildi. Táýelsiz Qazaqstan kezindegi memleket, óner jáne sport qaıratkerlerin engizýde olardyń Halyq qaharmany, olımpıada chempıony bolǵanyna nazar aýdaryldy. Árbir rý-taıpalar tarıhyna jeke-jeke toqtalýdy basylym kólemi kótermeıtindikten qazaq rýlarynyń tarıhy «Qazaq halqynyń rý-taıpalary» degen kólemdi maqalaǵa toptastyryldy. Qazaq halqynyń tarıhyna aıryqsha eńbegi sińgen, tarıhı damý úrdisinde ózindik qoltańbasy bar tulǵalar, onyń ózinde tek ómirden ozǵandar jáne aıtýly oqıǵalar iriktelip alyndy, ıaǵnı basqa ǵylymı salalyq ensıklopedııalarǵa engen materıaldardy qaıtalamaý basty nazarǵa alynǵan.
Oqyrmanǵa usynylǵan Qazaqstan tarıhynyń ensıklopedııasyn daıyndaý barysynda avtorlar, redaktorlar, ǵylymı keńesshiler men pikir berýshilerden turatyn shyǵarmashylyq top qalyptasty. Basylymǵa QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty, t.ǵ.d. A.Tasbolatov, QR UǴA qurmetti múshesi, t.ǵ.d. Q.Jumaǵulov, QR UǴA korrespondent múshesi, t.ǵ.d. D.Qydyráli sııaqty ǵalymdar pikir bildirdi. Jobany oryndaýǵa QR UǴA akademıkteri – B.Kómekov, Á.Derbisáli, B.Káribaev; Tarıh ınstıtýtynyń qyzmetkerleri – S.Rústemov, Q.Aldajumanov, Á.Dáýlethan, Z.Tólenova, S.Ájiǵalı, R.Orazov jáne t.b.; sondaı-aq elimizdiń tarıhshy ǵalymdary – D.Baıgýnakov, H.Tursyn, S.Syzdyqov, N.Álimbaı, O.Qońyratbaev, M.Tajmýratov, J.Oshan syndy jáne t.b. barlyǵy elýge jýyq ǵalym men ǵylymı sarapshylar jobanyń daıyndalýyna atsalysty. Sonymen qatar ensıklopedııalyq basylymnyń sóztizbesi de aldyn ala daıyndalyp, belgili tártippen respýblıkanyń barlyq óńirlerindegi jetekshi mamandarǵa taratylyp, aıtylǵan eskertýler basshylyqqa alyndy. Aldaǵy ýaqytta osy ensıklopedııanyń ekinshi jáne úshinshi tomdaryn jaryqqa shyǵarý josparlanyp otyr.
ALMATY
