Kásipkerlerdi tolǵandyrǵan túıtkil kóp

Elimizde júzege asyrylyp jat­qan túrli baǵdarlamalardyń sheń­berinde talaı turǵyndar sharýasyn shalqytyp, tirligin tiktep otyr. Tipti Jambyl oblysynda bas­taý alǵan turǵyndardyń tur­my­syn arttyrýǵa arnalǵan qanat­qaq­ty jobanyń ózi kásipkerlik­ti da­­mytýǵa memleket tarapynan kór­­­setilip otyrǵan úlken qol­daý. Bul kúnde óńirdiń on aýdany­nan beki­tilip berilgen on bir aýyl­dyq okrý­gtiń turǵyndary tómen pa­ıyz­ben nesıe alyp, jeke sharýashy­lyq­taryn damytýdy bastap ta ketti. О́ńirde bas­taý alǵan jaqsy bas­­tama óziniń nátıjesin bere bas­ta­­dy. Budan bólek, kásiptiń túrli sa­­­la­­laryn ıgerip, sol arqyly je­tis­­­tikke jetip, óńir ekonomıkasyn da­­­my­­­typ júrgen kásipkerler de bar.

Kásiptiń túri kóp. Hakim Abaı «Eńbek etseń erinbeı, toıady qar­nyń tilenbeı» deıdi. Ká­sip­­­tiń keń qanat jaıýy eńbek­ke de baı­la­nysty. Jalpy, Jam­byl oblysy agrarlyq aımaq bo­lǵan­dyq­tan, munda egin jáne mal sha­rýa­shylyǵymen aınalysýǵa múm­kin­dik mol. Egin salyp, mal baǵý syn­dy ejelgi atakásiptiń jańa za­­manda da yrysy kemigen joq. Alaı­da kásipkerlikpen aınaly­sý­da da keıbir kedergiler kez­desedi eken. О́ńir kásipkerlerin tolǵandyrǵan túıtkildi máseleler kóp bolyp shyqty. Máselen, óńir­de qant qy­zyl­shasyn egip, aýyl sha­rýa­shyly­ǵy salasynyń damýy­na úles qo­syp júrgen biraz kásipkerler adal eńbeginiń ótemin áli ala almaı júr. Oblystyń sharýalary «Merki qant zaýyty» kásipornyna jalpy quny 1 mıllıard teńgeden asatyn, salmaǵy 126 myń tonna bolatyn tátti túbir tapsyrǵan. Endi aqshasyn alaıyn dese, joq. О́zderi ótkizgen qyzylshanyń qarajaty olarǵa tórt aıdan beri berilmegen. Tipti bul máseleni Baızaq aýdany­nan kelgen kásipker Saha Manatov Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaevtyń esepti kezdesýinde de kóterdi. Merki, Qordaı, Baızaq, Shý aýdandarynan jınalyp, oblys ortalyǵyna kelgen 102 kásipker ákimnen kómek surady. Sharýalardyń shyrqyraıtyny, ótken jyly aımaqta 2 myń gektar jerge qant qyzylshasy egilgen bolsa, bıyl óńirde tátti túbir­diń múlde egilmeı qalý qaýpi basym. Olar mundaı jaǵdaıdan keıin endi qyzylsha ekkisi de kel­meıtinin aıtýda. Kásipkerler ákimge zaýyt basshylyǵynan qaı­ran joqtyǵyn aıtyp shaǵyndy. Sharýalardyń shaǵymyna qulaq asqan Berdibek Saparbaev olarǵa bul másele tóńireginde naqty sheshim qabyldaıtynyn jetkizdi.

Jalpy, tátti túbir máselesi óńirde biraz jyldan beri bar jaǵdaı. Endi bul máseleniń qalaı sheshi­letinin ýaqyt kórsetedi. So­ny­men qatar oblysta kásip­ker­ler úshin jer telimin berý máselesi de ózekti bolyp otyr. Taraz qala­syndaǵy «Kók­jıek-2030» jaýap­ker­shiligi shekteý­li serik­testiginiń dırektory Ábdiǵalı Begimbetov ótken jyly oblystyq jergilikti atqarýshy organdar 60 konkýrs pen aýksıon ótkizip, 1085 jer telimi berilgenin aıtty. Alaıda kásipker jer telimin berýde ashyqtyq­tyń joqtyǵyna qynjylady. Tipti tenderler men aýksıondar týraly kásipkerlerge tıisti oryndar habarlamaıdy eken. Sonymen qatar kásipker jobalyq-smetalyq qujattardyń shyǵynyn tómendetý kerek degen pikirde. Al Jýaly aýdanyndaǵy «Zylıha» sharýa qoja­lyǵynyń jetekshisi Kerimqul Begalıevtiń aıtýynsha, sapaly tu­qymnyń jetispeýshiliginen kar­toptyń ónimdiligi tómendep ketken. Aımaqta kartop egýmen aty shyqqan sharýashylyq endi sapaly tuqymǵa zárý. Endi kásipker oblys ákimi «Taraz» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy arqyly nesıege Qaraǵandy jáne Pavlodar oblystarynan 3,5 myń tonna sapaly tuqym jetkizip berýge yqpal etse», deıdi. Sonda bul másele de ońynan sheshilip, kásiptiń ná­sip­ti bolatynyn aıtady. Bal sha­rýa­shylyǵymen aınalysatyn «Alfa» sharýa qojalyǵynyń bas­shysy Bahrom Nuralıev bolsa, bız­nesin ulǵaıtýǵa lızıngtik nesıe qa­ras­tyrylsa degen oıda. Sondaı-aq kásipker «Mektepke deıingi me­ke­melerdiń tamaqtanýyna bal ónimi qosylsa, kolledjderde bal sharýa­shylyǵymen aınalysatyn mama­ndar daıarlansa», degen de oıyn jetkizdi. Kópshilikke tańsyq kórinetin bul kásiptiń alǵa basýy jergilikti bıliktiń qoldaýyna da baılanysty.

Negizinen Jambyl óńiri kásip­ker­likti damytýǵa qaı jaǵy­nan da qolaıly. Oblystyń halyqara­lyq kúre joldyń boıynda orna­las­qany, temir jol jáne áýe qatynas­tary­nyń da talapqa saı ekeni kásip­ker­liktiń keń óris alýyna jol ashady. Biraq álgindeı másele­ler­diń ózi-aq kásipkerlik­tiń damýy­na kedergi keltiretini ras. О́ndir­gen ónimin álemniń birqa­tar elderine eksporttaıtyn «Qazfosfat» jaýapkershiligi shek­teý­li seriktestiginiń ózi Áýlıe­ata aı­maǵyn kóterip turǵan úlken qury­lym. Budan basqa jekelegen sharýashylyqtar, qojalyqtar, túrli ónim shyǵaratyn kásiporyn­dar, bári de óńir ekonomıkasyn da­my­týǵa, áleýmettiń áleýetin art­tyrýǵa jumys istep keledi. Kásip­kerler­men kezdesýinde de B.Sapar­baev olarǵa múmkindiginshe qoldaý kórsetiletinin, máseleleriniń sheshiletinin aıtqan.

Jambyl oblysy