Qarapaıym halyqty aıtpaǵanda, memlekettiń azyq-túlik qaýipsizdigine qatysty saıasatynyń ózinde bir olqylyqtar bar deýge bolady. Sebebi turǵyndardyń et pen et ónimderine degen suranysyn qanaǵattandyrýǵa áleýetimiz jetkiliksiz.
Jalpy, qazaqtyń etti kóp jeıtini týraly áńgime tek áńgimede qalǵan sııaqty. Qarap otyrsaq, dúnıe júzi boıynsha etti kóp jeıtin elderdiń tiziminde Lıýksembýrg degen «ergejeıli» memleket kósh bastap tur. Bul eldiń halqy jylyna jan basyna shaqqanda 125 kılo mal etin jeıdi eken. Odan keıingi orynda AQSh – 123 kılo. Úshtikti 122 kılo kórsetkishpen Aýstralııa túıindeıdi. Iаǵnı qazaqtardyń «qasqyrdan keıingi ekinshi oryn alatyny» týraly ázil áńgimeniń shyndyqqa qatysy azdaý. Jańa Zelandııanyń tórtinshi oryn alýy zańdylyq, mal sharýashylyǵy jaqsy damyǵan, jeri keń, jaıylymy jetkilikti, ımportty jolǵa qoıǵan. Halyq sany 5 mıllıonǵa jetpeıtin elde 40 mıllıonnan astam qoı, 9 mıllıon bastan asatyn sıyr baǵylady eken.
Ispanııa, Kanada, Izraıl, Fransııa syndy memleketter de bizdiń aldymyzda. Onyń ústine bul memleketter mal etinen bólek qus etin, teńiz ónimderin eń kóp tutynatyndardyń tiziminde ekenin aıta keteıik. Qazaqstan halqy etshil elderdiń alǵashqy ondyǵyna enedi. Statıstıka komıtetiniń habarlaýynsha, bizdiń halyq jylyna jan basyna shaqqanda orta eseppen 78 kılo mal eti men et ónimderin tutynady. Bul Lıýksembýrg, AQSh, Jańa Zelandııadaǵy kórsetkishten eki esedeı tómen sıfr.
Jaryqtyq Abaıdyń ózi: «Ash qaryn jubana ma maıly et jemeı, toq tura almas dámdiden dámdi izdemeı. «Bir toıǵan – shala baılyq» degen qazaq, et kórinse qaıtedi kúıseı bermeı» depti. Et jeýden qazaqtar tartynbaıdy ǵoı. Másele birinshi kezekte onyń baǵasynyń qymbattyǵyna baılanysty sııaqty. Ashanada eń kóp tutynatyn jáne baǵasy da qoljetimdi sanalatyn sıyr eti sońǵy 1 jylda 15 paıyzǵa qymbattapty. Byltyr sıyr etiniń kılosy 1 520 teńgeniń tóńireginde bolsa, bıyl 175 teńgege qymbattaǵan. Jylqy eti byltyrǵy 1800 teńgeden 2 myń teńgege kóterilgen. Qoıdyń eti de 1450 teńgeden 1680 teńgege jetken. Eń aıaǵy taýyqtyń sıraǵy da 1 jylda 18,6 paıyz qymbattap, 900 teńgege jetip qalypty. Shujyq ónimderi de kóterile túsken. Biz bul jerde Statıstıka komıtetiniń sońǵy derekterin tilge tıek etip otyrmyz.
Baǵa kóterilgen saıyn, et jeıtinder de azaıa túsken kórinedi. Aıtalyq bıylǵy jyldyń sońǵy toqsanynda jan basyna shaqqanda jelingen ettiń kólemi 2 paıyzǵa jýyq quldyrapty. Eń kóp et jeıtinderdiń kóshin Qaraǵandy oblysy bastasa, odan keıingi oryndarda Almaty men Atyraý oblystary tur.
Mal sharýashylyǵy – atakásibimiz sanalǵanymen, sońǵy 10 jyl bederinde qurym, jún ónimderi, et pen et ónimderi syndy tórt túlik maldan alynatyn ónimdi shetelden ımporttaý kúsheıip barady. Basqasyn aıtpaǵanda, sońǵy 3 jylda shetelden ákelinetin jylqy etiniń kólemi de kóbeıip keledi.
2018 jyly Ýkraına, Paragvaı jáne Belarýs elderinen – 12 myń tonna sıyr eti, Argentına men Ýrýgvaıdan – 17 myń tonna jylqy eti, Reseı men AQSh-tan 132 myń tonna taýyq eti tasylypty. Reseı men Mońǵolııadan 8 myń tonnaǵa jýyq qoı etin satyp aldyq. Sórede samsap turǵan shujyq pen et ónimderiniń 30 myń tonnasy Reseı men Belarýsten keledi.
Kezinde Qazaqstannyń Keńes quramyndaǵy odaqtas respýblıkalarǵa astyqpen qosa et eksporttaǵany belgili. Qoıdyń sany 36 mıllıonnan asqan kezeń men qazirgi kórsetkishtiń arasy jer men kókteı. Qazir Qazaqstandaǵy qoı-eshkiniń jalpy sany 20 mıllıonǵa jetpeıdi. 8 mıllıon 200 myń sıyr bar. Eti erekshe baǵalanatyn jylqynyń sany 3 mıllıonǵa da jetpeıdi. Mal basy kóbeımeı turyp, eldi etke qalaı qaryq qylmaqpyz?! Táýelsizdik alǵannan bergi 30 jylǵa jetpeıtin ýaqytta 18 mınıstr aýysyp, neshe túrli agrarlyq baǵdarlamalar qabyldanǵan salanyń áleýeti eldi ózimizdiń etpen qamtýǵa jetpeı tur.
Qazaq eli agroónerkásip keshenin damytý arqyly bolashaqta Eýrazııa qurlyǵynyń azyq-túlik sebetine aınalýdy josparlap otyr. Alaıda et eksporty emes, ımporty ulǵaıyp bara jatqanyn eskersek, bul mejeni baǵyndyrý ázir múmkin emes sııaqty.
