Memlekettik baǵdarlama bilim berý salasyn ilgeriletedi
Otyrystyń basynda sóz alǵan Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary Gúlmıra Isımbaeva memleket árdaıym bilim men ǵylym salasyna erekshe kóńil bólip, qomaqty qarjy baǵyttalǵan tıisti is-sharalardy júzege asyryp jatqanyn málimdedi. Ol osy saladaǵy memlekettik baǵdarlamanyń oryndalýy barysyna qysqasha toqtaldy.
– Búginde Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń aqparaty boıynsha baǵdarlamanyń basym bóligi iske asyrylǵan, belgili bir nátıjeleri bar. Máselen, mektepke deıingi uıymdar jelisi kóbeıip, 3-6 jastaǵy balalardyń 95,2%-yn qamtýǵa múmkindik bergen. Qamtý deńgeıi joǵary bolǵanymen, áli 500 myńnan asa bala óz kezegin kútip otyr. Onyń ishinde 1-3 jas aralyǵyndaǵy 437 myń bala bar. Osy sanattaǵy balalardy tolyq qamtý turǵysynan tıisti sharalar qabyldap, olardyń da esebin júrgizý qajet. Sondaı-aq balabaqshalardy arnaıy mamandanǵan kadrlarmen qamtý boıynsha josparlanǵan 50%-dyq kórsetkish artyǵymen oryndalyp, qazir 60%-ǵa jýyqtap qaldy. Degenmen mektepke deıingi uıymdarda bala tárbıesimen jáne olardy oqytýmen aınalysatyn qyzmetkerlerdiń 40%-ǵa jýyǵynda tıisti bilimniń bolmaýy alańdatady. Al mektepke deıingi bilim berý bastaýysh bilim sekildi – tutas bilim berýdiń negizi. Mektepke deıingi uıymdardy bilikti mamandarmen qamtamasyz etý bilim berý júıesiniń basym mindetteriniń biri bolýy tıis, – dedi Gúlmıra Isımbaeva.
Májilis Tóraǵasynyń orynbasary orta bilim berý salasy týraly sóz qozǵaǵanda, elimizde 3 jyldan asa ýaqyt ishinde jańa mektepter salynyp, jańartylǵan mazmunǵa kóshý jalǵasyp jatqanyn aıtty. Biraq apattyq jaǵdaıdaǵy mektepter men úsh aýysymda oqytatyn mektepterdiń problemasy sheshilmeı keledi. Qazirgi kúni olardyń sany 160-tan asady eken. Sondyqtan memlekettik baǵdarlamadan úsh aýysymdy jáne apattyq jaǵdaıda turǵan mektepter kórsetkishin alyp tastaǵan mınıstrliktiń áreketi negizsiz bolyp otyr. Onyń ústine bul – Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasynda belgilengen mindet.
Sondaı-aq Gúlmıra Isımbaeva mektepterdi jyldamdyǵy sekýndyna 4 megabaıt bolatyn keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etý jumysy da artyǵymen oryndalǵanyn, alaıda ınternetke múldem qosylmaı qalǵan 93 mekteptiń baryn atap ótti. Buǵan qosa dýaldy oqytý tıisti deńgeıde damymaǵandyǵy nazardan tys qalmady.
Jańartylǵan mazmun básekege qabilettilikti arttyrady
Odan ári depýtattar aldynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov taqyrypty keńinen tarqatty. Onyń aıtýynsha, bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama 5 maqsat jáne 23 mindetten turady. Bıyl memlekettik baǵdarlamany iske asyrýdyń 3 jyldyq qorytyndysy Úkimette qaraldy. Prezıdent Ákimshiligi muny basqa baǵdarlamalarmen salystyrǵanda 94,3%-ǵa oryndalǵanyn atap, joǵary baǵa bergen. Dáliregi, 12 ındıkatordan 11-i, 71 kórsetkishtiń 65-i, 262 is-sharanyń 259-y tolyq oryndalǵan.
Baǵdarlama sheńberinde mektepke deıingi uıymdar sany balabaqshalar salý, jeke balabaqshalar, shaǵyn ortalyqtar ashý tásilderi esebinen 1839-ǵa ulǵaıdy. Sáıkesinshe, 3 jastan 6 jasqa deıingi balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtý 13,6%-ǵa artty. 2017 jyly jeke tulǵalardyń balabaqshalardy ashý rásimderin jeńildetý jáne olardyń odan ári jumys isteýi úshin jańa sanıtarlyq normalar men erejeler qabyldanǵan.
– Mektepke deıingi uıymdarda oryn berý tártibin retteý boıynsha birqatar shara qabyldandy. Endi ata-analar óz balasynyń kezegin kez kelgen ýaqytta onlaın rejiminde kóre alady. Bosaǵan kezde oryndar avtomatty túrde bólinedi. Ata-analarǵa balabaqshany ózdiginshe tańdaý múmkindigi berildi. Sybaılas jemqorlyq táýekelderi azaıtyldy, – dedi Ashat Aımaǵambetov.
Mınıstr orta bilim berý baǵytyna toqtalǵanda, búginde oqýshylardyń 95%-y jańa júıege kóshkendigin, al Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderiniń kóbi bul prosesti 20-30 jyl buryn bastaǵanyn atap ótti.
– PISA zertteýi boıynsha bizdiń balalardyń fýnksıonaldyǵy tómen, ıaǵnı olar kóp biledi, biraq bilimderin qoldana almaıdy. Osyǵan baılanysty 2016 jyldan bastap mektepte bilim berý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan jańartylǵan mazmun engizilip jatyr. Bıyl qanatqaqty mektepterde 1-4-synyp oqýshylarynyń oqý nátıjelerin aprobasııalaý jáne dıagnostıkalyq zertteý júrgizildi. Nátıjeler qanatqaqty mektepterde bilim alatyn oqýshylardyń oqý jetistikteri men kreatıvtilik, áleýmettik jaýapkershilik, damyǵan ıntellektke ıe bolý, synı oılaý, tanymdyq qyzmettiń turaqty motıvasııasy sııaqty praktıkaǵa baǵyttalǵan quzyrettilikteri boıynsha baqylaýlardan asyp túsetinin kórsetti. Sondaı-aq aýyl jáne qala mektepteriniń oqýshylary arasyndaǵy aıyrmashylyqtyń azaıýy baıqalady, – dedi Ashat Aımaǵambetov.
Sonymen qatar vedomstvo basshysy 2021 jyly latyn qarpine kóshýmen qatar Ahmet Baıtursynovtyń ádistemesine negizdelgen álippe engiziletinin aıtty.
– Memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý aıasynda oqýlyqtardy ázirleý men saraptaý tásilin ózgerttik. Respýblıkanyń barlyq óńirlerinde muǵalimder qoǵamdastyǵymen jáne sarapshylarmen oqýlyqtardyń maketin talqylaý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Saraptamanyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin oqýlyqtar ashyq portalda ornalastyrylady. Sondaı-aq avtorlar men sarapshylardy oqytý, oqýlyqtarǵa «jasyryn» sholý jasaý, sarapshylardy sertıfıkattaý uıymdastyrylady. Buǵan qosa 1 qyrkúıekten bastap EPUB formatyndaǵy 1-10-synyptarǵa arnalǵan oqýlyqtardyń elektrondy nusqalary Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń saıtynda ornalastyryldy. Bul jańashyldyq stýdentterge oqýlyqtardy elektrondy qurylǵylar arqyly paıdalanýǵa múmkindik beredi jáne stýdentter portfolıosynyń salmaǵyn jeńildetedi. – dedi mınıstr.
Ashat Aımaǵambetov muǵalimderdiń 94%-y jańa júıe boıynsha biliktiligin arttyrǵanyn, «Pedagog mártebesi týraly» jańa zań sheńberinde mektepke deıingi, qosymsha, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdary pedagogtarynyń Ulttyq biliktilik testin tapsyryp, attestattaýdan ótýi qarastyrylǵanyn aıtty.
– Ulttyq biliktilik testin kompıýterlik rejimde ótkizýdi josparlap otyrmyz. Qarasha aıynda 70 myńǵa jýyq muǵalim testileýden ótedi. Olar ózderiniń suraqtary men jaýaptaryn kórýge, jiberilgen qatelikterdi taldap, dálelderimen apellıasııaǵa berýge múmkindik alady. Bolashaqta biz Ulttyq biliktilik testin tolyǵymen avtomattandyrýdy josparlap otyrmyz. Basshylyqtyń aralasýyn boldyrmaımyz. Sondyqtan úmitker biliktilik testin ótkizýdiń orny, kúni men ýaqytyn óz betinshe anyqtaıdy, – dedi ol.
Mınıstr ǵylym salasyndaǵy kórsetkishterge de toqtaldy. Ol ǵylym salasynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý boıynsha jumys kezeń-kezeńmen júrgiziletinin, qazir ǵylymı granttarǵa ótinim berý 65%-ǵa qysqarǵanyn, Qazaqstannyń eń damyǵan elder qataryna kirýi úshin ekonomıkanyń jańa joǵary tehnologııalyq salalaryn damytý qajettigin aıtty.
Mekteptegi «júıesizdik» júıke tozdyrady
Alqaly jıynda memlekettik baǵdarlamanyń oryndalý barysynan habardar bolǵan Májilis depýtattary atalǵan saladaǵy máselelerdiń túgesilmegenin aıtyp, mınıstrge suraqtaryn qoıdy. Túıtkildi saýaldardyń deni orta bilim berý sapasyna qatysty boldy. Aıtalyq, depýtat Ivan Klımenko aýyl men qala mektepteriniń arasyndaǵy bilim deńgeıiniń alshaqtyǵyn aıtsa, Sergeı Sımonov balalar da, ata-analar da mektepterde qandaı júıeniń engizilip jatqanyn túsinbeı, shatasyp jatqanyn sóz qyldy.
Al Natalıa Jumadildaeva apattyq mektepter men úsh aýysymda oqytý máseleleri qalaı sheshiletinin surasa, Bekbolat Tileýhan olqylyǵy kóp oqýlyqtar jaıyna alańdaýshylyq bildirdi.
– Bilim salasynan, onyń ishinde orta bilimnen mańyzdy máseleni kórip turǵanym joq. Jasyratyny joq, orta bilimdegi soraqylyq, oqýlyq máselesi qoǵamnyń tıtyǵyna tıip bitti. Bala túgili ata-anasy túsinbeıtin taqyryp, sheshilmeıtin esep qoǵam tarapynan qandaı synǵa ushyrasa da miz baqqan júıe joq. Mazaq pa, enjarlyq pa, ony túsinbedik. Bizde Konstıtýsııa boıynsha jalpy negizgi bilim alý aqysyz, biraq jaqsylap oqytý úshin repetıtor jaldaýǵa májbúr bolamyz. Búgingi bilim júıesin qarap otyrsaq, qurdymǵa bettep bara jatyr. Qaı jaǵynan kelsek te, syn kótermeıdi. Sondyqtan júıeni túbegeıli qaıta qaraý kerek. Oqýlyq shyǵarý júıesin, muǵalimder daıarlaýdy qaıta qaraǵan jón, – dedi májilismen Bekbolat Tileýhan.
Depýtattardyń kótergen máselelerine mınıstr Ashat Aımaǵambetovpen qatar Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev jáne birqatar salalyq mınıstrlik ókilderi túsinikteme berdi. Bilim jáne ǵylym mınıstri májilismenderdiń saýaldaryna qaraı baıandamasyndaǵy maǵlumattarǵa qosymsha biraz derekti keltirdi.
