«Jýsan» operasııasy: Naqty nátıjeler

Qaıtarylǵandar isi

Jalpy, osy qaıtarylǵan aza­mat­­tardyń 49-y, ıaǵnı 33 er adam men 16 áıel birden qamaýǵa alyndy. Olar­dyń ishinde 9 er adam men 4 áıel sot úkimimen túrli merzimge bas bos­tan­dyqtarynan aıyryldy. Al óz­ge ustalǵandarǵa da qatysty qyl­mystyq tergeý isi áli jalǵasyp ja­tyr. Bulardan basqa qalǵan adam­dar munyń aldynda Aqtaý qa­la­­syn­daǵy beıimdeý ortalyǵyna or­­na­las­tyrylǵan bolatyn. Bir aı­dan keıin 140 áıel men 406 bala burynǵy mekenjaılaryna shy­ǵa­ryldy. Osylaısha qazirgi ýaqytta beıimdeý ortalyǵynyń jumysy aıaqtaldy. Degenmen ońaltý barysy jergilikti jerlerde jalǵasyn taýyp jatyr. Onda teologtar men psı­hologtar sabaq ótkizýde. Qazir­gi kezde qaıtarylǵandardyń keıbi­reý­leri dárigerlik tekseris pen em alýda. Al keıbireýleri túrli ká­sip­tik daıyndyqtarǵa baryp júr.

Atalǵan tergeý barysyna sáı­kes, Sırııa jaǵdaıynda DAISh-tiń (Qazaq­standa tyıym salyn­ǵan ter­ro­rıstik uıym), bir jasa­ǵyn­da bol­ǵan taǵy da 14 azamatqa qa­­­t­ys­ty qylmystyq isti tergeý aıaq­­­tal­­ǵan. Olarǵa terrorıstik áre­­­ket­­ke qatysty nemese sondaı áre­­ketke bireýlerdi tartty jáne ter­ro­rızm­di nasıhattady, son­daı-aq ózge de aýyr qyl­mys­tar jasady de­gen aıyp taǵyl­ǵan kóri­nedi. Bul qyl­mystyq is mate­rıal­­dary Nur-Sul­tan qalasy­nyń maman­dan­­­dy­ryl­ǵan aýdanara­lyq qyl­mys­­t­yq ister bo­ıynsha sotyna ji­be­­ril­­gen bolatyn. So­nyń nátı­jesinde jo­ǵar­yda aıt­qany­myz­daı, aıyptary dálel­dengen jan­dar soty bastaldy.

Olar Sırııaǵa nege ketti?

Sırııadan qaıtarylǵandardyń «jańyldym, jazdym» degen sózi­ne qaraǵanda, bári birdeı «o jaq­ta ómir keremet» degenge aldanyp qal­ǵanyn aıtady. Kóbine jal­ǵan de­rek­ke qurylǵan úgitke se­nip qala­tyn­dar ıslamǵa endi qosy­lyp ja­t­qan jastar kórinedi. Ekst­re­mıs­ter­diń olardy qarmaqqa túsi­rý úshin «shynaıy musylman mem­le­ketin­degi» ǵajap ómir týraly áń­gi­­­me­leri áser etken. Onda din­niń bar­lyq talaptary saq­tala­tyn­­dyq­tan-mys ómir súrý tek ádil­dik pen adal­dyqqa negizdelgen deıdi. Son­dyq­tan adamnyń jany qalaı­tyn tátti ómir sol jerde ǵana degen je­leý olardyń senimin nyǵaıta tús­­ken. Ásirese bul týraly kóbi áleý­­met­tik jeli arqyly bilip, qula­ǵ­­dar bolǵan. Biraq olardyń kóbi Sırııaǵa barǵan kezde ǵana al­d­an­­ǵan­daryn naqty bilgen. Ol jer­de eshqan­daı da keremet ómir joq edi. On­da soǵys júrip jatqan. Al so­ǵys­­tyń ne ekenin kez kelgen adam biledi.

Sarapshylar ol jerde soǵys­tyń júrip jatqanyn bile-tura ketkender de bar ekenin aıtady. Al soǵysta eshqandaı adaldyq ta, ádildik te bolmaıtyny belgili. Onda musylmandar, toptar bas­qa bir múddeler úshin bir-biri­men qyrqysyp, esep aıyrysyp ja­tyr. Soǵysta adamdar birin-biri ól­tiredi. Demek, ondaı jerge bir tús­ken soń, qaıtyp shyǵý joq. Osyn­daı jerge baryp alyp, bar­maq tistep, opynǵandar týraly my­sal­dar jáne kóp. Qaıtaryl­ǵan­­dar­dyń deni o jaqqa barǵanda jaǵ­daı sonshalyqty qıyn da, qaı­ǵyly bolatynyn oılamaǵan. Alaı­da qaıtaıyn dese, múmkin emes. Al onda qalý – ólim. Qaıtarylǵan­dar­dyń aıtýy boıynsha, elime oralam degenderdiń bárin atyp tastaǵan. Sodan qoldaryna qarý ustap, eki ottyń ortasynda qaldy. Al on­daǵy jan­túrshigerlik is-áreketter basyn­­daǵy foto, beınesýretteri áleý­­mettik jeli arqyly álemge tarap ketti. Endi mundaı sodyrlyq ister aıyptaýsyz qalmaıdy.

Aıyptalýshylar aıybyn sot aıtady

Soǵan sáıkes joǵaryda Sırııa jaǵ­daıynda DAISh-tiń bir jasa­ǵynda bolǵan 14 azamatqa qatysty qylmystyq isti tergeý aıaqtalyp, is sotqa berildi dep aıtqanbyz. Bulardyń isin qaraǵan ashyq sot otyrysy bastaldy. Tergeýdiń málimeti boıynsha, bul aıyptalýshylar buryn DAISh sodyrlary bolǵan kórinedi. Olarǵa terrorlyq áreketke qatysty, terrorızmge tartty jáne nasıhattady, sondaı-aq basqa da aýyr qylmystar jasady degen aıyptar taǵyldy. Atap aıt­qanda, Sırııadaǵy qarý­ly qaq­tyǵystan keıin DAISh ter­­ro­rıs­tik uıym músheleri tórt adam­­n­yń basyn kesip, jurtqa úreı týǵy­zý úshin kóshege tastaǵan. Kesip alyn­ǵan adam bastary kóshede jeti kún boıyna jatqan. Sol adam bas­tarynyń birin aıaǵymen ba­syp turyp sýretke túsken adam atal­ǵan sot is qarap jatqan 14 aıyp­ty­nyń biri, ıaǵnı terrorıstik top múshesi dep tanylǵan, 1986 jyly týǵan A.Janseńgirov eken. Ol sý­ret ınternet arqyly tarap ket­ken. Prokýror E.Murattyń aıtýyn­­sha, osy A.Janseńgirov pen aıyp­­talý­shynyń taǵy biri G.Baqyt­janov ekeýi terrorıstik sıpattaǵy beıne rolık túsirgen. Al saraptama atalǵan rolıkte dinı alaýyzdyqty qozdyrý jáne terrorızmdi nasıhattaý belgilerin anyqtaǵan.

Degenmen A.Janseńgirov te óz­deriniń qylmystyq áreketin amalsyz jasaǵanyn aıtty. Eger osylaı istep, sýretke túspegende atý ja­zasy­na kesiledi eken. Sondyqtan olar sondaǵy áskerı adamdardyń ámiri­men atalǵan kórinisti jasaǵan. Al olar bul beıneni óz telefondaryna túsirip, ınternetke salǵan. Endi munyń aq, qarasyn sot qana anyqtaı almaq.

Sırııaǵa ketkenderdiń qaýpi nede?

Qaıtarylǵandardyń bári on­daǵy jantúrshigerlik jaǵdaıdy kózben kórgender. Birqatary soǵys otynyń ortasynda opat boldy. Al kóbiniń balalary osy jaǵdaıda ósip keledi. Sarapshylardyń aıtýy boıynsha, Sırııaǵa adasyp barǵandar sekildi osy balalardyń da tanym-túsinigi ózgeshe qalyptasa bastaıdy. Birneshe jyldan keıin álgi jasóspirimder eseıedi. Úlken ortaǵa aralasady. Sonda olardy bedeldi bir kúshter ózderine tartyp, basyn qosyp, túrli áreketke ıtermeleýi múmkin. Tipti ózderi kelgen memleketke qarsy aıdap salýy da kádik. Sonda jaǵdaı tipten qater­li bola túsedi. Al bul qaterdiń al­dyn alý óz elimizdiń qaýipsizdigin ári­den oılaý. Sondyqtan azamat­tary­­myzdyń, olardyń balalary­nyń elge qaıtarylýy qaýipsizdik turǵysynan alǵanda durys qadam boldy. Onyń ústine olar Sırııadaǵy qaterden qutylady. Osyǵan oraı kezinde Elbasy Nursultan Nazar­baev Qazaqstan azamattaryn Sı­rııa­dan evakýasııalaýǵa baılanys­ty málimdeme jasaǵan bolatyn. Al Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev: «Meniń tapsyrmam boıynsha 7 jáne 9 mamyrda Sırııadan 231 qazaqstandyq azamat, onyń ishinde 156 bala, negizinen mektep jasyna deıingi balalar, onyń ishinde 18-i jetimder kóshirildi. Bul aýqymdy gýmanıtarlyq aksııa aǵymdaǵy jyldyń qańtar aıynda Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń nusqaýy bo­ıynsha sátti ótken «Jýsan» opera­sııa­sy­nyń jalǵasy boldy», dedi.

 Qylmystyń aldyn alý tıimdi

Qazaqstan úshin beıbitshilik basty ustanym bolyp tabylady. Sondyqtan beıbit ómirge qater týǵy­zatyn kez kelgen keleń­sizdiktiń aldy alynady. Máselen, elde búlik shyǵaryp, sosyn Sırııa­daǵy so­dyr­lar qataryna qosylý­dy jospar­laǵan azamat qolǵa tústi. Soǵan oraı Almaty qalasy Almaly aýdan­dyq qyl­mystyq sotynyń A.Bi­tim­baev­ty terrorızm aktisine da­ıyn­dalý, terrorızmdi nasıhattaý, dinı alaýyz­dyqty qozdyrý já­ne atys qarýyn zań­syz saqtaý fakti­leri bo­ıyn­sha 10 jyl­ǵa sottaý týraly úkimi zańdy kúshine endi.

Ol UQK nazaryna búldirgi dinı ıdeologııany ustanýshy jáne Qazaq­stan Respýblıkasynda ty­ıym salynǵan DAISh halyqaralyq ter­rorıstik uıymynyń jaqtasy re­tinde ilikti.Tekserý barysynda onyń ınternette DAISh úgit-nası­ha­tynyń yqpalymen ha­lyq kóp shoǵyrlanǵan oryndarda ja­ryl­­ǵysh­ty paıdalanýmen terak­tiler daıyndaýy týraly aqparat alyndy.

Qarýly shabýyl jasaǵannan keıin ol shetel sodyrlarynyń qata­ryna ótý jáne terrorıstik áreketin jalǵastyrý úshin Sırııaǵa ketýdi josparlaǵan. Biraq onyń maqsatyn bol­dyrmaý úshin osy jyl­dyń sáýirinde Almatyda ishki ister organdaryn tarta otyryp, UQK kúshimen A.Bitimbaev us­tal­dy.Tintý kezinde odan atys qarýy men travmatıkalyq qarý, ja­ryl­ǵysh quraldar jasaýǵa arnalǵan qu­ramdas bólshekter, úsh saýda-oıyn-saýyq ortalyǵynyń syzbalary, betperde men qolǵap alyndy. Sóıtip Bitimbaevtyń kinási kýá­ger­lik túsiniktermen, zattaı jáne ózge de dáleldermen tolyqtaı dáleldengen.