Dańqty daqyl kóleminiń artýyna servıstik daıyndaý ortalyqtary oń áser etti

Jalpy, bıyl oblystaǵy qant qyzylshasy egilgen alqaptyń kó­lemi 14 myń gektarǵa jetti. Buıyr­sa, jınalǵan ónimnen 485 myń tonnaǵa deıin tátti túbir daıyn­daýǵa múmkindik týady. Oǵan bar­lyq jaǵdaı jasalǵan. Osy jerde aımaqta qant qyzylshasyn ósirýge degen yntanyń joǵary ekenin aıtýymyz kerek. Máselen, tátti túbir tanaptarynyń kólemi 2014 jyldan beri 10 esege kóbeıgen. О́tken jyly qaıta jańǵyrtýdan ótken eki óndiris oshaǵy – Kóksý jáne Aqsý qant zaýyttary 42 myń tonna taza aq qant óndirdi. Bul ishki naryqty qamtýǵa jeteǵabyl daıyn ónim.Tipti, tuqym sapasy men kútip-baptaý tehnologııasyndaǵy ozyq ádister alynatyn ónimniń sapasy men ónimdiligine oń áserin tıgizip otyr eken. Onyń bir dálelin ótken jylǵy jıyn-terin kezinde Eskeldi aýdanynyń qyzylshashylary daqyldyń ár gektarynan 520 sentnerden ónim alǵanyn aıtsaq ta jetkilikti.

Qant qyzylshasyn ósirýshilerdi memlekettik qoldaý baǵytynda «Jetisý» áleýmettik-kásipkerlik kor­­porasııasy naqty qadam jas­ap otyr. Sońǵy jyldary kor­po­ra­sııa­nyń qoldaýymen 45 servıstik daıyndaý ortalyǵy qurylsa, onyń 29-y tek tátti túbir ósirý­shilermen jumys isteıdi eken. So­nyń biri, Eskeldi aýdanyndaǵy «Syrymbet» servıstik daıyndaý ortalyǵy. 2016 jyly qurylǵan ortalyqtyń quramyna aýdandaǵy «Telman» óndiristik kooperatıvi, «Jaqypbaeva.R» sharýa qojalyǵy, «Sarıev.S»,«Dúısenbinov.A» shar­ýa qo­jalyqtary birigipti. Ras, ser­vıstik daıyndaý orta­ly­ǵy qu­ryl­ǵan sátke deıin qoja­lyq­tar­dyń qyzylsha ósirýden asa úlken tájirıbesi de bolmaǵan kórinedi. Alaıda sharýalar bar kúsh-qýatyn jınap, istiń bolashaǵyna sendi. Nátıjesinde kásipkerlerdiń úmiti aqtalyp, nátıje kútkendegiden de asyp tústi.

– Árıne, alǵashynda qorqynysh boldy, kópshiligi jumys meha­nız­min túsinbedi. Biraz ýaqyt ótken soń qyzylsha ósirýshileri istiń nátı­jeliligi men paıdaly ekenine kóz jetkizdi. Bizdiń servıstik daıyn­daý ortalyǵymyzdyń ju­mys istep jatqanyna úshinshi jyl. Osy ýaqyt aralyǵynda óz tıim­di­ligin tanytty, fermerlerdiń birigýi­ne, sharýa qojalyqtarynyń mate­rıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa, óndiris kólemin art­ty­rýǵa jáne ınnovasııalardy engizý­­­ge múmkindik berdi, – deıdi «Sy­rym­bet» SDO JShS dırektory Áben Taıjanov.

2016 jyly servıstik daıyndaý ortalyǵynyń egistik alańy bar-joǵy 70 gektar ǵana bolatyn. «Jetisý» áleýmettik-kásipkerlik korpo­rasııasynyń kórsetken qol­da­ýy arqyly birneshe jyl ishinde «Syrymbet» tátti túbir ósiretin egis­­tiktiń aýmaǵyn kóbeıtti. О́nim­niń sany men sapasyn jaqsartý úshin ortalyqqa Danııa, Fransııa men Germanııadan joǵary sapaly elıtaly tuqym túrleri satyp alyndy. 2017-2018 jyldary orta­lyqqa jalpy somasy 38,3 mln teńge bolatyn 849 dana egis tu­qy­myn satyp alýǵa qoldaý jasa­lyp­ty.

– Eýropalyq tuqymdardyń ónim­diligi jaqsy jáne ósý áleýeti jo­ǵary. Tuqymdar óte tózimdi jáne bizdiń aýa raıyna kónbis. Sony­men birge ystyq pen sýyqqa tótep bere alady, – deıdi ortalyq quryl­taıshylarynyń biri Aıdyn Dúısen­binov.

Jalpy, tuqym satyp alý men ony sebý qyzylshashylar bastan ótke­retin aýqymdy jumystyń bir ǵana bóligi. Bolashaq ónimniń kó­lemi tehnıka men quraldardyń sa­pasy men nátıjesine tikeleı baı­lanysty. Kóp jaǵdaıda sharýa­­lar osy tehnıkanyń jetis­peý­shi­li­ginen qınalady. Bul máseleni sheshý úshin «Jetisý» áleýmettik-kásip­kerlik korporasııasy arqy­ly qarjylyq lızıng boıynsha 140 702 300 teńgege 10 túrli aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy satyp alynǵan. Onyń ishinde pnev­matıkalyq tuqym sepkish, qop­sytqysh, búrkýish, «Frans Klıaı­ne» kombaıny, «KamAZ», Nefaz avto­tirkemesi, kompaktor sııaqty tehnı­kalary bar.

– Nemister jasaǵan kombaınmen jumys isteý yńǵaıly. Joǵary ónimdiliktiń nátıjesinde egisti kez kelgen aýa raıynda jáne barynsha joǵary jyldamdyqta jınap alamyz. Kombaınnyń qozǵaltqyshy myqty jáne janarmaıdy az shy­ǵyn­­daıdy. Basqa kombaındarǵa qa­raǵanda bólshekteriniń sany eki ese az, sondyqtan jóndeý shyǵyn­da­ry tómen. Jalpy aıtqanda, bul kombaında jumys isteýdiń ózi bir ǵanıbet, – deıdi kombaınshy Anton Kaznacheev.

Túıindep aıtqanda, qyzylsha daqylyn ósirýdi damytý maqsa­tyn­da servıstik daıyndaý orta­lyq­taryn qu­rý bastamasy jemisin berip otyr. Naqty qoldaý men naǵyz táýe­kel arqyly qol jetken nátı­je jo­ǵary. Mysaly, qyzylsha ónim­di­ligi 2014 jyly 24 myń tonna bolsa, 2018 jyly 440 myń tonna bolǵan. Al tátti túbir egistiginiń alańy sol 2014 jyly 1 200 gektardan sál assa, bıyl 14 myń gektarǵa bir­den ulǵaıdy.

– Aýyl sharýashylyǵyn damytý bizdiń oblys úshin negizgi baǵyt bolyp otyr. Bul saladaǵy jalpy ónim kólemi ótken jyly 700 mlrd teńgeden asty, agroónerkásip keshe­nine 82 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Byltyr qant qyzylshasy 11 myń 200 gektarǵa sebilip, 440 myń tonna tátti túbir jınaldy, ıaǵnı jalpy ónimi 32 paıyzǵa ósti. Jekelegen sharýashylyqtar gektar ónimdiligin 700-800 sentnerge jetkizdi, oblys boıynsha ortasha kórsetkish 400 sentnerden asty. Al Kóksý jáne Aqsý qant zaýyttary 42 myń tonna qant shyǵardy, oblys­tyń qajettiligi 30 myń tonna. Jaqyn aralyqta taǵy eki zaýyt – Qarabulaq, Alakól qant zaýyt­taryn iske qosý josparlanýda. Demek, Jetisýda óndirilgen aq qant­pen qazaqstandyq naryqty qam­týǵa qol jetetin kún alys emes, – deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.

Almaty oblysy