Salalyq túıtkilderdi tarqatatyn zańdarǵa mán berdi

Sessııa jumysynda 36 zań maquldandy

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵ­matýlın sessııa bastalǵannan be­ri depýtattardyń jumysyn qo­ry­tyndylaı kele, basymdyq be­ril­gen baǵyttar boıynsha qa­byl­danǵan zańnamalarǵa toqtaldy.

– Jańa jyl – ol árqashanda ót­kenge esep berip, bolashaqqa zor úmit jáne senim artatyn erekshe kezeń. Árıne, bizdiń kezekti sessııa­myz áli aıaqtalǵan joq. О́tken tórt aıda atqarylǵan jumystarǵa toqtalatyn bolsaq, biz 30-dan asa zań jobasyn qarap, maquldadyq. Onda eń aldymen, halqymyzdyń ál-aýqatyn kúsheıtýge erekshe na­zar aýdaryldy. Sonyń arqa­synda tikeleı áleýmettik-eko­nomı­kalyq mańyzy bar birqatar zań qabyldanyp, ony júzege asyrý úshin naqty qadamdar ja­sa­lyndy. Osy jolda biz Tuń­ǵysh Pre­zı­dentimiz – Elbasy Nur­sultan Nazarbaev belgilep ber­gen stra­tegııalyq bastamalar­dy basshylyqqa aldyq. Sony­men qatar sessııanyń ashylýynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev alǵa qoıǵan maq­sattar bizdiń basym baǵyttarymyz boldy. Aldaǵy jyly da bastalǵan jumysty jalǵastyratyn bolamyz dep senim bildiremin, – dedi Spıker.

Parlament Májilisi bul ses­sııa­synda jalpy 77 zań jobasy boıynsha jumys istedi. Búgin­de onyń 36-sy qaralyp, maqul­dandy. Atap aıtqanda, baǵynysh­tylardyń sy­baılas jemqor­lyqpen ustalǵany úshin basshylardyń jeke jaýapker­shiligi zańmen bekitildi.

Buǵan qosa muǵalimderden qosymsha áleýmettik kepildikterdi, júktemeni tómendetýdi jáne olardyń esep berýin qysqartýdy kózdeıtin «Pedagog mártebesi týraly» zań jobasy maquldandy.

Sondaı-aq shaǵyn jáne orta bız­nesten alynatyn korpora­tıvtik tabys salyǵy boıynsha túsimderdi jergilikti bıýdjetterge berýge zań júzinde qoldaý kórsetildi. Mıkro jáne shaǵyn bıznes kompanııalary úsh jyl merzimge tabys salyǵyn tóleýden bosatylady.

Májilis Tóraǵasynyń aıtýynsha, depýtattar men Úkimettiń zańnamany jetildirý jáne onyń sapasyn jaqsartý jónindegi birlesken jumysy aqparattyq jaǵynan tolyq qamtylyp, ashyq júrgiziledi. Sessııa jumysy bastalǵannan beri jańa formatta 7 úkimettik saǵat ótkizilip, onyń qorytyndysy boıynsha mem­lekettik organdardyń qyzmetin jaqsartý boıynsha usynystar jasaldy. Buǵan qosa Májilis depýtattary Úkimetke 100-den asa depýtattyq saýal joldady.

Májilis komıtetteriniń 5 kóshpeli otyrysy jáne birqatar halyqaralyq konferensııalar ótti. Sonyń ishinde eń aıtýlysy jáne mańyzdysy Nur-Sultan qalasynda ótken «Úlken Eýrazııa: Dıalog. Senim. Seriktestik» taqy­rybyndaǵy Eýrazııa elderi parlamentteri spıkerleriniń 4-keńesi boldy.

Ratıfıkasııalaý týraly zań jobalary qoldaý tapty

Májilistiń bul jalpy otyrysynda kún tártibindegi birqatar kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobalary maquldandy. Solardyń qatarynda depýtattar «Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń ekstremızmge qarsy is-qımyl jónindegi konvensııasyn ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyna qoldaý bildirdi. Atalǵan zań jobasyn Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary Nurǵalı Bilisbekov tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, konvensııaǵa Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń basshylary 2017 jylǵy maýsymda Nur-Sultan qalasynda qol qoıdy. Qu­jattyń maqsaty – ShYU-ǵa mú­she elderdiń ekstremızmge qar­sy is-qımyl salasynda ózara áre­kettestiginiń tıimdiligin arttyrý.

– Konvensııa ekstremızm túsi­nigin tuńǵysh ret halyqaralyq deńgeıde destrýktıvti kórinis retinde belgileıdi, onyń maz­muny men ekstremıstik is-áre­kettiń negizgi túrlerin anyq­taıdy. Qujat ShYU-ǵa múshe mem­le­ketterdiń ekstremızmge qarsy kúres salasynda ózara is-qımy­lyn qalyptastyrady. Konven­sııany iske asyrý ShYU el­deriniń aýmaǵynda ekstre­mıstik uıymdardyń múshelerin kirgizbeý úshin shekaralyq ynty­maqtastyqty kúsheıtýge, ekstremızmge qarsy sharalar ázirleý men iske asyrýda halyqaralyq jáne óńirlik uıymdarmen ózara is-qımyldy arttyrýǵa, ekstremızmge qarsy is-qımyldyń nasıhattalýyn, sonyń ishinde BAQ pen ınternet jelisinde kúsheıtýge, ekstremıstik ıdeologııanyń taralýyn ýaqtyly anyqtaý men jolyn kesý maqsatynda monıtorıng júrgizýdi jetildirýge múmkindik beredi, – dedi Nurǵalı Bilisbekov.

Sonymen qatar UQK óki­li О́ńirlik terrorızmge qar­sy qu­ry­lymnyń aıasynda taraptardyń shekara qyzmetteri ózara baılanysta áreket etetinin málimdedi. Turaqty túrde jyl saıyn ár toqsan saıyn osy qyzmetterdiń sarap­shylar toby jınalyp, qajet­ti sheshimder shyǵarady. Jyl­da eń kemi bir ret shekara ve­domstvolarynyń basshylary bas qosyp, otyrys ótkizedi. Otyrysta qajetti sheshim qabyldap, ol sheshimder júzege asyrylady. Bul tájirıbe «Yntymaqtastyq» degen birlesken shekara operasııasy arqyly atqarylady. Osy jyly Qazaqstannyń shekara qyzmetkerleri izdeýde júrgen 10 sheteldikti ustap, óz elderine qaıtardy. Sondaı-aq Ulttyq qaýipsizdik komıteti jedel izdeý jumysyn uıymdastyrady. Osy jumys barysynda 2019 jyly terrorızm men ekstremızmge qatysy bar 31 sheteldikti ustap, olar elderine qaıtaryldy.

Jalpy otyrysta depýtattar «Tunshyqtyratyn, ýly nemese basqa da uqsas gazdar men bakterıologııalyq quraldardy soǵysta qoldanýǵa tyıym salý týraly hattamany (Jeneva, 1925 jylǵy maýsym) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Bul qujat jóninde Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov baıandady.

– Elbasy Nursultan Nazar­baev jappaı qyryp-joıý qa­rýyn paıdalanbaý, barlyq bıo­lo­gııalyq zertteýlerdi tek beı­bit maqsatta paıdalaný, halyq­aralyq qaýipsizdikti nyǵaıtý bo­ıynsha óz ustanymyn álemdik deńgeıde kóterip, naqty istermen dáleldedi. Qazaqstan bakte­rıologııalyq jáne ýytty qarýdy ázirleýge, óndirýge ári olardyń qoryn jınaqtaýǵa tyıym salý jáne olardy joıý týraly konvensııany buryn ratıfıkasııalaǵan. Ýákiletti organ retinde 2007 jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bolǵan edi. Osy qabyldanǵan konvensııany tolyqtyratyn jáne nyǵaıtýshy elementter retinde sanalatyn Jeneva hattamasy bolyp otyr. Bul eki halyqaralyq qujat bir-birimen óte tyǵyz baılanysty. Usynylyp otyrǵan Jeneva hattamasy halyqaralyq qaýipsizdik júıesinde mańyzdy ról atqarady ári osy saladaǵy qajetti tetikterdiń biri bolyp sanalady. Atalmysh hattama HH ǵasyrdyń basynda qabyldansa da búginge deıin ol osy hımııa­lyq tunshyqtyratyn, ýly bakte­rıologııalyq quraldardy qol­danýǵa tyıym salatyn basty zańdy qujattyń biri bolyp tanyldy. Sondyqtan mınıstrlik Jeneva hattamasyn ratıfıkasııa­laý máselesin nazarǵa usynyp otyr. Prezıdent Ákimshiliginiń jáne Qaýipsizdik Keńesiniń tapsyrmasy boıynsha Jeneva hattamasyn ratıfıkasııalaý máse­lesi bizdiń mınıstrlikke júktelgen edi. Qujattyń ǵyly­mı-quqyqtyq saraptamasyn ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­versıteti júrgizdi. Osy sarap­tamaǵa sáıkes Jeneva hattama­sy Qazaqstannyń syrtqy saıasa­ty­nyń tujyrymdamasyna, sondaı-aq elimizdiń Halyqaralyq sharttar týraly zańǵa tolyq kólemde sáıkes keledi, – dedi mınıstr.

 Tomırıstiń erligin keńinen nasıhattaýdy usyndy

Jıyn sońyna qaraı ádette­gideı birqatar depýtat memle­kettik organdar basshylaryna depý­tattyq saýaldaryn joldady. Saýal joldaǵandar qatarynda Azat Perýashev, Vladıslav Kosa­rev, Magerram Magerramov, Narı­ne Mı­kaelıan, Saýytbek Abdrah­ma­nov jáne Turǵyn Syzdyqov bar.

Májilis depýtaty Saýytbek Abdrahmanov Úkimet basshysy Asqar Mamınge joldaǵan depýtattyq saýalynda álemge áıgili ámirshi Kır men massagetter áskeriniń arasyndaǵy alapat shaıqastyń el tarıhyndaǵy orny, onyń ulttyq sana-sezimimizdi qalyptastyrýǵa, otanshyldyq tárbıesine qosa alar úlesi týraly sóz qozǵady.

– Biz bul shaıqasty álem tarıhyn ózgertken oqıǵalar qataryna qosa alamyz. Nege? Sebebi oǵan deıin Aldyńǵy Azııany, Kishi Azııany, Mıdııany, Lıdııa patshalyǵyn, Vavılonııany, Mesopotamııany, Sırııany, Palestınany jáne Fınıkııany jaýlap úlgergen Kır (durysy – Kýrýsh) osy joryqtan keıin Egıpetti basyp alý soǵysyn bastamaqshy edi. Odan keıin Eýropa elderin birinen soń birin basyp almaqshy edi. Kırdiń bul joryqqa shyqqandaǵy maqsaty saq dalasyndaǵy ańyzǵa aınalǵan mol altynǵa qol jetkizý bolatyn. Strabonnyń saqtar týraly «Olarda kúmis joq, temir az, biraq qola men altyn kóp» dep jazǵany belgili. Eger Kır massagettermen shaıqasta ajal qushpaǵanda álemniń sol zamandaǵy saıası kartasy basqasha qalyptasýy, kóptegen halyqtardyń qanquıly qolbasshynyń quldyǵyna túsýi ábden múmkin edi. Arǵy ata-babalarymyzdyń eldiń azattyǵy jolyndaǵy osy uly erligi tarıhymyzda tııanaqty tańbalanyp, mektep oqýlyqtaryna keńinen engizilýge, maman zertteýshilerdiń eńbekteri arqyly álem tilderinde nası­hattalýǵa tıisti. Uly dalamyzda osy orasan oqıǵaǵa arnal­ǵan eńseli monýment turǵy­zyl­sa da eshqandaı artyǵy joq, – dedi depýtat.

Májilismen óz saýalynda Bolat Jandarbekovtiń «Tomı­rıs» hıkaıasy men jaqynda «Qazaq­fılm» stýdııasy usynǵan «Tomı­rıs» fılmin atap ótip, Premer-Mınıstr Asqar Mamınnen Uly qolbasshy Kırdi jer qaptyrǵan shaıqastyń ótken ornyn shamamen bolsa da anyqtaý jóninde tıisti ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizý týraly naqty tapsyrma berýin surady.