Orta bıznestiń úlesi tómendep ketken

Zańgerler qaýymy aldynda shaǵyn jáne orta bızneske qatysty jasaǵan baıandamasynda «Atameken» UKP basqarma múshesi, basqarma tóraǵasynyń orynbasary Rústem Júrsinov elimizdegi kásipkerlik ahýaldyń túıtkildi máselelerin qozǵady.

Bıyl onynshy ret ótip otyrǵan Zań forýmynyń uıymdastyrý­shylary «Atameken» UKP jáne Lincoln Company sot óndirisi júıesin ońtaılandyrý men je­ńil­detý, ınvestısııalyq daýlar­dy sheshýdegi turaqtylyq máse­lesin qozǵap, úsh júzge jýyq zań­ger, Joǵarǵy sot ókilderi men tıisti mınıstrlikterdiń mamandary, sheteldik zańgerler bes seksııa boıynsha kezdesýler ótkizdi.

«Kásipkerler palatasy úshin mańyzdy jobalardyń biri – kókeıkesti máseleler reestri. Onda bıznes salasy ókilderin tolǵandyrǵan barlyq usynystar tirkeledi. 2017-2018 jyldarda shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 28 paıyzdy qurasa, ótken jyly 20 myńnan astam bıznes oryndary jabylyp qalǵan. Onyń ishinde saýda, qurylys salasy basym. Sondaı-aq aýyl sharýa­shylyǵy, bilim salasynda eńbek ónimdiliginiń tómendep ketkeni alańdatady» degen Rústem Júr­sinov otandyq kásipkerlik nary­ǵyn Shyǵys Eýropadaǵy ahýal­men salystyra qarastyrdy. Atal­­ǵan elderdegi reformalar­da uq­sas­tyq bar. Biraq elimizdegi bir mıllıonnan astam kásipker­diń 0,1 paıyzy iri kompanııalar bol­sa, onyń 0,2 paıyzy ǵana orta sanatq­a jatady. Al Chehııa men Pol­sha elderinde orta kásip­ker­likpen aınalysatyndar 18 paıyzdy quraıdy.

Shaǵyn jáne orta bıznes eksportqa jumys istemeıdi. Son­dyqtan da memlekettik organ­dar­men orta klasty qalyp­tas­tyrý máselesi talqylanýda. Iаǵnı bıznesti irilendirýde qan­daıda bir qoldaý sharalary qajet. Qazirgi kezde mem­leket­tik deńgeıde shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýdy qaıta qaras­tyryp, sýbsıdııalaý, ákim­shilik aıyppul, t.b. qaıta qaraý usy­nylýda. Sonymen qatar Úkimet tapsyrmasyna oraı baqylaýsyz ekonomıkanyń ádistemesi jasalyp, Statıstıka komıtetimen beki­tildi. Kásipkerler palata­sy­nyń málimetteri boıynsha kóleń­kedegi ekonomıkanyń úlesi 29,88 paıyzdy qurap, 16 trln teńgege jetken. Onyń ishinde saýda, qurylys, aýyl sharýashylyǵy, transport logıstıkasy kósh basynda tur.

Sonymen qatar Úkimet bas­shy­synyń tapsyrmasymen bıyl mem­lekettiń ekonomıkaǵa qaty­sýy boıynsha saraptama jasaý úshin jumys toby quryldy. Osyǵan oraı «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynda úsh másele qarastyrylyp, birinshi kezekte memlekettik tapsyrys máselesi talqylanǵan. Jyly­na bólinetin 400 mlrd teńge qarajattyń 198 mlrd teńgesi «Qazavtojolǵa» tıesili bolsa, 170 mlrd teńge memlekettik tap­syrysqa ketedi. Endigi kezekte osy qarajattyń 40 mlrd teń­gege jýyǵyn bızneske berý kerek­tigin atap ótken Rústem Júr­sinov respýblıkalyq AQ, JShS, RMK deńgeıindegi 320 nysan­nan jekeshelendirýge – 40, birik­tirýge – 50, uıymdastyrý-qu­qyq­­tyq baǵytyn ózgertýge – 16, ju­mysyn toqtatýǵa 2 nysan irik­tel­gendigin jetkizdi. Sonyń nátıjesinde únemdelgen qarajat kóle­mi 134 mlrd teńgeni qurap otyr.

Endigi kezekte kásipkerlik nysandardy tekserý tikeleı salyq tóleýshiniń kelisimimen júzege asatynyn jetkizgen R.Júr­sinov Joǵarǵy sotpen ja­sal­ǵan jol kartasy, sonymen qatar keden, salyq, transfert, býhgalterlik esep júrgizýge baı­lanysty sottardy oqytý máse­lesine de toqtaldy. Joǵarǵy sot­­tyń mamandandyrylǵan sot al­­qa­synyń tóraǵasy Aıgúl Qy­dyrbaeva zańgerlik qoǵam­das­tyq qalyptastyrýdyń erekshe­li­k­terine toqtalsa, «Ata­meken» UKP Zańnama jáne ózin ózi ret­t­eýdi damytý departa­mentiniń bas­qarýshy dırektory Laýra Mersalımovanyń aıtýynsha, zańnamalardy jetildirý men kásipkerler úshin bıznes klımatty jaqsartýǵa baılanysty sońǵy alty jylda ákimshilik kedergilerdi joıý, kásipkerlerdiń qarjylyq shyǵyndaryn azaıtý maqsatynda kóptegen ister atqa­rylǵan. «Atameken» UKP bıznes­ke yqpal etetin barlyq quqyqtyq zańnamalyq aktilerdi jetildirý úshin 29 myń saraptamalyq qorytyndy jasaǵan. Búginde zańnamaǵa ózgerister engizýge baılanysty memlekettik organdar tıisti jumystar júrgizýde, onyń ishinde bıznes klımatty jaq­­­sartý­men qatar ákimshi­lik ke­der­­gi­ler­diń qaıtalanbaýy úshin zań­namalarǵa arnaıy to­lyq­tyrý­lar usynylýda. Son­­daı-aq kásip­kerlikti júrgizý men da­mytý­ǵa tikeleı yqpal etetin ma­­­ńyzdy qujattar – ekolo­gııa, den­saýlyq salasyna qa­tys­­­ty zań­namalarǵa ózgeris­ter engi­ziledi. Búginge deıin nem­quraı­dy júzege asyp kelgen zań jobalaryn qoǵammen talqylaý máse­lesi de jolǵa qoıylmaq. Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyna oraı kásipkerlerdiń ar-namysyna qatysty normalar da kásipkerlik kodeksine en­gizilmek. Búginde kásipkerlerdi alańdatatyn máseleler arnaıy reestrde tirkelgen. Sondyqtan da kez kelgen kásipker saıt neme­se áleýmettik jelilerdegi pa­raq­shalar arqyly ózine qajetti aqpa­rat­tardy alyp, der kezinde habardar bolyp otyrýyna múm­kindigi bar.

Bıznesti qylmystyq-quqyq­tyq qorǵaý máselesinde Djohar Ýtebekov kásipkerler saýaldaryna jaýap berip, aımaqtarda oryn alǵan olqylyqtarǵa toqtaldy. Al «Atameken» UKP kásipkerlerdi quyqtyq qorǵaý departamentiniń dırektory Oleg Savelenko Joǵarǵy sot, quqyq qorǵaý organdary, Bas prokýratýra, sottar, t.b. mamandardan quralǵan top jumysyna toqtalyp, zań buzǵan kásipkerlerdi jaýapkershilikke tartýda naqty dálelderdiń bas­shy­lyqqa alynatynyn jetkizip, is-tájirıbede óziniń salyqtyq tólemderin azaıtýǵa áreket jasaıtyn kásipkerler úshin aıyppul tártibin jasaýǵa baılanysty naqty usynystardy atap ótti. Maman keltirgen statıstıkalyq málimetterge sáıkes 2016 jyly 216-bap boıynsha – 274, 2017 jyly – 289, 2018 jyly 121 qylmystyq is qozǵalǵan.

Bıznesti júrgizýdiń quqyq­tyq máseleleri ári qaraı jer qoı­naýlaryn paıdalaný men ener­getıka seksııasynda jalǵa­syp, barlaý jumystaryn qarjy­landyrý, óndirý men tabıǵatty paıdalanýshylardyń zań aıasynda jumys isteýi, ekologııalyq qaýip­sizdik taqyryptaryna ulas­ty. Al medısına jáne farmasevtıka seksııasynda densaýlyq salasyndaǵy quqyq, densaýlyq kodeksine qatysty máseleler qozǵalsa, qurylys naryǵy seksııasynda «7-20-25» baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń quqyqtyq sıpaty, turǵyn úı salý úshin jer ýchaskelerin berýdiń zańnamasyna qatysty saraptama jasaldy.

Forýmnyń IT-quqyq seksııasynda mamandar Biq Data, aqyldy qalalar, sıfrly aktıvter, blokcheın, venchýrlyq qarjylandyrý, salyq salasyna engiziletin ózgerister boıynsha pikir almasyp, bızneske jasandy ıntellekti engizý máse­lesin qozǵady. Kásipkerlerge sot aktilerin izdeýge jáne sot isteri­niń yqtımal aıaqtalýyn boljaýǵa, sottardyń júktemesin azaıtýǵa, sot aktileriniń ashyqty­ǵyn, sot tájirbıesiniń birkelki bolýyn qamtamasyz etip, sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetýge yqpal etetin jasandy ıntellekt jobasyn Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetiniń jáne Nazarbaev ýnıversıtetiniń Ja­sandy ıntellekt zerthana­synyń qyzmetkerleri júzege asyrady. Jasandy ıntellekti engizý 2019 jyly jol kartasy aıasynda «Atameken» UKP Jo­ǵar­ǵy sotpen birlese otyryp júzege asyrady. Iske asyrý úshin arnaıy qurylǵan jobalyq keńsede AQSh-tyń (IBM Watson, Legal Aid), Fransııanyń (Soft Law), Reseı­diń (RosPravosýdıe, Kon­sýl­tantPlıýs) qoldanystaǵy jú­ıe­leriniń tájirıbesi zerttelgen.

Eki kúnge sozylǵan forým respýblıka kásipkerleriniń zań turǵysyndaǵy kóptegen túıtkildi máselelerin ortaǵa salyp, sala mamandarynan kásibı keńes alýǵa múmkindik berdi.

ALMATY