Ekonomıka • 27 Tamyz, 2019

Elimizde avtokólik shyǵarý qarqyn aldy

65 ret kórsetildi

Taıaýda elordada Qazaqstan mashına jasaýshylar birlestiginiń uıymdastyrýymen otandyq mashına jasaýshylardyń VII forýmy ótkizilmek. Forýmda elimizdegi osy salanyń jaı-kúıi talqylanyp, ony odan ári damytý múmkindikteri qaralady dep kútilýde.

Jalpy otandyq avtoónerkásip ekono­mıkadaǵy eń qarqyndy damýshy sala­nyń biri. О́tken jyldy oıdaǵydaı tabyspen aıaq­taǵan sala kásiporyndary bıyl da jo­ǵary damý deńgeıin kórsetip kele­di. Buǵan ústimizdegi jyldyń jeti aılyq kór­set­­kishteri dálel bola alady. Máse­len, «QazAvtoО́nerkásip» odaǵynyń málimet­te­ri boıynsha jeti aıdyń ishinde Qazaqstan jalpy quny 171,3 mlrd teńgeni quraıtyn 24 687 avtokólik shyǵarǵan. Bul – ótken jyldyń osy merzimindegiden 42,6 paıyzǵa artyq. Sonyń ishinde, jeńil kólik túrlerin shyǵarý 38,1%-ǵa ósip, 22 280 birlikke jetse, avtobýs shyǵarý 4,1 ese ósken. Jeti aıdyń ishinde 754 avtobýs qurastyrylǵan. Al júk avtokólikteri men onyń tirkemelerin shyǵarý tıisinshe 84,3 jáne 68,1 paıyzǵa óse tústi.

Árıne, otandyq ónerkásip salasynda, tipti jalpy ekonomıkamyzda dál osyndaı ósim kórsetkishterin kórsetip otyrǵan basqa salany tabý ońaı emes. Sondyqtan elimizdiń avtoónerkásibin dál qazirgi kezeńde otandyq ekonomıka damýynyń kóshbasynda keledi dep aıtýǵa ábden bolady.

Osy jeti aıdyń qorytyndysyna sáıkes otandyq avtozaýyttar ónimderiniń satylý deń­geıi de óse túsken. Máselen, byltyrǵy jyl­dyń osy merziminde olar shyǵarǵan avto­kólik­terdiń 15 451 birligi satylsa, bıyl 22 157 birlik satylǵan. Sóıtip ónim­derdi ótkizý kórsetkishi 43,4 paıyzǵa ul­ǵaı­ǵan.

«Otandyq avtoónerkásip salasynyń damý qarqyny shilde aıynda odan ári jal­ǵasty. Bir qýanarlyǵy, otandyq avto­kólikterdiń ótimdiligi artty. El tuty­ný­shylarynyń kópshiligi óz elimizde shy­ǵa­ryl­ǵan avtokólikterdi qalady. Sonyń nátı­jesinde Qazaqstan avtoónerkásibiniń na­ryq­taǵy úlesi ótken jylǵy 47,6 paıyzdan da ósip, shilde aıynda 56,7 paıyzǵa jetti. Sóıtip halqymyz elimizde shyǵarylatyn avtokólikterdi satyp alýǵa 145,7 mlrd teńge qarjysyn jumsady. Eger aqshalaı esepteıtin bolsaq, bul qarjy ótken jyl­dyń jeti aıyndaǵy kórsetkishten 66,3 paıyzǵa artyq» deıdi sarapshy Artýr Mıskarıan.

Árıne, bul iste elimizdegi avtokólik salasyn damytýǵa qatysty qabyldanǵan baǵdarlamalardyń da yqpaly joq emes. Máselen, otandyq avtokólikterdi satyp alýshy­lardy jeńildikti nesıelendirý jóninde arnaıy baǵdarlama bar. A.Mıska­rıan­­nyń keltirgen málimeti boıynsha, osy baǵdarlama beretin múmkindikti 416 el turǵyny paıdalanǵan eken. Degenmen otandyq avtokólikterdi satyp alýdaǵy olardyń úlesi bar bolǵany 9,6 paıyzdy quraǵan. Munyń ózi Qazaqstannyń avtoónerkásip salasynyń óz kúshimen damýǵa qabiletti ekendigin kórsetedi.

Qazaqstanda qurastyrylatyn avto­kó­­­likterdi shyǵarýda jáne ony satýda ádet­tegideı О́skemen qalasynda orna­las­qan «Azııa avto» AQ kósh bastap keledi. О́tken jeti aıdyń ishinde kásiporyn 11 965 avtokólik satyp úlgerdi. Bul – osy merzim ishinde otandyq kásiporyndar satqan ónimniń 54 paıyzyn quraıtyn kórset­kish. Ekinshi orynda turǵan qosta­naı­lyq «SaryarqaAvtoProm» JShS 9 179 kólik satty. Iаǵnı satylǵan otandyq avto­kó­lik­terdiń 41,4 paıyzy osy kásiporynnyń enshisine tıdi. Munan keıingi oryndardy «SemAZ» JShS (404 birlik, 1,8%), «KAMAZ-Injınırıng» AQ (361 birlik, 1,6%), «Daewoo Bus Kazakhstan» JShS (145 birlik; 0,7%), «Hyundai Trans Auto» JShS (103 birlik, 0,5%) ıelendi.

Árıne, Qazaqstanda qurastyrylatyn avtokólikter arasynda osy ýaqytqa deıin halyq suranysyna ıe bolyp úlgergen ónimder bar. Onyń aldyńǵy legin ótken jylǵydaı Lada jeńil avtokóligi bastap keledi. Ústimizdegi jylǵy jeti aıdyń ishinde osy kólik túriniń 8 616 birligi satylǵan. Munan keıingi oryndardy ret boıynsha Hyundai (7 340 birlik), KIA (1 989 birlik), Ravon (674 birlik) jáne Skoda (643 birlik) avtokólikteri ıelengen.

«Lada jeńil avtokóliginiń halyq kóńili­nen shyǵýynyń basty bir sebebi – baǵasynyń arzandyǵy jáne bizdiń tabıǵat jaǵdaıyna arnalǵandyǵy. Sondyqtan oǵan suranys joǵary. Osy jeti aıda qazaqstandyq avtozaýyttar satqan avtokólikterdiń 38,9 paıyzy Lada-ǵa tıesili», deıdi bul jaıynda A.Mıskarıan.

Sarapshynyń aıtýynsha, shilde aıy qashanda bolsyn kólik saýdasynyń qyzatyn ýaqyty. Osy turǵydan alǵanda, bıylǵy shildeniń máni erekshe bolǵan. О́ıtkeni el turǵyndary dál osy aıda 58,5 mlrd teńgeniń 6465 avtokóligin satyp alǵan. Sonyń ishinde turǵyndardyń 61 paıyzy otandyq ónimderge tańdaý jasaǵan. Bul – jyl basynan bergi eń úzdik nátıje ǵana emes, sonymen qatar otandyq avtoónerkásip salasy úshin jańa tarıhı rekord bolyp shyqqan.

Sonymen qatar sońǵy jyldary elimizdiń avtoónerkásip salasy ózderi shyǵarǵan avtokólikterdi shetke saýdalaý isinde de edáýir nátıje kórsetip júr. Máselen, jyl basynan beri 6 mlrd 512 mln teńgeniń 1219 avtokóligi eksportqa shyǵarylsa, bul iste «SaryarqaAvtoProm» JShS úlesi qomaqty ekenin aıtýymyz kerek. Bul kásiporyn shilde aıynyń ózinde Reseı naryǵyna 694 JAC krossoverin shyǵarǵan.

Avtobýs shyǵarý isinde semeılik «SemAZ» JShS kásiporny belsendilik tanytyp tur. Sondaı-aq endi avtobýstardyń Qostanaıda da shyǵaryla bastaýy iske tyń serpin berdi. Iаǵnı osy óńirde shyǵarylatyn Ankai jáne Yutong avtobýstary shildedegi saýdany qyzdyra tústi.

Árıne, Qazaqstan avtoónerkásip salasy bul jetistikterge qanaǵattanyp qalmaıtyny aıqyn. О́ıtkeni qazirgi naryq jaǵdaıy isti budan da shırata túsýdiń joldary bar ekenin kórsetip otyr.

Máselen, ústimizdegi jyldyń jeti aıyn­da sarapshylardyń deregi boıynsha qazaqstandyqtar jıyny 341 mlrd teńgege 37 219 kólik satyp aldy. Bul kórsetkishter el turǵyndarynyń 40 paıyzdan astamy áli de bolsa, shetelderden keletin avtokólikterdi satyp alyp jatqanyn kórsetedi. Demek, qazaqstandyq avtokólik qurastyratyn zaýyttar endigi kezekte otandyq naryqtyń osy bóligin de ıgerýge umtylatyny anyq. Sonymen qatar ázirge shetten ákelinip jatqan kóptegen qosalqy bólshek túriniń keıbirin ózderinde shyǵarý isimen da aınalysa alady.

Ekinshiden, sarapshylardyń pikirinshe, elimizdegi jolaýshylar tasymaldaıtyn avtobýs parkterindegi avtobýstardyń 70-80 paıyzyn áli de bolsa, paıdalaný merzimi ótip ketken eski avtobýstar quraıdy. Ony almastyrý úshin jylyna birneshe myńdaǵan avtobýs satyp alý qajet. Demek, elimizde avtobýstar shyǵarý isiniń qolǵa alynyp, sońǵy jyldary qarqyny arta túsýiniń máselen, bıylǵy jyldyń jeti aıynda avtobýstar shyǵarý kórsetkishiniń 4 esege artý sebebi jetkilikti. О́kinishke qaraı, Qazaqstanda shyǵarylatyn avtobýstar ázirge kóp jaǵdaıda memlekettik organdar tapsyrystarymen ázirlenýde. Elimizde avtobýs qurastyrýdy qolǵa alǵan jas kásiporyndar ázirge qalalardaǵy jolaýshylar tasymalyn qolǵa alǵan jekemenshik kompanııalardyń talabynan tolyq shyǵa almaı keledi. Bul jerde basty problema baǵa máselesinde turǵan sekildi. Jekemenshik kompanııalardyń avtobýstardy neǵurlym arzan baǵaǵa alýdy jáne sapasynyń joǵary bolýyn qalaıtyny túsinikti. Ázirge olardyń basym kópshiliginiń nazary shetelderdiń eski avtobýstaryna aýyp tur.

Degenmen ýaqyt óte kele, bul is te birte-birte ońalar degen senimdemiz. Elimizde halyqqa arnalyp jeńil kólikter shyǵarý isiniń órken jaıýy – sonyń jaqsy bir dáleli. Sondyqtan qazirgi kúnderi qala kóshelerinde jarqyrap júıtkip júrgen sheteldik avtobýs­tardy otandyq kásiporyndar qurastyratyn ónimderdiń almastyratyn ýaqyty tym alys emes degen oıdamyz.

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar