Bir táýlikte 20 paıyzǵa qymbattap shyǵa kelgen Brent markaly kómirsýteginiń quny barreline 71 dollardan asyp tústi. London bırjasynda WTI markaly munaı 15 paıyzǵa kóterilip, 63 dollardan artyqqa baǵalandy. Sarapshylar Parsy shyǵanaǵyndaǵy ahýal 3 aptanyń ishinde ońalmasa, shıkizat naryǵyndaǵy ssenarıı qalaı órbıtinine boljam aıta bastady.
«Qara altyn» qunynyń kóterilgenine qatysty qazaqstandyq sarapshylardyń basym bóligi oń kózqaraspen qarap otyrǵany baıqalady. Kópshiligi shıkizat eksportyna ıek artqan el úshin bul tıimdi dep sanaıdy. Keri áseri de bolýy múmkin. Biz tanymal ekonomıst Jaqsybek Qulekeevtiń pikirin bilgen edik.
– Munaı naryǵyndaǵy sońǵy ýaqytta qalyptasqan jaǵdaıdy Qazaqstan ekonomıkasy úshin jaqsy nemese jaman dep kesip aıtý qıyn. Aldymen oń áseri qandaı bolatynyna toqtalaıyq. Jalpy, eksportqa shyǵaratyn negizgi taýarymyzdyń dollarǵa shaqqandaǵy quny kóterilgeni Qazaqstan úshin tıimdi deýge bolady. Sebebi elge kóbirek valıýta keledi. Elge keletin valıýta kóbeıse, onyń baǵasy arzandaıdy, sebebi valıýtanyń ózi – taýar. Sáıkesinshe teńge nyǵaıyp, devalvasııa qaýpi tómendeıdi,– dedi ol.
Sonymen qatar Jaqsybek Qulekeev shıkizat quny qymbattaǵanynyń keri áseri bolýy múmkin ekenin de joqqa shyǵarmady.
– Munaı – energetıkalyq resýrs, qýat kózi. Energııanyń negizgi kózi kómirsýtegi. Ol qymbattaǵan saıyn kóptegen zattardyń ózindik quny birge ósedi. Iаǵnı, óndiristiń ózge salalaryndaǵy ónimderdiń qymbattaýyna ákelip soqtyrady. Bul – Qazaqstanǵa ǵana emes, dúnıe júzine qatysty. Qazaqstan ishki qajettilikti kóp jaǵdaıda ımporttyń esebinen óteıdi, endi ony qymbatqa satyp alýǵa týra keledi. Ekonomıkada bári bir-birimen tyǵyz baılanysty. Taǵy bir aıta keterligi, dollar qunsyzdanyp, teńge nyǵaıa bastasa, syrttan taýar ákelý biz úshin tıimdi bolady. Bul otandyq óndiristi quldyratyp jiberýi múmkin. Iаǵnı, qazirgi munaı naryǵyndaǵy jaǵdaıdyń Qazaqstan ekonomıkasyna oń yqpaly da, teris áseri de bar. Másele memlekettiń tıimdi saıasat ustanyp, durys sheshimin tabýyna baılanysty. Úkimet pen Ulttyq bank jaǵdaıdy jan-jaqty taldap, ár kezeńde durys sheshim qabyldaýǵa tıis,– dedi Jaqsybek Qulekeev.
Tanymal ekonomıst Saýd Arabııasy bir-eki aıdyń ishinde burynǵy kórsetkishti qalpyna keltire almasa, álemdik naryqtaǵy shıkizat baǵasy áli de sharyqtaı berýi múmkin ekenin aıtty. Onyń paıymdaýynsha, dronmen atqylaǵannan keıin kenishterdiń basyndaǵy tehnıkalyq jaǵdaıy jaqyn kúnderi belgili bolýǵa tıis. О́ndiristi qalpyna keltirý jumysy birneshe aıǵa sozylyp ketse, barrel qazirgi 69 dollardan 90-100 dollarǵa deıin kóterilip ketýi múmkin ekenin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy.
«Qara altyn» qunynyń kóterilgeni iri shıkizat eksporttaýshy elderdiń ekonomıkasyna keri áseri týraly pikirler jıi aıtyla bastady. Máselen, JP Morgan & Co sarapshylarynyń paıymdaýynsha, barrel 80-85 dollarǵa deıin jetse, AQSh-tyń qor naryǵyna qaýip tónýi múmkin. Sarapshylar tobynyń jetekshisi Marko Kolanovıch:
– Baǵa kóterilgen saıyn energetıkalyq kompanııalardyń tabysy ulǵaıa beredi. Alaıda AQSh ekonomıkasynda sheshýshi ról oınaıtyn halyqtyń shyǵyny odan zardap shegetini sózsiz. Atap aıtqanda, kapıtaly eń kóp 500 kompanııanyń jaǵdaıy nasharlaıdy, – deıdi Bloomberg-ke bergen suhbatynda.
