Qytymyr qysqa qapysyz daıyndyq kerek

 Jumys kestege sáıkes júrýde

«Jalpy alǵanda, Qazaqstannyń Biryńǵaı elektr energetıkalyq júıesi Reseı Federasııasy men Ortalyq Azııa elderiniń energııa júıelerimen qatar shtattyq rejimde jumys isteýde. Aǵymdaǵy jyldyń 19 qyrkúıegindegi jaǵdaıǵa sáıkes Respýblıka boıynsha elektr energııasyn tutyný 73,1 mlrd kVt-ty qurady, bul ótken jylǵy deńgeıden 1,7%-ǵa artyq», dedi M.Dosmuhambetov.

Energetıka mınıstri birinshi oryn­basarynyń aıtýynsha, energetıkalyq kásiporyndardy kúzgi-qysqy kezeńge daıyndaý bekitilgen jóndeý kestelerine sáıkes júrgizilýde.

«Búginde 11 energııablogynyń 5-eýin (jyldyq kólemniń 45%-y), 63 qazan­dyq­tyń 40-yna (jyldyq kólemniń 63%-y) jáne 46 týrbınanyń 23-ine (jyl­dyq kólemniń 50%-y) jóndeý júrgi­zildi. Sonymen qatar 4 energııa blo­gyn, 28 qazandyqty jáne 18 týrbınany jóndeý jumysy jalǵasýda», dedi M.Dos­muhambetov.

21 myń shaqyrymdyq elektr jelileri men 1152 shaǵyn stansada jóndeý júr­gizildi, bul jyldyq jospardyń tıisinshe 84% jáne 92%-yn quraıdy.

Aldaǵy jylytý maýsymyna daıyn­dyq úshin ortalyqtandyrylǵan jylýmen qamtý aımaǵyndaǵy 459 qazandyqtyń 428-in jóndeý aıaqtaldy, bul jyldyq jospardyń 93%-yn quraıdy.

Sonymen qatar M.Dosmuhambetov otynmen qamtamasyz etý barysy týraly aıtyp berdi. Aǵymdaǵy jylǵy 19 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha energııa kózderi qoımalarynda jınaqtalǵan kómir qory – 4 mln tonna. Bul ótken jylǵy deńgeıden 15%-ǵa artyq. 101,9 myń tonna mazýt jınaqtaldy, bul ótken jylǵy kórsetkishten 23%-ǵa artyq. Energetıka mınıstrligi qosymsha qun salyǵyn qosa eseptegende 100 myń teńge baǵamen 277 myń tonna «áleýmettik» mazýt jetkizý boıynsha kesteni bekitip, óńirlerge joldady.

«Mınıstrlik ortalyq jáne jer­gil­ikti atqarýshy organdarmen birlesip aldaǵy jylytý maýsymynyń turaqty ótýine daıyndyq jumystaryn júrgi­zýde. О́ńir ákimdikteri energııa kóz­derinde josparlanǵan barlyq jóndeý ju­mystaryn belgilengen merzimde aıaqtaýdy baqylaýǵa ala otyryp, energııa kásiporyndaryna kórsetilgen qyzmet úshin barlyq bereshekterdiń tolyq kólemde ótelýin qamtamasyz etýi qajet», dep túıindedi M.Dosmuhambetov.

Oblystardyń jylytý maýsymyna daıyndyǵy týraly Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev, Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın jáne Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov baıandady.

О́z kezeginde Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıar ákimdikter ınjenerlik jáne áleýmettik ınfra­qu­rylym nysandaryn jóndeý jumystaryn aıaqtap qalǵanyn atap ótti. Turǵyn úı-kommýnaldyq qajettilikterge jáne tur­ǵyndarǵa qajet kómir men mazýt qoryn daıyndaý josparǵa sáıkes júrgi­zilip jatyr. R.Sklıar keıbir bilim berý, densaýlyq saqtaý mekemeleriniń, son­daı-aq turǵyn úı nysandarynyń keste­den artta qalýyna baılanysty másele­lerdi sheshý qajettigin atap ótti. Bul má­seleler Úkimettiń turaqty baqylaýyna alynǵan.

Derbes qazandyqtar daıyn

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov óńir­lerdiń jylytý maýsymyna daıyndyǵy týraly baıandady.

«Jergilikti atqarýshy organdar 10 623 derbes qazandyqty jóndeýdi jos­parlaǵan bolatyn, qazir onyń 10 606-sy nemese 99,8%-y daıyndaldy. Jóndeý jumystary ázirge Mańǵystaý oblysynda – 94,2%, Qyzylorda oblysynda – 99,2%, Shymkent qalasynda 99,3% oryndaldy. Qalǵan óńirlerde derbes qazan­dyqtardyń tolyq daıyndyǵy qamta­masyz etilgen. Jylý jelilerin jóndeýge qatysty, josparlanǵan 4 990 sha­qyrym jylý jelisiniń 4 943 shaqy­rymy nemese 99,1%-y jóndeldi. Jylý jelilerin jóndeý jumystary Nur-Sultan qalasynda – 73,6%, Mańǵystaý oblysynda – 91,7%, Atyraý oblysynda 96,8% oryndaldy. Bular – tómengi kórsetkishter», dedi Beıbit Atamqulov.

Sýmen jabdyqtaý jelilerin daıyn­daýǵa qatysty, 15 116 shaqyrym sýmen jab­­­dyqtaý jelilerin jóndeý jospar­lan­ǵan, is júzinde 14 917 shaqyrym ne­me­­se 98,7%-y jóndeldi. Sýmen jabdyq­taý jelilerin jóndeý Nur-Sultan qa­la­­synda – 71,6%, Aqtóbe oblysynda – 83,8%, Túrkistan oblysynda – 89,9%, Shym­­kent qala­synda – 90,5% oryndaldy.

10 967 bilim berý nysany jylytý maýsymyna ázir, ıaǵnı barlyq bilim berý nysanyn 1 qyrkúıekke deıin daıyndaý josparlanǵan bolatyn. Alaıda, daıyn emes obektiler úsh óńirde qaldy: Nur-Sultan qalasynda daıyndyq – 97,7%, Batys Qazaqstan oblysynda – 99,5%, Atyraý oblysynda – 99,5%.

 5 936 densaýlyq saqtaý nysanyn ázir­leý josparlanǵan edi, sonyń 5 921-i, ıaǵ­nı 99,7%-y saqadaı-saı. Qalǵan óńir­lerge qaraǵanda daıyndyǵy tómen Aty­raý oblysynda jospar – 95,2%, Aqtóbe oblysynda – 98,9%, Batys Qazaqstan oblysynda 99% oryndaldy. 46 809 turǵyn úıdi jóndeý josparlanǵan bolatyn, is júzinde 45 908 turǵyn úı nemese 98,1%-y daıyndaldy. Turǵyn úılerdi jylytý maýsymyna daıyndaý boıynsha Batys Qazaqstan oblysynda (84,5%), Túrkistan oblysynda (94,9%), Shymkent qalasynda (90,7%) jumys qarqyny tómen.

2017 jyldan bastap Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi kóppáterli turǵyn úılerde, bilim berý, áleýmettik sala nysandarynda bel­gi­lengen qurylys normalary men ere­je­lerin buza otyryp ornalastyrylǵan derbes qazandyqtardy shyǵarýǵa monıtorıng júrgizýde. Jalpy qurylys nor­malary men erejeleri buzylǵan 769 derbes qazandyq anyqtaldy. Olardyń 39-y  kóppáterli turǵyn úılerde, 730-y – bilim berý, áleýmettik mádenı turmys nysandarynda ornalasqan. Mundaı qazandyqtardy shyǵarý jergilikti bıýdjet nemese basqa da qarjylandyrý kóz­deri esebinen júzege asyrylady. 2019 jylǵy 19 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha 419-y shyǵaryldy, bul – jospardyń 54,5%-y. Qostanaı (13%), Aqmola (36%) jáne Qaraǵandy (51%) oblystarynda bul jumys qarqyny mardymsyz.

«Kómir óndirýshi kompanııalar 75,1 mln tonna kómir óndirdi, bul ótken jyl­dyń osy kezeńimen salystyrǵanda 97,2 %-dy qurady. Elimizdiń ishki nary­ǵyna osy kezeńde 51,5 mln tonna kómir jóneltildi. Energııa óndirýshi kásip­oryndarǵa 39,6 mln tonna kómir jibe­rildi, bul 2018 jylǵy kórsetkishten 1,4%-ǵa az. О́nerkásiptik kásiporyndarǵa 4,8 mln tonna kómir jóneltildi, bul 2018 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 15,2%-ǵa tómen. Kommýnaldyq turmys­tyq qajettilikke jáne halyqqa 7,1 mln tonna kómir jiberildi, bul 2018 jylmen salystyrǵanda 92,8%-dy quraıdy. Kómir eksporty 19,8 mln tonna boldy, dedi Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri.

Kommýnaldyq qyzmetter úshin tutynýshylardyń bereshegi 11,4 mlrd teńgeni qurady. Eń kóp debıtorlyq bereshek Almaty qalasynda – 2,6 mlrd teńge, Nur-Sultan qalasynda – 1,7 mlrd teńge, Mańǵystaý oblysynda – 1,5 mlrd teńge, Shymkent qalasynda – 1,3 mlrd teńge kóleminde. Sondaı-aq 2018 jylmen salystyrǵanda Almaty qalasynda bereshek 533 mln teńgege ósken. Shymkent qalasynda qaryz 2018 jylmen salystyrǵanda 1,1 mlrd teńgege, Nur-Sultan qalasynda 568 mln teńgege azaıǵan.

Debıtorlyq bereshek boıynsha eń tómen kórsetkishter Almaty oblysynda – bar-joǵy 5 mln teńge.

Másele Úkimet baqylaýynda

Taqyrypty qorytyndylaǵan Pre­mer-Mınıstr Asqar Mamın jylytý maýsymyna daıyndyq jumysyn kúsheıtip, ony sapaly aıaqtaý qajettigin atap kórsetti.

«Jalpy, jylytý maýsymyna da­ıyndyq jumystary júrgizilip jatyr. Degenmen kesteden qalyp qoıý, kom­mý­naldyq qajettilikter men turǵyndar úshin otyn daıyndaý deńgeıiniń tómendigi bolýy sııaqty faktileri oryn alyp otyr. Osyǵan baılanysty ákimderge jos­parlanǵan jóndeý jumystaryn tıisti merzimde aıaqtaýdy qamtamasyz etip, qajetti kólemdegi otyndy aldyn ala jetkizýdi tapsyramyn», dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy óńirlerdiń ákim­derine eki apta ishinde belgilengen tártipte kómirdi daıarlaý jáne ótkizý pýnkt­teriniń ınfraqurylymynyń qazir­gi jaǵdaıyn, jetkizilim kestesin, saty­latyn kómirdiń baǵasyn jáne sapasyn tekserýdi, Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylymdyq damý mınıstrligine «Qazaq­stan Temir joly» UK» AQ-men birlesip, kómir jetkizýge arnalǵan vagondarmen qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

«О́ńirlerde kásiporyndardyń jetkizilgen gaz ben kómir úshin jáne turǵyndardyń kommýnaldyq qyzmetteri úshin debıtorlyq bereshegin jabý ju­my­syn kúsheıtý qajet», dedi Premer-Mınıstr. A.Mamın Energetıka, Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrlikterine óńir ákimdikteriniń aldaǵy jylytý maýsymyna barlyq nysandardy daıyndaý jumysyn aıaqtaýyn baqylaýda ustaýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

«Mınıstrler men ákimderge qazaq­standyq qamtý boıynsha kórsetkishterdiń jáne tıisti zańnamanyń oryndalýy bo­ıynsha derbes jaýapkershilik artylady. 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha jınalys ótkizemiz. Onda osy kórsetkishterdiń qalaı oryndalǵanyn qarastyramyz», dep túıindedi Premer-Mınıstr.

«Bastaý Bıznestiń» bereri mol

Sondaı-aq Úkimettiń selektorlyq oty­rysynda «Bastaý Bıznes» joba-syn iske asyrýdyń aralyq qory­tyn­­dysy men memlekettik satyp alý­daǵy jergilikti qamtý máseleleri qaral­dy. Atalǵan ba­ǵytta atqarylyp jatqan jumys týraly «Atameken» UKP bas­qar­ma tór­aǵasy Abylaı Myr­zah­metov, Eńbek jáne halyqty áleýmet­tik qor­ǵaý mı­nıstri Birjan Nurym­betov, Aýyl sha­rýashylyǵy mınıstri Sapar­han Omarov, Indýstrııa jáne ınfraqu­ry­lymdyq damý mınıstri Beıbit Atam­qulov, Qarjy mınıstri – Premer-Mı­nıstr­diń birinshi orynbasary Álıhan Smaıy­lov jáne Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev baıandady. 

«Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha «Jas kásipker» jobasy aıasynda aǵymdaǵy jyldyń 22 shildesi men 5 qyrkúıegi aralyǵynda eldegi 200 mektep 18,3 myń jas pen kóp bala­ly otbasylardyń ókili oqytyldy. «Bas­taý» jobasy boıynsha oqytylǵan 15 myń adamdy esepke alǵanda, 33,3 myń jumys­syz jáne ózin ózi jumyspen qamty­ǵandar qamtyldy, onyń 600-den astamy 29 jasqa deıingi kóp balaly otbasynyń ókili.

Bıyl mektep bitirgen 2360 adam shaǵyn nesıe aldy, 5431 adamǵa grant berildi. О́ńirler boıynsha eń jaqsy kórsetkish Pavlodar (70%), Shyǵys Qazaqstan (61,5%) jáne Qyzylorda (61,2%) oblystarynda baıqalady.

Qostanaı oblysynda jergilikti qamtý úlesiniń eń joǵary kórsetkishi jıhaz jáne azyq-túlik satyp alýda – 40%-dy, jeńil ónerkásipte – 21%-dy quraıdy. Qurylys materıaldary salasynda eń joǵary kórsetkish Aqtóbe jáne Pavlodar oblystaryna tıesili.

Aýyldyq eldi mekenderdi nesıe­len­dirýge 59,8 mlrd teńge baǵyttaldy. Jyl basynan beri barlyǵy 9 433 mıkronesıe berildi. Aýyldaǵy mıkronesıeniń ortasha mólsheri 3,8 mln teńgeni, al qalalarda 11,1 mln teńgeni quraıdy.

«Búgin talqylanǵan «Bastaý Bıznes», «Jas kásipker», shaǵyn nesıe berý jobalarynyń iske asyrylýy halyqty jumyspen qamtý máselesimen tyǵyz baılanysty. Bul – Elbasy men Memleket basshysy alǵa qoıǵan basty mindetterdiń biri. Osy jumystyń jaqsy nátıjelerin kórip otyrmyz. 2019 jyldyń ózinde 5 myńnan astam azamat óz isin ashyp, 8,5 myń jumys ornyn qurdy», dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy «Bastaý Bıznes» jobasyna qatysýshylardyń qataryn kóbeıtip, bıznesin ashqandar nemese keńeıtkender sanyn 20-dan 30%-ǵa deıin jetkizý máselesin pysyqtap, shaǵyn nesıe jáne grant berý boıynsha kózdelgen barlyq josparlardyń oryndalýyn jedeldetýdi, jergilikti qamtý boıynsha bekitilgen ındıkatorlardy oryndaýdy, zańnamanyń jáne ındýstrııalyq sertıfıkat pen «ST-KZ» sertıfıkatynyń talaptarynyń oryndalýyn qamtamasyz etýdi, sondaı-aq kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń satyp alýdy júzege asyrýy qaǵıdalarynda shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý tetikterin qarastyryp, olardyń bir aı merzimde qabyldanýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.