Qazaqy as: dástúr men dám

Elordada tusaýkeseri ót­ken «Qazaqy as: dástúr men dám» kitaby taǵamtaný sa­la­synyń mamandary men teh­nologtarǵa, etnograftarǵa, so­nymen qatar jalpy ulttyq ta­ǵamǵa qyzyǵýshylyq tanyt­qan oqyrman qaýymǵa arnalyp otyr. Atalǵan kitapta qazaq ta­ǵamdary týraly ǵa­syr­lar boıǵy qorshaǵan or­taǵa beıimdelý tá­jirıbesi jı­naqtalyp, salt-dás­túr erek­sheligi retinde kó­rinis tap­qan. О́ńirlerge zert­­teý eks­pe­dı­sııasyn jó­nel­­te otyryp, umytylýǵa shaq qalǵan, áıtse de áli de qol­danystan tús­pegen 200-den as­tam taǵam týra­ly málimet el aýy­zynan jazyp alynǵan.

Kitap avtory – etnograf, Ult­tyq mýzeıdiń «Halyq qa­zynasy» ǵylymı-zertteý ıns­tıtýtynyń materıaldyq emes muralarynyń jetekshisi ári QazaqGeography, res­pýb­­lı­kalyq qoǵamdyq bir­les­tiginiń múshesi Áıgerim Musa­ǵajınova, al fotosýretke tú­sirgen – Dınara Júnisova. Sondaı-aq kitaptyń jaryq kó­rýine septigin tıgizgen ári eks­pedısııalyq jumystardy ótkizýge, kitaptyń basylyp shy­ǵýyna Integra construction kz JShS, «ERG Kómek» qo­ry, sonymen birge Rashıd Kú­zem­baev, Dıas Súleımenov, Bo­lat Smaǵulov, Jaras Izǵu­lov, Jarqynbek Bekbaýov, Abaı Júnisov syndy azamattar úl­ken yqpal etken.

– Áıgerim óziniń komandasymen birge Qazaqstannyń aı­maq­taryn túgel aralap shyqty. Qazaq ashanasy dese kóz al­dymyzǵa et pen qýyrdaqty ǵana elestetemiz. Osy turǵyda baı mádenıetimizdi ulttyq ta­ǵamdarymyz arqyly kórsetýge tamasha múmkindik týdy. Ke­zinde atalǵan jobanyń bas­tamashysy bolǵan «Qazaq Týrızm» ulttyq kompanııa­syna alǵysymyz zor. Osy jol­da jobany qoldap, qa­zaq má­denıetiniń nasıhaty­na beıjaı qaramaıtyn bir­qatar janashyr azamatpen tanystyq, – degen QazaqGeography respýb­lı­­­ka­lyq qoǵamdyq birles­ti­­gi­niń tóraǵasy Janna Mu­hamedjanqyzy jarty jyl­dan astam ýaqyt iske asy­rylǵan ekspedısııa men ki­tapty daıarlaý jumystaryna atsalysqan jandarǵa alǵys bildirdi.

– Bul jeke bir adamnyń ǵana emes, úlken ujymnyń yn­tymaǵymen iske asyrylǵan dúnıe. Qazirgi kúni ulttyq ta­ǵamdarymyzdy tanymal etý – basty mindet. Kúndelikti kúı­beńmen júrgende de qara­paıym ádetke aınaldyryp, taǵamnyń mańyzdy ulttyq qundylyq ekenine nazar aýdarýymyz tıis. Biz tek alǵashqy satysyn ǵana iske asyrdyq, ony ári qaraı damytyp, keńinen taratý keleshektiń en­shisinde, – degen etnograf, kitap avtory Áıgerim Musa­ǵajınova halyqaralyq deń­geıde tanymal bolýy úshin ulttyq dastarqanymyzdyń áleýeti zor dep sanaıtynyn jet­kizdi. Onyń aıtýynsha, Sol­tústik óńir men Mańǵystaý aıma­ǵynda taǵamnyń ózin ǵana emes, paıdaly qasıet­te­rin uzaq merzimge saq­taı­tyn ári as ázirleýge qa­tys­ty ádister saqtalǵan kóri­nedi. Máselen, Soltústik Qazaq­­­stan aımaǵynan jetken «О́k­pe sút» taǵamy erekshe ǵuryptyq mánge ıe. Renish saq­taǵan aǵaıyn-týystyń ara­syn jaqyndastyryp, tatýlastyrý úshin, ıá qandaı da bir ókpe-nazdy tarqatý maq­satynda jasy úlken áıel adam ázirleıtin bolǵan. Aq­saqaly bar úlken áýlet bereke-birlikti nyǵaıtý úshin tońteris júrgen aǵaıyndy shaqyryp, osy taǵamdy aldyna tartqan. Taǵamdy ázirleý óte qarapaıym, ol úshin ókpeni óńeshimen alyp, óńesh arqyly ókpeni sútpen toltyrady. О́ńesh­ti baılap, baıaý otta bir saǵattaı pisiredi. Jal­py, dás­túrli as-aýqat halyq ómi­­rinde mańyzdy oryn alǵany sonshalyq, qonaqqa kór­setiler syı qurmettiń ba­sy ǵana emes, aýyzbirshilik pen bereke-bir­liktiń belgisi sanalǵan. «Qo­lynan dám tatý», «dám tuzy jarasyp», «dámnen úlken emes» degen syn­dy tirkester ar­qyly salt-joralarmen tyǵyz astasyp jatqanyn baı­qaımyz. «Ba­lalyq shaqtaǵy eń aıaýly estelikterimiz týǵan úıdiń qa­­byrǵasynda ázirlengen taǵam­nyń dámimen baılanys­ty ekeni ras. Usynylǵan albom qımas shaqtarǵa qaıta ora­lýǵa, endi bireýlerge taǵam ázir­leý isinde jańasha oı salady degen senimdemiz», deıdi kitap avtory Áıgerim Musa­ǵajınova.