IGI ISTERGE BAǴDARLANǴAN

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bıylǵy halyqqa Joldaýyn barsha elimiz úshin syndarly da kúrdeli kezeńde jarııalady. О́ıtkeni, qazir búkil álemdik qoǵamdastyq tereń qarjy jáne ekonomıkalyq, tipti keıbir aımaqtarda azyq-túlik daǵdarysyn bastan keshýde. Elbasynyń bıylǵy Joldaýyn qoǵamnyń barlyq músheleri, búkil Qazaqstan halqy ishteı tolǵanyspen ózgeshe ahýalda tosty. Osy oraıda Elbasy dúnıejúzilik deńgeıdegi kóregen saıasatker ekenin taǵy da bir jarqyrata kórsetkenine kýá boldyq. Bizdiń Prezıdent eń birinshi bolyp halyqaralyq qarjy júıesi túbirli ózgeriske muqtaj ekenin ashyq málimdedi. Memleket basshysynyń kezekti Joldaýyn otandastarymyz úlken úmit-tebirenispen kútti. О́ıtkeni, barsha qazaqstandyqtardyń aldaǵy kezeńdegi ál-aýqaty bul mańyzdy qujatta qandaı mindetter qoıylatynyna tikeleı baılanysty. Rasynda Joldaýda úlken men kishi, stýdentten  zeınetkerge deıin, qoǵamnyń barlyq áleýmettik toptarynyń múd­desi qozǵalyp, jurtshylyqty oılandyratyn, keıbir alań­da­tatyn jaıttardyń barly­ǵyna anyq ta túsinikti, ári túbegeıli jaýaptar berildi. Dúnıejúzilik daǵdarys elimizdiń ekono­mıkalyq da­mýyna kedergi jasaǵanymen, eldiń ulttyq ekonomıkalyq turaqtylyǵy saqtalyp, ha­lyqtyń ómir súrý sapasy tómendegen joq. Úkimettiń kirisýimen birte-birte qurylys salasy da boı kóterip keledi. Negizinde 30 myńnan astam úleskerdiń máseleleri sheshildi. Bank qyzmetterin qalpyna keltirý jumystary jaqsardy. О́ıtkeni, syrtqy qaryzdyń qysqar­tyl­ǵany, Ulttyq qordyń saqtalym aktıv­teri­niń jáne eldiń bankterdegi salymynyń óskeni seziledi. Bıylǵy Jol­daýynda da Elbasy bank jumystarynyń ashyq ta aıqyn bolýy kerek ekenine den qoıdy. Eldiń tabysynyń naqty kóterilýimen qatar, jumyssyzdar sanynyń kúrt tómendegeni de baıqalady, ótken jyly jumyssyzdar sany 6,2 paıyzdy qurady. Osyndaı kórsetkishterge qol jetkizýdiń eń birinshi jetistigi, ol der kezinde qabyldanǵan she­shim arqyly sol jumystardy uıymdastyrý jáne qarajat máseleleriniń sheshilýi boldy. Zań shyǵarýshylyq jumystardy aıta ket­sek, ótken jyly Senatta 130-dan astam zań jo­­balary qaraldy, onyń ishinde 121-i zań re­tin­de qabyldanyp, Elbasynyń qol qoıylýyna jiberildi. Parlament qabyldanǵan zańdardyń basym kópshiligi qarjy júıesiniń turaqtylyǵy men ornyqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan. Sonyń ishinde, jańa Salyq pen Bıýdjet kodeksterimen qatar, birqatar zańdar azamat­tar­dyń jekelegen sanattaryna áleýmettik qol­daý kórsetý, áleýmettik salaǵa qyzmet kórsetýdi jetildirý, ataýly áleýmettik kómek, jumys­syz­dardyń jaǵdaıyn kóterýge baǵyttaldy. Bizdiń memleket eldiń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý jolyndaǵy jumystaryn ári qaraı jalǵastyrýda, mysaly: bıýdjet salasyndaǵy qyzmetkerlerdiń jalaqysyn kezeń-kezeńmen ósirý, zeınetaqynyń mólsherin kóterýmen qa­tar, memleket tarapynan kórsetiletin járdem­aqy­lar mólsheri ulǵaıdy, sábı bir jasqa tol­ǵanǵa deıin kútip baǵýǵa beriletin aı saıynǵy járdemaqy mólsherin kóbeıtý sııaqty ataýly kómekter udaıy ósip otyrdy. Joǵary bilim or­nyn­daǵy stýdentterge qosymsha granttar bólin­di. Áleýmettik salaǵa 2010 jyldyń bıýdjetten bólingen shyǵys úlesiniń mólsheri 40 paıyzdy qurady. Álemdik rynoktyń jaǵdaıynyń ózgerýine baılanysty 2009-2011 jyldarǵa jáne 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańdar qabyldandy. Atap aıtsaq, 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zań eldiń ómir súrý sapasynyń kóterilýi, ál-aýqatynyń artýy men kúnkóris deńgeıiniń ósýine negizdelgen. 2010 jylǵy 1 qańtardan bastap zeınet­aqy­nyń mólsheri 25 paıyzǵa ósti, al 2011 jyldyń 1 qańtarynan bastap 30 paıyzǵa kóteriledi. Bala týýdy yntalandyrý jáne demografııalyq ahýaldy jaqsartý maqsatynda 2010 jyl­dan bastap kóp balaly otbasy­lar­ǵa áleýmettik qoldaý kúsheı­tildi. 4 jáne odan kóp bala týǵanda birjolǵy járdemaqy 50 aılyq eseptik kórsetkishke deıin artty. Áleýmettik tólemderdiń jańa túri – múgedek balalardy tárbıeleýshi ata-analarǵa, qam­qor­shylarǵa 1 eń tómengi jalaqy mólsherinde járdemaqy engizildi. 2010 jyldan bastap arnaýly memlekettik járdemaqylar: Keńes Odaǵynyń Batyry, 3 dárejeli Dańq ordeniniń ıegerlerine 130 AEK-ke deıin, Eńbek Erlerine, sonymen qatar, Uly Otan soǵysynyń batyrlaryna 70 AEK-ke jýyq mólsherde beriletin boldy. Parlament palatalarynyń birlesken oty­ry­synda Qazaqstan halqyna Joldaýyn ja­rııalaǵan Prezıdent Nursultan Nazarbaev “Meniń basty maqsatym – elimizdiń aldaǵy onjyldyqtaǵy ekonomıkalyq órleýin qam­tama­syz etip, jańa múmkindikterge jol ashý” dep málim etti. “Qazaqstan-2030” strate­gııasyn oryndaı otyryp, biz alǵashqy onjyldyqqa baǵ­darlama jasap, ony támam­dadyq. Endigi maqsat – osy Strategııanyń kelesi onjyl­dyǵyna qaraı qadam jasaý”, dedi Memleket basshysy. 2008 jyly 2000 jylmen salystyrǵanda, ıaǵnı jospar­laǵan merzimnen eki jyl buryn biz respýblıkadaǵy ishki jalpy ónimniń kólemin eki esege arttyrdyq. Bul týraly Prezıdent N.Nazar­baev Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda aıtty. Elbasy memleket moınyna alǵan áleýmettik mindetterdi de tıimdi oryndap otyrǵanyn alǵa tartty. “Biz eldiń uzaq mer­zim­di kún tár­tibin, basty maqsattar men basym­dyqtaryn qalyp­tas­tyrdyq, keıin olar 2010 jylǵa deıingi Stra­tegııalyq josparda qısyndy túrde da­mytyldy. Sóıtip, biz qalaı jospar­lasaq, solaı ómir súrdik jáne mynadaı nátı­jelerge qol jetkizdik”, – dep atap ótti. Memleket basshysynyń atap kórsetkenin­deı, osy jyldar ishinde ortasha jal­aqy 5 esege, zeınetaqynyń ortasha kólemi 3 esege, tó­men­gi kúnkóris deńgeıinen tómen tabys tabatyn halyq­tyń úlesi 50-den 12 paıyzǵa, ıaǵnı 4 esege deıin azaıdy. Sondaı-aq, halyq densaýly­ǵy­nyń negizgi kórsetkishteri jaqsardy, ana ólimi eki esege tómendep, bala týý úrdisi 1,5 esege artty. “On jylda 652 mektep jáne 463 den­saý­lyq saqtaý nysany salyndy. Búginde bizde álemdik deńgeıdegi me­dı­sınalyq ortalyqtar – Ana men balanyń ulttyq ortalyǵy jáne Neıro­hı­rýr­gııa ınstıtýty bar. Bıylǵy jyly Kardıo­hırýrgııa or­ta­lyǵyn iske qosamyz. Barlyq oblystarda qazaqstandyqtarǵa medısınalyq qyzmet kórsetý jaqsarýda. Osynyń arqasynda biz óz azamattary­myzdyń myńdaǵan ómirin saqtap qalamyz”, – dedi. Memleket basshysynyń aıtýynsha, eńbek ónimdiliginiń keshendi ósimi mańyzdy tapsyr­malardyń biri bolyp tabylady. “Ekonomıkany tolyǵymen alyp qarasaq, Qazaqstanda bir qyzmetker jylyna 17 myń dollardyń ǵana óni­min óndiredi. Al damyǵan elderdegi bul kórsetkish 90 myń dollardan asyp túsedi”, dedi Elbasy. Budan shyǵatyn qorytyndynyń ońaı ekendigin aıtqan Memleket basshysy atalǵan jaǵdaıdy túzetip, eńbek ónimdiligin arttyrý, ınnovasııa engizý kerektigin basa aıtty. Osy krıterıı boıynsha baǵa, qarjylaı qoldaý kórsetý sııaqty barlyq basqarý ju­mys­taryna baqylaý júrgizý Úkimettiń basty min­deti bolmaq. “Tek ınnovasııa ǵana eńbek ónim­diliginiń shuǵyl kóterilýine múmkindik beredi”, dedi. Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda Elbasy Úkimetke “Bıznestiń Jol kartasy - 2020” baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrdy. “Biz táýekelderdi óz moınyna alýǵa, jańa rynoktardy ıgerýge, ınnovasııalar endirýge daıyn qýatty kásipkerler tabyn kórgimiz keledi. Naq osy kásipkerler ekonomıkany jań­ǵyrtýdyń qozǵaýshy kúshi bolyp taby­lady”, dep atap kórsetti Elbasy. Osyǵan oraı, Úkimetke 2010 jyly óńirlerdegi kásipkerlikti damytýdyń biregeı bıýdjettik baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyryp, baǵdarlamany “Bıznestiń jol kartasy – 2020” dep ataýdy usyndy. Prezıdenttiń aıtýynsha, bul baǵdarlama­nyń maqsaty – kásipkerliktiń jańa qatpary­nyń damýy esebinen óńirlerde turaqty jumys oryndaryn qurý bolyp tabylady. Eń aldymen shaǵyn jáne orta bızneske kóp sharýa júk­teledi. “Ákimder baǵdarlama boıynsha qarjy­lan­dyrylatyn shaǵyn jáne orta bıznes joba­la­ry úshin tolyq jaýapty bolady”, dedi Prezıdent. Elbasy Joldaýynda qamtylǵan údemeli ártaraptandyrýdy óńirlik damýsyz júrgizý múmkin emestigin aıta kele, atalǵan máseleni Joldaýdyń osy mańyzdy tustarynyń biri retinde atap ótti. Áleýmettik kásipkerlik korporasııalar endigi kúni jergilikti atqarýshy bılikke beriletin bolady. Olar óńirlik korporasııa retinde qaıta qurylyp, mańyzdy bıznes-jobalardy ázirlep, júzege asyrady. Sonymen birge, búgingi kúni jergilikti bıliktiń eń basty mindeti – jeke kásipkerliktiń damýyna jan-jaqty qoldaý bildirý. Jańa óndiristi qurýǵa aýysý, jańa bastamalardy yntalandyrý qajettigi, bul mindetterdi júzege asyrý úshin jergilikti memlekettik organdarǵa barlyq qajetti resýrstar, ákimshilik qoldaýlar jasalǵany aıtyldy. 2010 jylǵy sáýirdiń 1-inen bastap bıýd­jettik uıymdar qyzmetkerleriniń jalaqysy men joǵary oqý oryndary stýdentteriniń shákirtaqysy ósetin bolady. Memleket tarapynan 2020 jylǵa qaraı el halqynyń sanyn 10 paıyzǵa arttyrý úshin barlyq jaǵdaılar jasalatyn bolady. Mem­lekettik-áleýmettik saıasattyń basym baǵyty halyqtyń jumyspen qamtylýyn joǵarylatý bolyp tabylady. Sondyqtan Elbasy alǵa naqty tapsyrmalar qoıdy. 2020 jyly jumys­syzdyq deńgeıi 5 paıyzdan, al kúnkóristiń tómengi deńgeıinen tabystary tómen halyqtyń úlesi 8 paıyzdan aspaýy tıis dep kórsetti. Sonymen qatar, áleýmettik kómek tek muqtaj azamattarǵa kórsetilýi kerektigin basa aıtqan Memleket basshysy 2015 jyly bazalyq zeınetaqy tóleý kólemi kúnkóristiń tómengi deńgeıi mólsheriniń 60 paıyzdyq mejesine deıin arttyrylýy, al memlekettik áleýmettik járdemaqy 2010 jylǵa qaraǵanda 1,2 ese ulǵaıtylýy tıis ekenin atap ótti. Ártaraptandyrýdyń eń mańyzdy seg­mentiniń biri – agroónerkásip kesheni. Onyń damýy basty 3 baǵytta órbýi tıis. Elbasy halyqqa bıylǵy Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy salasyna qatysty osylaı dep má­limdedi. Prezıdenttiń sózine qaraǵanda, bıylǵy jyldan bastap kepildengen transfert respýblıkalyq bıýdjette absolıýttik kólemde 8 mıl­lıard AQSh dollary deń­geıinde belgilenedi. “Bul transfert aldymen ın­dýstrııa­landyrý maqsatyn júzege asyrýǵa baǵyttalýy tıis”, dedi Elbasy. Osy oraıda Memleket basshysy Ulttyq qordan eshqandaı zaımdar, basqasha qosymsha transfertter bıýdjetke baǵyttalmaıtynyn jetkizdi. “Osy máselelerdi eskere otyryp 2020 jylǵa qaraı Ulttyq qordyń aktıvtiligi 90 mıllıard AQSh dollaryna deıin ósýi tıis. Bul ishki jalpy ónimniń 30 paıyzynan kem emes kórsetkishin quraıtyn bolady”, dedi. Ekonomıka, áleýmettik sala, rýhanı jáne mádenı baılyǵymyzdan basqa bolashaq urpaqqa qaldyratyn eń asyl muramyz birlik, yntymaq, tatýlyq ekenin árdaıym esten shyǵarmaǵan abzal. Memleket basshysy “Strategııalyq baǵdarlamaǵa sáıkes qabyldanyp jatqan sharalardyń maqsaty – Táýelsizdik tuǵyryn bıiktetý, ultymyzdyń tili men mádenıetiniń keń qulash jaıýyna múmkindik týǵyzý”, dep ár qazaqstandyqty, barlyq saıası kúshterdi bir kisideı jumylýǵa shaqyrdy. Bul alǵa qoıǵan maqsattarǵa jetýdiń alǵysharty ekenin atap ótti. Elbasynyń aıtýynsha, bul rette “Nur Otan” partııasynyń róli elimizdi alǵa bastaıtyn negizgi kúsh bolýy tıis. Janseıit SÁRSENQULOV, Parlament Senatynyń depýtaty.