Almatynyń IT álemi

Qarqyndy damyǵan qalalarda ekonomıkalyq belsendilikti arttyrý men bilim ındýstrııasynyń damýyna ınnovasııalyq aımaqtar yqpal etýde. Búginde álemde ın­novasııalyq turpatty 100-den astam qala bar desek, bul baǵytta Al­matynyń keleshegi áli alda dep paıymdaıdy mamandar. Osy turǵydan alǵanda almatylyqtar kreatıvti ıdeıalar men ózgeristerge daıyn ba?

Jaqynda Almatyda Sıfrlan­dyrý basqarmasy qurylyp, qala ákimi B.Saǵyntaev tıisti mekemege naqty tapsyrma júktegen bolatyn. Sıfrly saýattylyq deńgeıi boıynsha úzdikter qa­tarynda turǵan Almatyda IT qyzmettiń úshten biri oryn­da­lady eken. Sondaı-aq Nur-Sul­tanmen birge Almatyda máli­met­terdi jedel jiberýdiń jańa deń­­geıdegi 5G testi jasalýda. Mem­lekettik qyzmetterdiń 80%-y avtomattandyrylǵan. Jańa sıfr­landyrý basqarmasynyń min­deti 2020 jyldyń aıaǵyna deıin memlekettik qyzmetterdi to­­lyq avtomattandyryp, IT sek­­tor qarqynyn jedeldetýge jaǵ­daı jasaý.

Sıfrlandyrý basqarmasynyń bas­shysy Baıan Qońyrbaev arnaıy brı­fıngte IDC halyqaralyq zertteý reıtınginde sıfrlandy­rý deńgeıi boıynsha álem qala­lary arasynda Almaty Ortalyq Azııa boıynsha 25-orynda tur­ǵa­nyn málimdegen bolatyn. Bú­ginde Almaty Máskeý sııaqty me­ga­polıspen básekelese alady. Degenmen, ózindik kelbeti bas­qa­sha qalyptasqan shahardy on­daǵan mıllıon halqy bar me­gapolıstermen tehnıkalyq jaǵynan salystyrýǵa kelmeıdi. Bas­qarma basshysynyń aıtýynsha, sapaly júzege asqan jobalardyń qatarynda qalamyz bilim berý sal­asyndaǵy Bilimal­maty.kz jú­ıe­si tıimdiligin kór­setti. Bul jú­ıe mektepterge elek­tron­dy tir­­kelip, qadaǵalaýǵa múm­kindik be­redi. Sonymen birge Aparking júıesi aıasynda 2,7 mlrd teńge ın­­vestısııalanǵan. Atalǵan jú­ıe negizinde 2016-2018 jyl­­da­ry avtoturaq aqysyn tóleme­genderge 552 mln teńge aıyppul salynǵan. Sonymen qatar qazir qala kóleminde 100-den astam tó­lem termınaly men onlaın-tólem jasaıtyn mobıldi qosym­sha jumys isteıdi. Qaladaǵy avtomat­tandyrýdyń taǵy bir kórinisi – «Ońaı» tólem júıesi. Osy jú­ıe nátıjesinde jolaqy tóleý ashyq júrgizilip, qalanyń avtobýs parkteriniń tabys kórsetkishi 60 paıyzǵa artqan. Búgingi tańda Al­­matyda 181 qyzmettiń 145-i avtomattandyrylǵan. О́tken jy­ly 30 mlrd teńge ınvestısııalandy, bıyl 21 mlrd teńgeni ıgerý jos­parlanýda.

Sıfrlandyrýdyń artyqshy­lyqta­rynyń biri – barlyq qyz­metterdiń ashyqtyǵyn qamta­ma­syz etedi. Halyqaralyq sarap­shy­­­lar­dyń boljamy boıynsha 2020 jylǵa qaraı álemdik ekono­mıkanyń 25 paıyzy sıfrlanady. Búginde Qazaqstannyń IT-ın­dýstrııadaǵy úlesi 4 paıyzdy qurasa, 2020 jylǵa qaraı bul kórsetkish 5 paıyzǵa jetýge tıis. Ýkraınanyń bul saladaǵy úlesi Qazaqstanmen teń. Al Belarýs elinde bul kórsetkish 5,5 pa­ıyzdy qurasa, 2023 jyly 10 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr. Aldaǵy on jylda Qazaqstan sıfr­ly ekonomıkasynyń IJО́-degi úlesi 20-30 paıyzǵa jetedi dep boljanyp otyr. 2011 jyly bul kórsetkish 0,9 paıyzdy quraǵanyn eskersek, alynar meje alys emes dep ba­ǵamdaıdy mamandar.

Qazaqstan Úkimetiniń sıfrly tehnologııalardy damytýynyń negizi 2013 jyly qabyldanǵan «Aqparatty Qazaqstan – 2020» baǵ­dar­lamasynda jatyr. Al IT salanyń damýy kásibı mamandar tájirıbesimen tyǵyz baılanys­ty. Bul baǵytta da Qazaqstanda mamandar daıarlaý isine jiti kóńil bóline bastady. Osy oraıda daǵ­darysty 90-jyldardyń ózin­de Ýkraına men Belarýs oqý baǵdarlamalaryn jańartyp, she­telden kem túspeıtin maman da­ıarlaǵanyn aıta ketken jón. Osylaısha bul elderde birte-bir­te sheteldik kompanııalarǵa baǵdar­lamalar ázirleý qyzmetterin usy­­natyn aýtsorsıng kompanııa­lar paıda boldy. Búginde Shyǵys Eýro­pada IT-aýtsorsıng naryǵyna qatysýshylardyń eń irisi – Ýkraı­na. Mundaǵy qyryq myńdaı qyz­met­keri bar 800 kompanııanyń na­ryqtaǵy jyldyq qarjy aınalymy 2 mlrd AQSh dollaryn quraıdy.

Qalalardyń damýy búginde ınfraqurylymdyq máselelerdi sheshýde jańa sheshimderge zárý. Qaýipsizdik, jol keptelisi, ekologııa, kommýnıkasııalyq qyzmet, taǵy basqalary jetildirýdi qa­jet etedi. Álemdegi tyǵyz tra­fık­ti qalalar tizimindegi Los-And­jeleste jol qozǵalysyn retteý úshin arnaıy datchıkter men beı­nebaqylaý kameralary óte kóp ornatylǵan. Jol jaǵdaıynyń sıpaty sekýndtyq dáldikpen anyq­talady. Osy qadaǵalaý qon­dyrǵysymen keptelisterdi ba­qylap, baǵdarshamdardy júıe­lep otyratyn tetikter bar. Al Amsterdamda qaýipsizdikti qam­tamasyz etý úshin Philips-pen bir­lese energııa únemdeý jaryq dıod­tary IoT qosylǵan. Philips-tiń baǵam­daýynsha, qala osy arqyly jylyna 13 mlrd dollar únemdeıdi eken.

IoT-ty qala ómirine belsendi engizýdiń mysaldary kóp.

Eden Strategy Institute reıtın­ginde Smart City Government tehnologııalaryn paıdalanatyn 50 qala bar. Bul tizimge EO, Soltústik Ame­rıka, Azııa, Afrıka elderiniń shaharlary engen. Al McKinsey agenttigi qala ómirin jaqsartýǵa baǵyttalǵan 50 qyzmetke zertteý júrgizgen. Zertteý nátıjesinde qoǵamdyq kólik júıesi, taǵam jet­kizý, kommýnaldyq shyǵyndy ba­qylaý júıesi meılinshe suranys­qa ıe ekeni anyqtaldy.

Almatyda júzege asyp jatqan «Aqyldy qala» tujyrymdamasy aıasynda aqparattyq-kommýnıka­sııalyq tehnologııalar zerttelip, onyń jumys isteýi men tıimdiligine taldaý júrgizildi. Maqsat – ómir sapasyn jaqsartý, qaýipsizdikti kú­sheıtý, ınfraqurylym men ınves­tısııalyq tartymdylyqty damytý, kommýnaldyq qyzmetterdiń sapa­syn arttyrý. Osy baǵytta qa­la­daǵy energııa únemdeıtin dıod­ty jaryqtardy qondyrý men jol-kólik qaýipsizdigin ba­qy­laý maq­satyndaǵy «Sergek» baqylaý júıe­leriniń tıimdiligi nazarda. Qazir Almatyda da bar­lyq nysandardyń deńgeıin anyqtaý boıynsha arnaıy alań qurylǵan. Onyń barysynda jol jóndeý qyzmeti, ınfraqurylym júıelerin retteý, mektep, bala­baqsha, emhanalardyń shoǵyrlanýy da qadaǵalanady. Sondaı-aq osy baǵyttaǵy jumys­tardy jetil­di­rip, salanyń damýyn­daǵy tur­­ǵyn­dardyń úlesin arttyrý múm­­kindigin qarastyrýmen qa­tar stýdentterdi sıfrlandyrý úde­risine tartý maqsatynda teh­nı­­kalyq ýnıversıtettermen, sala­lyq kolledjdermen baılanys jasalatyn bolady.

ALMATY