Salystyrý úshin aıtsaq, ótken jyly Taldyqorǵan qalasy boıynsha tirkelgen qylmystardyń sany 17,9 paıyzǵa tómendegen. Iаǵnı, arǵy jyly 4443 qylmys oqıǵasy tirkelse, 2019 jyly bul kórsetkish 796 jaǵdaıǵa azaıyp, 3647 qylmys jasalǵan. Biraq mamandar qaladaǵy qylmys statıstıkasynyń tómendeýin qylmyskerlerdiń izgilenýinen emes, tártip saqshylarynyń burynǵyǵa qaraǵanda sergek áreket ete bastaýymen baılanystyrady.
Bul árıne qýanarlyq kórsetkish. Alaıda, osy Taldyqorǵan qalasyna jaqyn mańda ornalasqan aýdandardaǵy urlyq-qarlyq, buzaqylyq kóbeıip otyr eken. Mysaly, Eskeldi aýdanyndaǵy qylmystyq ahýal qalypty bolmaı tur. Oblys ortalyǵyna tıip turǵan aýdanda ótken jyly zań buzýshylyq deńgeıi 2 paıyzǵa ǵana tómendegen. Al bul aýdanda 2019 jyly 509 qylmys tirkelipti. Aıtpaqshy, Eskeldi aýdany turǵyndarynyń jaǵdaıy kórshiles Kóksý aýdanynyń el-jurtyna qaraǵanda kósh ilgeri sııaqty. Ásirese Kóksý aýdanynyń ortalyǵy Balpyq bı aýylyndaǵy jaǵdaı syn kótermeıdi.
Oblystyń bas qalasynan 18 shaqyrym ǵana qashyqtyqta jatqan Balpyq bı aýylynda qylmys azaımaı tur. О́tken jyly alaqandaı aýylda 275 qylmys tirkelipti. Bul búkil aýdan boıynsha bolǵan odaǵaı áreketterdiń 62,2 paıyzyn qurap otyr. Ári qoǵamdyq qaýipsizdikke qater tóndirgen qylmystyń otyz ekisi áli kúnge deıin ashylmapty.
– О́tken jyly qylmystyń aldyn alý, ashý jáne qoǵamdyq oryndarda tártipti nyǵaıtý barysynda josparly túrde is-sharalar júrgizildi. Nátıjesinde, búgingi tańda aýdan boıynsha qylmys byltyrǵy sáıkes merzimmen salystyrǵanda 50 jaǵdaıǵa tómendegeni baıqalady. Qylmystyń ashylý deńgeıi 89,3 paıyzdy qurady. Eń kúrdeli jaǵdaı Balpyq bı aýyldyq okrýginde saqtalyp, ótken jyly 275 qylmys tirkeldi. Ol aýdanda tirkelgen jalpy qylmys sanynyń 62,2 paıyzyn quraıdy. Aýdanymyzda mal urlyǵy úlken másele bolyp tur, – deıdi Kóksý aýdanynyń ákimi Almas Ádil.
Osy oraıda Kóksý aýdandyq polısııa bóliminiń bastyǵy, polısııa podpolkovnıgi Ramıl Gımadıevqa habarlasqan edik. Tártip saqshysy óńirdegi qylmyspen kúres jáne mal urlyǵynyń ashylýy jaıynda jańa derekterdi jarııa etti. Máselen, jyl basynan Aınabulaq, Kóksý beketteri jáne Balpyq bı aýyldyq okrýgi aýmaǵynda jasalǵan mal urlyǵy jedel ashylǵan. Qazir qolǵa túsken qylmystyq top músheleri ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamalyp, tergep-tekserý amaldary júrip jatyr. Jalpy, Kóksý aýdanynda mal urlyǵynyń aldyn alý jumystary men barymtashylardyń jolyn kesý jumystary kúsheıtilgen.
– Qylmys sanyn azaıtý úshin zańdar qataıdy. 2019 jyldyń sońynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qylmystyq zańnamany jetildirýge arnalǵan zańǵa qol qoıdy. Keıbir qylmystarǵa jaza aýyrlady, aıyppuldar ósti. Mal urlyǵyna qatysty bólek bap bolady. Endi bul qylmys boıynsha «teris qylyq» pen «ortasha aýyr qylmys» degen anyqtama bolmaıdy. Al jazasy kúsheıtilip otyr. Jazanyń kúsheıtilýi urlyqtyń jolyn kesýi tıis, – dedi R.Gımadıev.
Sondaı-aq aýdan ortalyǵynda qylmystyń aldyn alý maqsatynda «Mal urlyǵy», «Páter urlyǵy» degen ataýmen profılaktıkalyq sharalar ótip jatyr eken. Munda polısııa qyzmetkerleri tarapynan túngi tekserý, baqylaý jumystary kúsheıtilgen. Nátıjesinde, qańtar aıynda tirkelgen qylmystyń basym kópshiligi jedel ashylǵan. Aýdannyń bas polıseıi keltirgen derekterge sáıkes, bıyl qylmystyq oqıǵa deregi ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 2 esege azaıyp otyr. Máselen, 2018 jyly oryn alǵan qylmystyń 81 paıyzy ashylsa, bul kórsetkish 2019 jyly 89 paıyzǵa jetti.
Jalpy, tártip saqshylary qylmysty ashýmen ǵana emes, onyń aldyn alýǵa da mán berýi tıis. Ol úshin polısııa men turǵyndar arasyndaǵy qarym-qatynas jarııaly bolýy shart. Osy maqsatta aýdandyq polısııa bóliminde ashylǵan front-keńse turǵyndarǵa zańgerlik kómek kórsetip otyr. Bul jerge turǵyndar azamattyq alý, aıyppuldy anyqtaý, qarý-jaraq ustaýǵa ruqsat alý sııaqty suraqpen jıi júginedi eken.
– Polısııa jumysyna qatysty aıtylǵan syn qyzmetkerlerdiń jumysyn baǵalaýǵa, ketken kemshilikterdi túzetýge oń yqpal etedi. Jalpy, qylmystyń aldyn alý barysynda biz únemi buqaraǵa arqa súıeımiz. Sondyqtan da turǵyndar nazaryna ótkir máseleni usynyp, qoldaý kútemiz. Mysaly, mal urlyǵyn der kezinde ashý polısııa qyzmetkerlerine kóp qıyndyq týǵyzady. Kóp jaǵdaıda turǵyndar iri qarany uzaq ýaqyt qaraýsyz jiberedi de, maldyń qaı ýaqytta joǵalǵanynan beıhabar bolady. Polısııa qyzmetkerleri óz tarapynan tórt túlik maldy qaraýsyz qaldyrmaýdy suraıdy. Tipti múmkindik bolǵan jaǵdaıda mal basyna elektrondy syrǵa ornatýdy tájirıbege engizgen durys. Sondaı-aq páter urlyǵynyń tamyryna balta shabý maqsatynda kóshe men úı aýlasyna beınebaqylaý kameralaryn ornatýǵa da kóńil bólý kerek, – deıdi Kóksý aýdandyq polısııa bóliminiń bastyǵy, polısııa podpolkovnıgi Ramıl Gımadıev.
Almaty oblysy
