Jalpy, kóp balaly analar kótergen ataýly áleýmettik kómek pen baspana máselesi qazir atqarýshy bıliktiń ǵana emes, tutas qoǵamnyń bas aýrýyna aınalǵan sııaqty. Bul jaıyndaǵy pikir ekige jarylyp tur. Birqaýym jurttyń kózqarasy áleýmettik áljýaz toptardyń jaǵdaıyn memleket jasaýy kerek degenge saısa, ekinshi tarap «árkim óz kúnin ózi kórip, jaǵdaıyna qaraı bala týýy kerek» degen ustanymda. Árıne memleket áleýmettik máseleni sheshýge múddeli, oǵan barlyq múmkindikti qoldanýda. Biraq qoǵam úshin adamdardyń jappaı paternalıstik kóńil kúıde bolýy tıimdi emes.
Aıtpaqshy, áleýmettik qyzmet pen ákimdik tarapy kómekke muqtaj nemese járdem alýǵa nıetti kóp balaly otbasynyń tabysyn esepteý kezinde saýyn sıyr men taýyq sanyn túgendep, tipti jemis aǵashyn da ónim beretin kiris kózine jatqyzýy kóp balaly analardyń ashý-yzasyn týǵyzǵany ras. Eń qyzyǵy, otbasy músheleriniń atyna resimdelgen nesıe men múgedek balaǵa beriletin arnaıy járdemaqy da áýlettiń tabysy bolyp esepke alynýyn eshkim túsindirip bere alǵan joq. Jalpy, bul jerdegi jaýapsyz suraqtar áleýmettik qamtý týraly zańnamanyń álsizdigin kórsetti. Demek, ataýly áleýmettik kómekti júzege asyrý júıesi áli de jetildirýdi qajet etedi. Esesine, kóp balaly otbasylardyń tabys mólsherine qatysty shekteýler naǵyz kómekke muqtaj áýletterdiń járdemaqy alýyna kedergi bolyp otyr.
Máselen, Almaty oblysy Kóksý aýdanynyń Balpyq bı aýylynda turatyn kóp balaly ana Altyn Abırova 5 balasy úshin eshqandaı járdemaqy almaıtynyn aıtady. О́ıtkeni Altyn jubaıymen birlesip shaǵyn kásippen aınalysady. Aýdan ortalyǵynan dúńgirshekti jalǵa alyp, nan ónimderin pisirip satýmen aınalysatyn olardyń tabysy Úkimet belgilegen mólsherden asyp ketedi eken. Sebebi saýda-sattyqpen aınalysý úshin Altyn aýdandyq salyq basqarmasyna jeke kásipker retinde tirkelýge májbúr. Bul – zań talaby jáne oryndy ereje. Biraq patenttik júıemen jumys isteıtin shaǵyn kásipkerdiń aılyq tabysy 300 myń teńgeden kem bolmaýy degen talap bar. Iаǵnı, jeke kásipkerdiń fıskaldy tabysy aı saıyn osy somadan kem bolmaýy tıis. Biraq jeke kásipker únemi mundaı kólemdegi taza tabys bolmaıtynyn aıtady.
– Qazir saýda joq. Básekelestik te kúshti. Un qymbat, maı qymbat. Aýyldyq jer bolǵasyn daıyn ónim baǵasyn tómendetip ustaımyz. Únemi paıda taýyp otyrǵanymyz joq. Keıingi kezde shyqqan shyǵyn ózin aqtaǵanǵa qýanatyn boldyq. Aı saıynǵy salyq, jerdi jalǵa alý aqysy taǵy bar. Al 5 balama ataýly áleýmettik kómek alýdyń jaıyn bilip em, bizdiń tabysymyz asyp ketedi eken, – deıdi Altyn Abırova.
Altynnyń basyndaǵy jaǵdaı Almaty oblysyndaǵy 40 myń otbasyna ortaq deýge bolady. Qazir aımaqtaǵy kóp balaly áýletterdiń sany osynsha shamada eken. Munyń ishinde 11 myń otbasy ataýly áleýmettik kómek alyp otyr. Osy jerde kóp balaly áýletter arqyly eldegi demografııalyq ahýal oń baǵytta kórinis berip otyrǵanyn da aıtýymyz kerek. Mysaly, qazir Jetisý óńirin 2 mıllıonǵa jýyq adam mekendeıtin bolsa, onyń ishindegi 165 myń bala kóp balaly otbasylarda týyp-ósip keledi.
Almaty oblysy
