Májilis Spıkeri Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen ótken alqaly jıynda aldymen depýtattardyń qaraýyna «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zań jobasy usynyldy. Bul qujattyń jaı-japsarymen tanystyrǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov Ulttyq qordy qalyptastyrý jáne paıdalaný tujyrymdamasyna sáıkes respýblıkalyq bıýdjetke kepildendirilgen transfertti 2020-2021 jyldary 2 trln 700 mlrd teńge mólsherinde, al 2022 jyly 2 trln 600 mlrd teńgege deıin tómendetýmen aıqyndalǵanyn aıtty.
Sondaı-aq mınıstr «Respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetter, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar, astana bıýdjetteri arasyndaǵy 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan jalpy sıpattaǵy transfertterdiń kólemi týraly» zań jobasy jóninde egjeı-tegjeıli baıandady. Onyń aıtýynsha, 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan jalpy sıpattaǵy transfertterdi esepteýdiń erekshelikteri bar. Birinshisi –jergilikti atqarýshy organdardy shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa yntalandyrý. Ol úshin shaǵyn jáne orta bıznesten túsetin korporatıvtik tabys salyǵyn 2020 jyldan bastap jergilikti bıýdjetterge berý qarastyryldy. Ekinshisi – óńirlerdiń erekshelikterin eskerý. Ol úshin jańa koeffısıentter engizildi. Bul – mektepter shaǵyn jınaqtylyǵy, aýyl sharýashylyǵynyń áleýetti ónimderiniń kólemi, aýmaq aýdany, turǵyn úı sany, óńirdiń jalpy óńirlik óniminde shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi. Úshinshisi – jergilikti kiristerdiń ósý áleýeti. Bul turǵyda damý bıýdjetine eki jańa komponent engizildi. Jergilikti bıýdjetterdiń kiristeri ósken kezde damý bıýdjeti ulǵaıady. Úsh jyldyq kezeńde jalpy óńirlik ónimniń ósýi jyldamdaǵan jaǵdaıda sýbvensııaly óńirler qosymsha koeffısıent alady.
Májilistiń jalpy otyrysynda Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov baıandama jasap, úsh jyldyq bıýdjet týraly zań jobasyna birqatar túzetýler engizilgenin aıtty.
–Májiliste zań jobasyn talqylaý barysynda birqatar túzetýler engizildi jáne bıýdjet jobasynyń parametrleri qaıta qaraldy. Túzetýlerdiń bir blogy Memleket basshysynyń Joldaýyn, sondaı-aq onyń jekelegen tapsyrmalaryn qarjylyq qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Shyǵystardyń negizgi bóligi muǵalimder men mádenıet qyzmetkerleriniń jalaqysyn ulǵaıtýǵa arnaldy. Bul – úsh jylǵa shamamen 1,1 trln teńge. Mıkro jáne shaǵyn bıznesti tabysqa salynatyn salyq tóleýden bosatýdy eskere otyryp, sýbvensııalar kólemi ózgertildi. Túzetýlerdiń ekinshi blogyn depýtattar usynyp, bular halyqtyń ómir súrý deńgeıin jaqsartýǵa jáne aımaqtardy damytýǵa baǵyttaldy. Máselen, aýyldyq eldi mekenderdi taza aýyzsýmen, sý jetkizý qyzmetterimen qamtamasyz etýge, sondaı-aq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy nysandaryn jáne kólik ınfraqurylymyn damytýǵa qosymsha qarajat kózdelgen. 2020 jyly óńirlerge respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen 3,8 trln teńge bólinedi. Bul – bıýdjettiń jalpy shyǵystarynyń 29%-y. Engizilgen túzetýler aıasynda Esep komıtetiniń birqatar usynymy eskerildi. Úkimet jergilikti atqarýshy organdardyń qarajatty jumsaýyna monıtorıngti jáne baqylaýdy kúsheıtý tetikterin pysyqtaýda, – dedi Álıhan Smaıylov.
Zań jobasyn talqylaý kezinde depýtattar aldaǵy úsh jyldaǵy bıýdjetke túsetin salyq túsimderiniń negizgi kózderi týraly máseleni kóterdi. Depýtattyq korpýs ekonomıkanyń naqty sektoryn qoldaý shyǵyndarynyń josparly túrde azaıýyna baılanysty alańdaýshylyq bildirdi.
Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın jaqynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń memleket úshin qosymsha kiris kózderin izdeý qajettiligi týraly sóz qozǵaǵanyna mán berdi. Ol bıýdjet kirisiniń úshten bir bóligi áli de Ulttyq qor aýdarymynan jáne munaı eksportynyń salyǵynan turatynyn aıtty.
Sonymen qatar depýtattar jalpy jańa jumys oryndaryn qurýǵa, atap aıtqanda, «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasynyń tıimdiligine erekshe nazar aýdardy. Usynylǵan úsh jyldyq bıýdjet jobasyna sáıkes «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa 186 mlrd teńge bólingen. Al depýtattardyń pikirinshe, eńbek naryǵynda jaqsarý baıqalmaıdy.
–Jumyspen qamtý baǵdarlamasy – bul ataýly áleýmettik kómek baǵdarlamasy emes, jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beretin baǵdarlama. Bólingen qarajatqa jumys oryndary qurylyp, tıisinshe adamdar jalaqy alyp, odan tabys salyǵyn tóleýi kerek. Eger mundaı nátıje bolmasa aqsha qumǵa sińgendeı bolady. Adam nátıjeli jumys istegen kezde ol áleýmettik kómek alýdan bas tartyp, ózi tabys taba bastaıdy, – dedi Májilis Tóraǵasy.
Osy rette Nurlan Nyǵmatýlın Úkimet saǵatynda «Eńbek» baǵdarlamasy qalaı júzege asyrylyp jatqanyn, zańnamalyq deńgeıde ne isteý kerektigi týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń usynystaryn tyńdaımyz dedi.
–Búgin maquldanǵan bıýdjet jobasynda ekonomıkanyń naqty sektoryn qoldaý, densaýlyq salasy, baspana jáne jumyspen qamtý, basqa da áleýmettik maqsattarǵa erekshe kóńil bólindi. Bul Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń mańyzdy bastamalaryn, sonymen qatar Memleket basshysy Qasym Jomart Toqaevtyń saılaýaldy baǵdarlamasy boıynsha basym baǵyttardy odan ári jalǵastyrý ekeni anyq. Endi negizgi mindet – osy bólingen barlyq qarajattardyń óz ýaqytynda tıimdi jumsalýy. Osyǵan oraı memlekettiń árbir tıyny Májilis depýtattarynyń qatań baqylaýyna alynady. Qazirgi ýaqytta ekonomıkalyq ósýdiń sheshýshi faktory – bólinetin qarajattyń mólsheri emes, olardyń qanshalyqty tıimdi josparlanýy jáne ıgerilýi, sondaı-aq halyqtyń ómir súrý deńgeıiniń artýy, jalpy ál-aýqatynyń jaqsarýy, – dedi Májilis Tóraǵasy.
Palata Spıkeri atap ótkendeı, respýblıkalyq bıýdjettiń barlyq shyǵystarynyń 46%-y nemese 18,2 trln teńge áleýmettik salany damytýǵa baǵyttalǵan. Májiliste muǵalimderdiń jalaqysyn 2020 jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap 25%-ǵa, aldaǵy tórt jylda eki ese arttyrýǵa jáne mádenıet jáne óner qyzmetkerleriniń jalaqysyn 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap 35%-dan 50%-ǵa deıin kóterýge baǵyttalǵan túzetýler engizildi.
–Jalpy alǵanda, parametrlerin Elbasy men Prezıdent belgileıtin respýblıkalyq bıýdjet – memlekettiń ekonomıkalyq saıasatynyń tiregi. Muny naqty túsiný kerek. Osyǵan baılanysty depýtattar bıýdjettiń shyǵys bóligine aıtarlyqtaı túzetýler engizdi. Belgili bir nátıjege jetýdi kózdemeıtin negizsiz shyǵyndar bizdiń azamattarymyzdyń shuǵyl sheshýdi qajet etetin qajettilikterine qaıta bólinedi. Endi qazaqstandyqtardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý úshin bólingen qarajattyń ýaqtyly jáne tıimdi paıdalanylýyn qamtamasyz etý – Úkimettiń, sondaı-aq depýtattardyń da mindeti. Depýtattyq korpýs bul baǵyttaǵy belsendi birlesken jumystarǵa daıyn, – dep sózin túıindedi Nurlan Nyǵmatýlın.
