Abaı – akademık Zákı Ahmetovtiń zertteý eńbekterinde

Abaıdyń týǵan kúni qarsańynda akademık Zákı Ahmetov týraly jazǵan bir maqalam oıyma oraldy. Ony «Po nehojenoı trope» dep ataǵan edim. Ǵylymda buryn zerttelmegen, qaralmaǵan pikir soqpaǵyna boı urý qabileti Zákıden Lenıngrad aspırantýrasynda oqyp júrgeninde, qazaq jáne orys ádebıetteriniń baılanysyn naqtyly zertteýleri barysynda baıqalǵan edi. Kandıdattyq jumysy – «Lermontov jáne Abaı» taqyryby bolǵandyqtan, fılologııa ǵylymynyń tirekti salasy – tekstologııaǵa aıryqsha kóńil bólýge týra keldi.

Abaıdyń týǵan kúni qarsańynda akademık Zákı Ahmetov týraly jazǵan bir maqalam oıyma oraldy. Ony «Po nehojenoı trope» dep ataǵan edim. Ǵylymda buryn zerttelmegen, qaralmaǵan pikir soqpaǵyna boı urý qabileti Zákıden Lenıngrad aspırantýrasynda oqyp júrgeninde, qazaq jáne orys ádebıetteriniń baılanysyn naqtyly zertteýleri barysynda baıqalǵan edi. Kandıdattyq jumysy – «Lermontov jáne Abaı» taqyryby bolǵandyqtan, fılologııa ǵylymynyń tirekti salasy – tekstologııaǵa aıryqsha kóńil bólýge týra keldi.

Ádebı baılanys syńarjaq bolmaýǵa kerek. Sondyqtan jas zertteýshi Eýropa jurt­shy­ly­ǵynyń, ásirese, orys ádebıetshileriniń Abaı jó­ninde estigen-bilgenderi bar ma eken degen máseleni aldymen anyqtap alýǵa umtylǵanyn baıqaımyz. Abaı shyǵarmalary jeke kitap bolyp basylǵanǵa deıin qoljazba túrinde jáne aýyzsha tarap kelgeni belgili. Sondaı jaǵdaıda da orys zııaly qaýymy Abaıdyń aqyndyǵynan habardar bolýy múmkin ǵoı. Áıtpese Abaı kita­by shyqpaı turyp, esimi sol ýaqyttaǵy eń iri basylym «Rossııa. Polnoe geografıcheskoe opısanıe nashego otechestva» (1903) degen kóp tomdyqtyń 18-inshi kitabyna iliger me edi, ilikpes pe edi? Al atalǵan tomda Abaıdyń aqyn atalýy ústine, jazǵan óleńderiniń jańashyldyǵyna kóńil bólingen. Maqala avtory A.Sıdelnıkov Abaıdy – qazaq ádebıetindegi jańa baǵyttyń ókili ataıdy. Mundaı maǵlumatty qaıdan tapty deıtin emes. Orys zııalylary Abaıdy qazaqtyń bas aqyny sanaıtyn Álıhan Bókeıhanov pen Ah­met Baıtursynovtarmen jıi aralasyp turatyn.

Ol kezdiń zertteýshilerine Abaı óleń­deri basqa adamdardyń qoljaz­ba­lary ne kóshirmeleri arqyly jetetin. Al, týyndylary kitap bop 1909 jyly ǵana baspa júzin kórdi. Osy mate­rıaldyń qaı qaısysynda bolsyn jańy­lys ketken ıa bolmasa burmalanǵan sóz kezdespeýi múmkin emes. Solardyń du­rys-burystyǵyn tekserý, qate ketken jerlerine dálelin taýyp, tıisti túzetý engizý, taǵy basqa olqylyǵyn toltyrý – ońaı jumysqa jatpaýǵa tıis. Jas qaırat sol qyrýar ýaqyt talap ete­tin jumysqa bilek sybanyp kiris­ti. «Lermontov ı Abaı» (1954) atty tuń­ǵysh iri eńbeginde ózin quntty teks­tolog, yspar mátintanýshy etip kórsete bildi.

Abaıdyń burynyraq jaryq kórgen shyǵar­malarynyń tolyq jınaǵynda Lermontovtan nebary 22 óleń aýda­ryl­ǵan dep esepteletin. Bulardyń ishin­de batyseýropalyq klassıkterden tárjimalanǵan úsh shyǵarma. Baıronnan «Evreıskaıa melodııa». Bul 16 jol óleń­niń «Kó­ńi­lim meniń» degen atpen 8 joly tárji­malanǵan. Taǵy biri Geteden «Gornye vershıny» – «Qarańǵy túnde...» – 8 jol. Úshinshisi Shıl­lerden – «Schast­lıvyı rebenok» – 2 jol. Aýdar­masy «Keń jaılaý jalǵyz besik» – (4 jol) dep atalǵan.

Abaıdyń Lermontovtan aýdarylǵan óleń­deriniń bár-bári yjdaǵatty, egjeı-tegjeıli tekserildi. Sondaı istiń ústinde ǵoı keı óleńniń Lermontovtan emes, basqa bir qaınar kózden alynǵany belgili bolǵany. Jas ǵalym 1949 jyly «Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń habarshysy» jýrnalynda (№10) Lermontovtan aýdarylǵan dep kórsetilip kelgen birneshe óleńniń túpnusqasynyń joq ekendigin jazyp, Muhtar Áýezov bastaǵan abaıtanýshylardy eleń etkizgeni málim. Mysaly, «Júrekte kóp qazyna bar, bári jaqsy», «Qalqam-aı, men úndemeı júremin kóp», sondaı-aq, «Men kórdim uzyn qaıyń qulaǵanyn» atty óleńder buryn Lermontovtan aýdarylǵan dep kelse de, dál qaı óleńinen aýdarylǵany jumbaq kúıinde qalyp qoıǵan-tyn. Sol jumbaqty sheshýdi jas Zákı óz mindetine alady. «Júrekte kóp qazyna bar, bári jaqsy» óleńi anyǵynda Iа.Polonskııdiki ekenin, 1842 jyly «Podzemnye klıýchı» degen jınaqta jarııalanǵanyn anyqtaıdy.

Al, «Men kórdim uzyn qaıyń qula­ǵanyn» atty óleńdi Lermontovtyń tipti esh jınaǵynan kezdestire almady. Abaı aýdarǵan bul óleń Lermontovtiki emes, basqa bir aqyndiki bolmasa ne etti? Jas zertteýshi osy saýaldyń jaýabyn kúndiz-túni izdep degendeı, sharq urdy. Sondaı tynymsyz jumystyń ústinde, Saltykov-Shedrın atyndaǵy mýzykalyq ádebıetter saqtalatyn bólimdegi sazger Anton Rý bınshteınniń jınaǵyn qarastyryp otyrǵanynda, jas zertteýshimiz saryla izdep júrgen shyǵarmasyn tapty. «Iа vıdel, berezý – slomılas ona» dep keletin romanstyń ıesi aqyn Lermontov emes, orystyń jáne bir aqyny V.A.Krylov bolyp shyqty. Al, bul óleń óz kezeginde nemis aqyny R.Levenshteın óleńinen aýdarylǵan.

V.A.Krylovtyń atalǵan «О́leńi» (1898) tórt shýmaqtan turady eken. Úsheýi «Iа vıdel berezký», «Iа babochký vı­del», «Strelka vıdel» degen uq­sas tir­kesten bastalady da, sońǵy shý­ma­ǵy­nyń bastapqy eki sózi kenet úı­ren­­shikti tirkesten aınyp bólegirek túzilipti:

Ah, mne ızmenıla podrýjka moıa,

I solnse pomerklo davno dlıa menıa.

No smert ı pokoı ıa naprasno zový –

I serdsem razbıtym davno jıvý da jıvý».

Qazaq aqynyna kelsek, ol tórtinshi shýmaqty aýdarǵanda da jáne óleńge óz janynan jańa shýmaq qosqanda da orys óleńiniń bastama tirkesin ózgertpeıdi. Iаkı shyǵarmanyń bastapqy qos tirkesin («men kórdim») sol kúıinde qaldyrady. Onyń ústine óz tarapynan óleń maǵynasyn burynǵysynan áldeqaıda tereńdetken jańa shýmaq týǵyzady.

Men kórdim dúnıe degen ıttiń kótin.

Biriniń jep júrgen kóp bireýi etin.

Oıly adamǵa qyzyq joq bul jalǵanda,

Kóbiniń syrty bútin, ishi tútin.

Eýropa aqyny men Shyǵys aqyny arasyndaǵy shyǵarmagerlik baılanys múlde jańa oı quımasyn týǵyzǵan. Dala aqynynyń sóz tastasy Eýropa poezııasynyń boıyna quıyp qoıǵandaı jarasty shyqqany óz aldyna. Aryny bólek qazaq aqynynyń shýmaǵy orys óleńiniń aýdarmasyna qosymsha ajar bitirgen. Eýropa tirligi qazaq ómiriniń jandy jerine tıgendikten bolýǵa kerek, qosymsha shýmaqtyń arqasynda óleńniń jalpy taqyryp aýqymy, aýdany keńeıgen. Tosynnan qosylǵan qazaq aqynynyń sózi Eýropa shaıyrynyń oıyna oı qosyp, shırata túsken. Adamzat júregin azapqa salatyn qııanat ǵashyǵynyń tastap ketken azabymen ǵana shektelse bir sári. Bir-birimen egesip, keń dúnıeni bir ýys qylyp taryltyp, bir qaıǵydan júz qaıǵy týǵyzyp júrgen beıbaqtar az ba bu sum jalǵanda? Qazaq aqyny tarapynan qosylǵan osy replıka ispettes shýmaq jalpy adam taǵdyr-taýqymetin oılaýǵa májbúr etedi.

Orys aqynynyń óleńine qosqan Abaı shýmaǵynyń sátti shyǵýyn Zákı Ahmetov «O ıazyke kazahskoı poezıı» (1970) atty eńbeginde durys túsindiredi. Orys-qazaq mádenı, rýhanı baılanystarynyń kúsheıýi Abaıdaı iri talanttyń oı aǵysyn tasqyndata túsken. Zákı Ahmetov sol pikirin bylaısha qorytady.

«Nyne ýje net nadobnostı osobo dokazyvat, kakoe moshnoe vozdeıstvıe na formırovanıe mırovozrenııa Abaıa, na vse ego poetıcheskoe tvorchestvo okazalı proızvedenııa velıkoı rýsskoı lıteratýry. Kazahskıı poet, kotoryı prevoshodno znal ı lıýbıl rýsskýıý lıteratýrý, voshıshalsıa hýdojestvennym genıem Pýshkına, Lermontova, Krylova ı drýgıh poetov. Tvorcheskı opyt rýsskoı lıteratýry splavlıaet s nasıonalnymı hýdojestvenno poetıcheskımı tradısııamı, stavıt na slýjbý lıteratýrno-estetıcheskım zadacham, vydvıgaemym sovremennoı kazahskoı deıstvıtelnostıý».

Zákıdiń rýhanı, mádenı, ádebı baılanystar mánin anyqtaýdaǵy eńbegin ǵylymı jurtshylyq joǵary baǵalady. Muhtar Áýezovtiń basshylyǵymen Abaıdyń burynǵy jınaqtaryn salystyra tekserý jumystaryn úzbeı júrgizýge atsalysty. Abaı mátinderin ǵylymı turǵydan zertteýde 1957 jyly Muhtar Áýezovtiń basqarýymen daıyndalǵan eki tomdyq jınaqtyń máni aıryqsha ekenin Zákeń únemi aıtyp júretin. Abaıdyń týǵanyna 150 jyl tolýyna oraı 1995 jyly shyǵarylǵan eki tomdyq shyǵarmalarynyń daıyndalý jumysynyń jýan ortasynda da Zákeń júrgenin bilemiz. Jańa qos tomdyqtyń «Kemel aqyn, kemeńger oıshyl» atty kirispe maqalanyń da avtory – akademık Zákı Ahmetov.

«Abaı poezııasy qazaq ádebıetindegi múlde jańa qubylys, jańa kezeń bolǵanyn aıta otyryp, aqynnyń shyǵarmashylyq óneriniń negizi tiregi, sarqylmas qaınar kózi halyq poe­zııasy, júzdegen jyraý, jyrshy, aqyndardy týǵyzǵan halyqtyń san ǵasyrlyq baı ádebı murasy deımiz. Halyq poezııasymen tereń tamyrlastyǵy Abaıdyń aqyndyq tulǵasyna ana sútimen bitken qasıetteı ulttyq, daralyq sıpat bergeni daýsyz. Sonymen qatar, Abaı alǵash aqyndyqqa boı urǵan kezden bastap, Shyǵys aqyndarynyń óleń-jyrlaryn kóp qyzyqtaǵany, keıinirek ónerde tyń jańa óris izdegen tusynda orys klassıkteriniń (Eýropa aqyndarynyń da) shyǵarmalarynan mol áser alǵany talassyz».

Bul sózderdi akademık Zákı Ahme­tovtiń «O ıazyke kazahskoı poezıı» (1970), «Abaıdyń aqyndyq álemi» (1975), «Roman-epopeıa Mýhtara Aýe­zova»»1977), t.b. eńbekteriniń bir jaǵy qys­­qa­sha ańdatpasy, annotasııasy dese de bolady.

Maqala taqyrybyna baılanysty orys, jalpy, Eýropa aqyndaryn bólip aıtsaq, akademık Ahmetov Abaı­­dyń b atys-shyǵys oı-órisin, dú­nıe­tanymynyń, poezııasynyń eń qun­dy jetistikterin zerdelep bilýge kóp kúsh jumsaǵanyn moıyndaýymyz kerek. Bul ıgilikterdi jasaǵan kimder ekenin Zákeń «Abaıdyń aqyndyq álemi» atty kitabynda tolyq atap ótedi. Reseı­diń Aleksandr Pýshkın, Mıhaıl Ler­mon­tov, Ivan Krylov, Vıssarıon Be­lınskıı, Lev Tolstoı sekildi ataqty adamdarymen qosa, Eýropa ǵalymdary Spenserdiń, Lýıstiń, Dreperdiń eńbekterin, sonyń ishinde «Pozıtıvnaıa fılosofııa», «Istorııa ýmstvennogo razvıtııa Evropy» degen sııaqty kitaptardy eske alady.

Abaı Eýropa aqyndaryn aýdaryp qana qoımaǵan. Keı estigen áńgimesin óleń sózge aınaldyrǵan. Fransýz jazýshysy J.F.Lafagargtyń áńgimesi negizinde, máselen, «Asaý toı, tentek jıyn, opyr-topyr» óleńi týǵan. Mo­nar­hıst jazýshy J.Kazot (1719-1792) fran­sýz revolıýsııasy qaýǵa tıgen órt­teı laýlaıyn dep turǵanyn, janynda otyrǵan jora-joldastarynyń jáne óziniń bylaıǵy taǵdyryn aldyn ala boljaǵan. Jáne boljamy dál kelgen. Kazot 1792 jyly darǵa asylǵan. Patsha taqtan qulaıtyn kún týady degen saryn Lermontovtyń óz óleńderinde de kezdesedi. Abaı bul óleńdi aýdarǵanda mazmunynan kóp aýytqymasa da, sońǵy tusyn týra aýdarmaı, «nad vasheı glavoı kolebletsıa sekıra» degen obrazdy jalpy pálsapalyq sózben aýystyrady, taǵdyr qaıda aıdasa, sonda barasyńǵa tireıdi

Germanııanyń Veımar qalasyndaǵy Gete mýzeıinde mramorǵa qashalǵan úsh óleń taqtasy ilýli tur. Avtorlary Iogann Volfgang Gete, Mıhaıl Ler­montov jáne Abaı Qunanbaev. Qazaq jazýshysy, bir kezde Ilmenaý qalasynyń komendanty bolǵan Qalmuqan Isabaev­tyń murajaıǵa tartqan syıy.

Gete 1780 jyly qyrkúıektiń 6-synan 7-isine qaraǵan túni Ilmenaý qalasy mańyndaǵy Kıhelhan taýy­nyń baýraıyndaǵy aǵash úıdiń qabyr­ǵasyna «Nochnaıa pesn strannıka» («Wan­drers Nachtllied») atty óleń jazyp qaldyrady. О́leńniń qysqasha mazmuny bylaı keledi: aınala qorshaǵan taý shyńdarynda uıyǵan tynyshtyq. Azdap lúp etken jel bar. Ormandaǵy qus ataýly jym-jyrt, únsiz. Gete óleńniń sońǵy jolyn kózine jas úırilip jazady. Azdap sabyr etseń, sen de tynshyǵarsyń...Lermontov bul óleńge «Gornye vershıny» degen at beredi. Orys aqyny sýretteýinde de qulaqqa urǵan tanadaı tynyshtyq ornaǵan. Shyń-quz qalyń uıqyda. Jol shańsyz. Japyraq sybdyry de estilmeıdi. Abaıda tún shymyldyǵy endi túse bastaǵandaı. «Qarańǵy túnde taý qalǵyp...»

«Zastyvshaıa, stastıcheskaıa kartına nochı v stıhotvorenııah Gete, zametno radvınýtaıa, ojıvlennaıa, konkretızırovannaıa v perelojennıı Lermontova, stala v perevode Abaıa znachıtelno dınamıchneı» – dep qorytady úsh tilge birdeı jorǵa Gerold Belger óziniń «Gete men Abaı» atty shyǵarmasynda, 1989). «Zákı Ahmetov «Qarańǵy túnde taý qalǵyp» aýdarmasyn Abaıdyń eń bir ǵajaıyp shyǵarmalaryna jatqyzady. Abaı óleńniń mazmunyn, kóńil-kúıin, sazyn aınytpaı keltirgen», deıdi. Zákı pikirinshe, shyǵarmanyń tereń lırızmi áleýmettik taldaýmen tereń ushtasqan. Sharshap-shaldyqqan, feodal jýandarymen jalǵyz aıqasqan, maqsatyna jete almaǵan jolaýshy – Abaı obrazynan tym alshaq jatqan joq deıdi.

Zákı eńbekterinde, ásirese, Alek­sandr Pýshkınniń «Evgenıı Onegın» romanyndaǵy Tatıana, Onegın obrazdaryna aıryqsha kóńil bóledi. Zákeń oıynsha, Abaı aýdarmasy ke­ıipkerlerdiń ishki jan dúnıesin asha­dy. Onegın –qur bos keýde, jeńil júristiń, saryaýyzdyqtyń qurbany. Al, Tatıana – ǵashyqtyq otyna kúıgen jan.

Zákeń «Abaı ı Lermontov» atty kitabynyń 2008 jylǵy basylýynda Abaı Pýshkınniń «Evgenıı Onegıninen» jet úzindi aýdardy dep jazady. «O ıazyke kazahskoı poezıı» kitabynyń «Iаzyk perevodov Abaıa» atty qysqasha taraýynyń eki beti Pýshkınniń «Evgenıı Onegın» romanynyń keıipkerleri Onegın men Tatıananyń birin-biri sypattaýyna arnalǵan. Abaı aýdarmasy ulttyq boıaýy qanyq metaforalyq obrazdar men teńeýlerge súıenedi delingen. Tek bir túsiniksizdeý jeri myna bir pikiri. «Abaı obrashalsıa ne tolko v svoıh orıgınalnyh proızvedenııah, no ı v perevodah rýsskoı klassıkı. Tak, v perevedennom otryvke ız romana «Evgenıı Onegın» Tatıana govorıt:

Ty byl ranenym tıgrom,

Iа – mladoıý saıgoı (sernoı)

S trýdom ıa ostalas v jıvyh,

Glýboko vonzılıs v menıa kogtı tvoı.

Munyń túsiniksizdeý bolatyny, orys tiline qaıta aýdarylǵan bul shýmaqtyń Pýshkın romanynda on eki de bir nusqasy joq. Bul Abaı varıantyndaǵy Tatıananyń sózi, qazaq aqynynyń óz janynan shyǵarǵany.

Sen jaraly jolbarys eń,

Men kıiktiń laǵy em.

Tiri qaldym, ólmeı áreń,

Qatty batty tyrnaǵyń.

Qazirgi ýaqytta Tatıana-Onegın romany – Abaıdyń tóltýmasy, epıs­to­lıarlyq romany, aýdarma emes degen pikir aıtylyp júr. Osy maqalanyń avtory bul jaıy nda eki-úsh maqala jarııalady: «Abaıdyń romany» («Egemen Qazaqstan», 2007 j. 22 maýsym,) «Abaı­dyń epıstolıarlyq romany» «Tá­ýelsizdik bıiginen» jınaǵy, (2007), «Pýsh­kın ı epıstolıaryı roman Abaıa» (Lıteratýrno-hýdojestvennyı dıalog» 2008.) t.t

«Muhtar Áýezov «Qazaq halqynyń uly aqyny» atty maqalasynda: «Abaı» versııasynda «Evgenıı Onegındi» epıstolıarlyq roman túrine aınalǵan» deıtini tegin emes», – dep jazady Z.Ahmetov. Sonsoń taǵy da bylaı deıdi: «Árıne, hat túrindegi, ıaǵnı epıstolıarlyq roman degendi shartty túrde aıtylǵan dep túsingen jón. О́leńderdiń keıbireýi hat túrinde, al bir toby keıipkerler sózi (monolog) túrinde berilgen ǵoı, avtordyń atynan aıtylǵan sypattama («Onegın sıpaty») jáne bar. О́leńder túgelge jýyq keıipkerler atynan aıtylǵan sóz (ne hat, ne monolog) bolǵandyqtan, olarda lırıkalyq dramalyq sıpat bar deýge qısyn joq emes».

Osy jerde saýal týady. Muhtar Áýezov epıstolıarlyq roman degen uǵymdy shartty túrde emes, óz maǵynasynda qoldanyp otyrsa she? Roman – jatqan bir shalqar darııa janr. Onyń ishinde hıkaıat, áńgime, hat, sıtatalarǵa deıin qaptap júredi. Tipti, Zákeń aıtyp otyrǵan monologtardy molynan qarbyta beretin ýnıversaldy janr. Sol sebepti me, álde qalaı, aqyr aıaǵy Zákı Ahmetov «Abaıdyń «Evgenıı Onegın» sarynymen jazǵan óleńderiniń birshama erekshelikterin uǵynyp túsine bastaǵan qalyp tanytady. Abaıdyń «Evgenıı Onegın» sarynymen shyǵarǵan óleńderi... túgeldeı alǵanda bir jelige túsirilgen, birtutas toptama deýge laıyq shyǵarma ekendigine endi shúbá keltirmeıdi.

Akademık Zákı Ahmetovtiń bas­shy­lyǵymen «Ádebıettaný ter­mın­deriniń sózdigi» shyqty (1996). Ǵylymı jurtshylyq jyly qarsy alǵan sózdik ekinshi ret basylyp ta úlgerdi. Mine, osy sózdikte «Epıstolıarlyq ádebıet» – hat túrinde jazylǵan kórkem shyǵarmalar» delingen. Bul qaǵıdanyń Abaıdyń «Evgenıı Onegın» sarynymen jazǵan óleńderin «birtutas toptama» degen pikirine qaıshy kelmeıdi. Pýshkın men Abaı romandarynyń geroılary attas bolǵanmen, qadaǵalap oqyǵan kisige harakterleri, taǵdyrlary da uqsamaıtyny anyqtalady. Árqaısysy ózinshe bir jańa toptama týyndy.

Muhtar Áýezovtiń shákirti óz ustazyndaı ǵylymda aıaqty ańdap basýdy unatatyn. Bir kezderde Álkeı Marǵulan «Qozy-Kórpesh – Baıan sulý» jyrynyń Potanın arhıvinen tabylǵan bir nusqasyn Abaı shyǵarǵan, Abaıdyń sózi deý­ge laıyq degenin bilemiz. Sol daý kúni búginge deıin sozylyp keledi.

Kóbimizdiń boıymyzǵa sińgen ádet bar. Anyq nárseniń ózin sózbuıdaǵa salyp jiberemiz. Iske kelgende tartynshaqpyz. Jurttyń bári «Onegınniń ólerdegi sózi» degen óleń Abaıdiki ekenin biledi. Onyń solaı ekenin quptamaıtyn qalamger joq. Al, endi Abaıdyń 150 jyldyǵyna arnalǵan eki tomdyqtyń 1-shi tomynyń 150-shi betinde basylǵan «Onegınniń ólerdegi sózi» atty taqyryptyń jaq­shaǵa alynǵan qosymshasyna kóz tigip kórińiz. Onda taǵy da badyraıtyp turyp: «(A.S.Pýshkınnen)» dep jazylǵan.

Aleksandr Pýshkın qalamynyń ushyna tımegen sózderdi taǵy da uly orys aqynyna telip otyr. Buǵan ne aıtasyz? Aıtarǵa sóz de taba almaı otyrǵanda «Segiz aıaqtyń» bir joldary esińizge túsedi. Umytqandaı bolsańyz, 1995 jyly jaryq kórgen sý jańa qos tomdyqtyń 114-shi betin ashasyz. Ashasyz da kúlesiz. «Baıaǵy jartas bir jartas, Qańq eter túkti baıqamas». Qaıran Abaı... Sizden sóz qalǵan ba?

*   *   *

Uly Abaıdyń shyǵarmagerligin ómir boıy zerttegen akademık Zákı Ah­metov jer basyp júrgende bıyl 85-ke keledi eken. Tyń bolatyn. Júriske de, qalamyna da shıraq kisi edi. Muhtar Áýezovten keıingi abaıtanýshymyzdan qapylysta aıyrylǵan ókinish áli basylǵan joq.

Sherıazdan ELEÝKENOV.

ALMATY.