El áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan kelissózder

Memleket basshysy Birikken Arab Ámirlikterine sapary aıasynda Abu Dhabi National Oil Com­pany (ADNOC) munaı kom­panııa­sy­nyń bas dırektory Sultan Ah­med ál Djabermen kezdesý ótkizdi.

ADNOC kompanııasy – Birik­ken Arab Ámirlikterindegi munaı men gaz óndiretin jetekshi, al álem boıynsha tórtinshi oryn alatyn kásiporyn. Onyń munaı qory shamamen 100 mıllıard barrelge teń. Kásiporyn kúnine 2,4 mıllıon barrelge deıin munaı óndiredi.

Kezdesý barysynda taraptar álemdik naryqtaǵy munaı men gaz óndirisi jóninde pikir almasyp, atalǵan salanyń Qazaqstan men Birikken Arab Ámirlikteri eko­nomıkasynyń negizin quraı­tynyna toqtaldy.

Memleket basshysy elimizdiń munaı-gaz salasy boıynsha kómir­sý­tekterin tereń óńdeýge basym­dyq berip otyrǵanyn, osyǵan baı­lanysty Qazaqstanda munaı-hımııa salasyndaǵy jobalardy damy­týǵa qolaıly jaǵdaı jasal­ǵanyn atap ótti.

«Qazaqstanda munaı-hımııa salasy damyp keledi. Aldaǵy ýaqyt­ta sizdiń kompanııamen atalǵan ba­ǵyt boıynsha birlesip jumys is­teý­ge nıettimiz», dedi Memleket basshysy.

Keıingi birneshe jylda ADNOC kompanııasy qyzmet kór­setý aıasyn ulǵaıtyp, básekege qabiletin arttyryp, álemdegi negizgi munaı óndiretin kompanııaǵa aınalyp úlgerdi.

Budan keıin Qazaqstan Prezı­denti Al Nowais Invest­ments kom­panııasynyń basqarma tóraǵasy Hýsseın ál Noveıspen kezdesti.

Birikken Arab Ámirlikterinde ǵana emes, Taıaý Shyǵys aımaǵyn­daǵy eń iri ınvestısııalyq uıym sa­na­latyn Al Nowais Invest­ments – kópsalaly bıznes júrgizip otyr­­ǵan kompanııa. Onyń jyldyq aı­nalymy 1 mıllıard dollardan asady.

Hýsseın ál Noveıs Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevqa ónerkásip, energetıka, ınfraqurylym, densaýlyq saqtaý jáne taǵy da basqa salalar boıynsha atqaryp jatqan jumystary jaıly maǵlumat berdi.

Memleket basshysy Qazaq­stan­nyń jańartylǵan energııa kózderine ınvestısııa salyp, atalǵan salany ilgeriletý úshin 2013 jyldan beri eldi ja­syl ekonomıkaǵa ótkizý Tujy­rym­­damasy júzege asyrylyp jat­qany týraly aıtty. Son­daı-aq elimizde memlekettik-jeke­m­enshik áriptestik boıynsha kó­ptegen jobanyń qolǵa alyn­ǵanyn, 2025 jylǵa deıin Den­saý­lyq saq­taý salasyn damytý baǵdar­lama­sy qabyldanyp, iske asyrylyp jatqanyn atap ótti.

Memleket basshysy Aldar Properties kompanııasy Dırek­tor­lar keńesiniń tóraǵasy Muham­med ál Múbárakpen kezdesý ótkizdi.

Muhammed ál Múbárak Qazaq­stan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevqa atalǵan kompanııa­nyń iske asyryp jatqan Abu Dhabi Plaza jobasynyń qa­zir­gi jaǵdaıy, Nur-Sultan qalasyndaǵy kópfýnksıonaldy keshenniń qurylysyn belgilengen ýaqytta aıaqtaý úshin atqarylyp jatqan qosymsha jumystar týraly baıandady.

Qazaqstan Prezıdenti eli­mizdegi eń iri qurylys nysan­da­ry­nyń biri sanalatyn jobanyń ýaq­tyly aıaqtalyp, halyq ıgili­gine beriletinine senim bildirdi.

Sonymen qatar Memleket bas­shysy áńgimelesý barysynda týrızm ındýstrııasyndaǵy ynty­maqtastyqtyń áleýetine nazar aýdardy.

Qasym-Jomart Toqaev Qazaq­standa basymdyqqa ıe on týrıstik baǵyttyń anyqtalǵanyn atap ótip, olardy álemdik deńgeıdegi bar­lyq qajetti týrıstik ınfra­qu­ry­lymmen qamtamasyz etý jos­parlanyp otyrǵanyn aıtty.  Onyń aıtýynsha, atalǵan sa­la­ǵa memlekettik qoldaý kór­setý sharalary, sonyń ishinde salyq­tyq jeńildikter, bazalyq ınf­raqurylymmen qamtamasyz etý jumystary júrgizilýde.

Qazaqstan Prezıdenti Abu Dhabi Global Market (ADGM) erkin ekonomıkalyq aımaǵy Dı­rek­torlar keńesiniń tóraǵasy, Mem­l­ekettik mınıstr Ahmed Álı ál Saııhpen kezdesý ótkizdi.

Kezdesýde taraptar Ábý Dabı erkin ekonomıkalyq aımaǵynyń «Astana» halyqaralyq qarjy orta­lyǵymen birlesken joba­larynyń júzege asyrylýy ja­ıynda áńgimelesti. Ahmed Álı ál Saııhtyń aıtýynsha, ózara ynty­maqtastyqty damytý jóninde naqty josparlary bar.

Memleket basshysy Abu Dhabi Global Market erkin ekonomıka­lyq aımaǵynyń elimizde atqaryp jatqan jumysyna rızashylyq bildirip, qarjy naryǵyn retteý sala­syndaǵy yqpaldastyqty ny­ǵaı­týǵa nıetti ekenin atap ótti.

Ekijaqty kelissózder aıaqtal­ǵan soń Memleket basshysy Birik­ken Arab Ámirlikteriniń bıznes ókilderimen dóńgelek ústel ótkiz­di. Jıyn barysynda Q.Toqaev Qa­zaq­stannyń ekonomıkalyq jáne ın­ves­tısııalyq áleýetine keńinen toqtaldy.

«Elderimizdiń kóptegen baǵyt­ pen qarym-qatynas­taryn­daǵy yntymaqtastyq úlgige aı­nalǵany anyq. Ámirlikter – osy aımaqtaǵy mańyzdy áriptesimiz. 2019 jylǵy qańtar men qarasha aılary aralyǵynda taýar aınalymy aldyńǵy jylǵy sol merzimmen salystyrǵanda 10 paıyzǵa ósip, 500 mıllıon dollardy qurady. Áli de muny ilgeriletýimiz kerek.  BAÁ-niń Qazaqstanǵa salǵan tikeleı ınvestısııa kólemi 2,1 mıllıard dollarǵa jetti. Al Qazaq­stannyń Ámirlikterge quıǵan qar­jysy 1 mıllıard dollardy qu­raıdy. Qazaqstanda BAÁ-niń 350 kásiporny sátti jumys istep keledi. Biz quny 11 mıllıard dollardy quraıtyn ınvestısııalyq ortaq jobalardy júzege asyrýdy kózdeımiz», dedi Q.Toqaev.

Memleket basshysy eki el arasyndaǵy týrıstik salanyń baǵy­­tyna da toqtaldy. Máselen, Birik­ken Arab Ámirlikteri Qazaq­stan týrısteri eń jıi baratyn 5 memlekettiń qataryna kiredi. Jyl saıyn 100 myńǵa jýyq qazaq­standyq osy elge keledi.

«Qazaqstan – BAÁ sekildi mıneraldy resýrstar jóninen álem­degi kóshbasshy elderdiń biri. Geologııalyq turǵydan alyp qara­ǵanda, el aýmaǵynyń 25 pa­ıyzy ǵana zerttelgen. Qazaqstanda janarmaıǵa shaqqanda boljamdy quny 130 mıllıard tonna bolatyn 15 shógindi alap bar. Altyn, qorǵasyn, myrysh, temir, marganes ken-oryndarynyń óte kóp ekenine qaramastan, áli de zerttelmegen jer qoınaýy baılyǵy jeterlik», dedi Memleket basshysy.

Prezıdent osyǵan baılanys­ty jer qoınaýyn paıdalaný jónin­degi kodekske ózgerister engizilip, ákim­shilik rásimder jeńildetil­ge­nin jetkizdi. Elimizdiń mundaı qadamy ınvestısııalyq ahýaldy baǵamdaıtyn halyqaralyq sarapshylar tarapynan joǵary baǵa aldy. Máselen, Investısııa­lyq tartymdylyqty anyqtaıtyn Freızer ınstıtýtynyń tiziminde Qazaqstan 24-orynǵa jaıǵasqan.

«Qarjylyq jáne adam kapıtaly jónindegi tájirıbelerin, bilimin eskere otyryp, Qazaq­standaǵy jer qoınaýyn zertteý­ge Birikken Arab Ámirlikteri kompanııalary atsalysady dep úmittenemin. Elimizdiń munaı-gaz salasyn ártaraptandyrýǵa múmkindigimiz mol ári osy saladaǵy qarym-qabiletimiz orasan. Munaıǵa baı Atyraý oblysyn­da munaı-gaz salasyna beıim­delgen Arnaıy ekonomı­kalyq aımaq bar. Salyq jeńildikteri, ınfra­qurylym salý, uzaq merzim­ge munaı men gaz jetkizý arqyly qolaıly jaǵdaı jasadyq. Halyq­aralyq standarttardy ınfra­qurylymdy salý barysynda, kásiporyn qurylysyna tikeleı qoldaný jobalar qunyn 10 paıyzǵa tómendetýge múmkindik beredi. Qazirgi tańda Qazaqstannyń batysynda polıetılen óndiretin, quny 6,6 mıllıard dollar bolatyn munaı-hımııa zaýytyn salý boıynsha Mubadala Investment kompanııasymen kelissózder júrgizip jatyrmyz. Ortaq jobamyz ónerkásiptik damý men óńdeý ónerkásibine erekshe kóńil bólip otyrǵanymyzdy kórsetedi», dedi Q.Toqaev.

Sonymen qatar Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy sala­syn­daǵy áriptestikti damytý­dyń múmkindigine keńinen toqtal­dy. Máselen, Birikken Arab Ámir­likteri tutynatyn taýar­larynyń 85 paıyzyn syrttan ákeledi. Osy­ǵan baılanysty taıaýda elde 2051 jylǵa deıingi tutyný taýarlary qaýipsizdigi jónindegi ulttyq strategııa qabyldanǵan. Soǵan sáıkes aýyl sharýashylyǵy sala­syn­daǵy saýda-sattyqty damy­typ, tutyný ónimderin shyǵarýǵa arnal­ǵan tásilderdi jetildirý qarastyrylǵan.

«Osy turǵydan qaraǵanda Qazaqstan aýmaqtyq jaǵynan da, tehnologııalyq, logıstıkalyq áleýeti jaǵynan da Ámirlikterge organıkalyq, qaýipsiz ári sapaly ónim jetkizýge qabiletti. Biz Ámirlikterdiń kompanııalaryn óz elinde tutynatyn azyq-túlik ónimderin shyǵarýǵa ınvestı­sııa salýǵa shaqyramyz. Elderi­ńiz­degi tutyný naryǵynyń 12 pa­ıyz­ǵa óskenin eskere otyryp, Qazaq­stannan jetkiziletin azyq-tú­likterdiń kólemin uzaq merzim­ge arttyrýdy kózdeımiz. Ta­maq qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıy­mynyń Nur-Sultanda ornalas­qanyn eskersek, buǵan áleýetimiz tolyqtaı jetedi», dedi Q.Toqaev.

Aýyl sharýashylyǵy ónimderin shyǵarýǵa keńinen toqtalǵan Prezıdent halal taýarlar týraly da jan-jaqty áńgimelep berdi. Osyǵan baılanysty elder arasynda atalǵan salada tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, ózara tájirıbe bólisýdi jolǵa qoıýdyń mańyzyn atap ótti. Alda-jalda bul baǵyttaǵy jumystar jemisin berip jatsa, Ámirlikter Qazaqstan ónimderin Parsy shyǵanaǵynda taratý ortalyǵyna aınalmaq.

Sondaı-aq jıyn barysynda týrızm salasynyń áleýeti de sóz boldy. Memleket basshysy Qazaqstannyń aýqymy boıyn­sha álemde 9-orynda  ekenin eske salyp, elde shól de, taý da kezde­setinin aıtty.

«Qazaqstanǵa aǵylǵan týrıster sany jyldan-jylǵa artyp keledi. Týrızm – ekonomıkany árta­rap­tandyryp, jańa jumys ornyn ashýda mańyzǵa ıe. Elimizdiń Úki­meti týrısterdi qyzyqtyratyn 10 mekenniń egjeı-tegjeıli josparyn ázirledi. Atalǵan baǵytty damy­týǵa tolyqtaı daıynbyz. Birikken Arab Ámirlikteri jahan­dyq týrıstik naryqtaǵy kóp jyldan beri kóshbasshyǵa aınalǵan. Kompanııalaryńyz osy salada tájirıbeli ári áleýetti. Sondyqtan Qazaqstandaǵy týrıstik jerlerdi birlese damytyp, órkendetýge shaqyramyn», dedi Prezıdent.

Memleket basshysy ortaq joba­lardy júzege asyrýdyń kelesi baǵyty retinde qarjy sala­syn­daǵy yntymaqtastyqty atap kór­setti. Ásirese AHQO jáne Ámir­likterdiń iri qarjy ınstıtýt­tary arasyndaǵy baılanysty damy­týdyń mańyzy zor.

«Ortalyq Azııa aımaǵynda ıslam qarjy qyzmetin kórsetetin ortalyqqa aınalý úshin AHQO-nyń áleýetin únemi arttyryp otyramyz. Sonymen qatar AHQO-da ulttyq munaı-gaz kompanııalary, temir jol kompanııalary jáne telekommýnıkasııa kompanııa­lary sııaqty memlekettiń strate­gııa­lyq aktıvteri IPO-ǵa shy­ǵary­lady. Ábý-Dabı ınvestı­sııalyq departamenti men Mubadala Investment kompanııasyn jekeshe­lendirý baǵdarlamasyna qatysýǵa shaqyramyz», dedi Q.Toqaev.

Qazaqstan men Ámirlikter tabıǵı resýrstarǵa úlken mán beretini, balamaly jáne jańarty­la­tyn energııa kózderine erekshe nazar aýdaratyny belgili. Muny atap kórsetken Memleket basshy­sy Qazaqstanda ótken EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń basty taqyryby bolashaqtyń energııa­sy  bolǵanyn tilge tıek etti.

«Strategııalyq turǵydan al­ǵan­da, bizdiń maqsatymyz – 2030 jyly elektr energııasyn óndirý salasynda jańartylatyn energııa kóziniń úlesin 10 paıyzǵa deıin arttyrý. Qazaqstannyń jel ener­gııasyn óndirýdiń áleýeti jylyna 920 mıllıard kVt-ny quraıdy. Bul – Qazaqstandaǵy elektr energııasyn óndirýdiń jyldyq kóleminen 9 ese joǵary. Bizde jańǵyrtylatyn energetıka salasyndaǵy jaqsy standarttar bar. Investorlarǵa ınflıasııa qarqynyn jáne aıyrbastaý baǵamyn eskere otyryp, 15 jyl boıy qoldaý kórsetýge ázirmiz», dedi Q.Toqaev.

Sondaı-aq iskerlik jáne ın­ves­­tısııalyq ahýaldy jaqsartý úshin mańyzdy qadamdar jasalyp jatqanyn málimdedi. Sonyń nátı­jesinde, Dúnıejúzilik bank­tiń jáne Doing Business reı­tın­gin­de Qazaqstan 25-oryn­da tur. Dóń­ge­lek ústel bary­syn­da EYDU el­deri deń­geıine je­tý úshin zańdar men nor­mat­ıv­­tik akti­lerdiń standarttaryn je­tildirý boıynsha jumys júr­gizi­letinine toqtaldy.

Sóz sońynda Q.Toqaev Birikken Arab Ámirlikteriniń kásipkerlerin elordada salynyp jatqan Ábý-Dabı Plaza ǵımaratynyń ashylý saltanatyna shaqyryp, bıyl Dýbaıda ótetin EKSPO-2020 kórmesine sáttilik tiledi.

Budan keıin dóńgelek ústelge qatysý­shylar sóz sóılep, pikir­lerin bildirdi. Ámirlikter tarapy­nan  Abu Dhabi Global Market kom­panııasynyń tóraǵasy Ah­med Álı ál Saııh sóz bastap, Qazaq­stan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevqa ystyq yqyla­syn bildirip, ınvestısııa tartý­daǵy qarymyn joǵary baǵalady. О́z kezeginde LuLu group kompa­nııa­synyń negizin qalaýshy Iýsýf Álı eki el arasyndaǵy ynty­maq­tastyqtyń nyǵaıyp kele jat­qanyn aıta kelip, kóptegen salada áriptestik ornatýǵa múmkindik mol dep baǵa berdi.

Dóńgelek ústeldiń negizgi bóligi aıaqtalǵan soń jıynǵa qatysýshy kásip­kerler Qazaqstanǵa qatys­ty jos­parlarymen bólisip, Pre­zıdentke kókeılerin­degi suraq­taryn qoıdy.

Is-shara aıaqtalǵan soń Q.Toqaev «Ýahat ál-Karama» memorıalyna gúl shoqtaryn qoıdy. Budan keıin sheıh Zaıd meshitine baryp, Quran oqytyp, Qurmetti qonaqtar kitabyna estelik tilegin qaldyrdy.

Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan» – Ábý-Dabıden (Birikken Arab Ámirlikteri)