Shekteý sharalary qatań saqtalýy tıis

28 naýryz kúni saǵat 00:00-den bastap Nur-Sultan men Almaty qalalarynda úıden shyǵýǵa shekteý qoıyldy. Osy­ǵan baılanysty mınıstr eń aldymen kóshede júrý talaptaryna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qoǵamdyq kólikke, taksı, tamaq jetkizý qyzmetterine sanıtarlyq talaptardy qatań saqtaý úshin sırkýlıar jasalady. Turǵyndar tek azyq-túlik, dári alýǵa nemese jumysqa barý úshin ǵana syrtqa shyǵa alady. Al búginnen, ıaǵnı 30 naýryzdan bas­tap mekemelerdiń basym kópshiligi jumysyn toqtatady. «Kóshede polısııa qyzmetkerleri toqtatyp, qaı­da bara jatqanyńyzdy surasa, oǵan túsinistik tanytyp, jaýap berý kerek. Jumysqa sha­qyr­ǵandy rastaý úshin sizde tikeleı basshynyń nemese kadr bólimi qyzmetkeriniń telefon nómiri bolǵany jón. Azyq-túlik dúkenderi men dárihana­lar ádette turǵyn úılerge jaqyn ornalasady. Sondyqtan polısııa qyzmetkerleri turǵyndardyń qajetti zatyn satyp alyp, úıge qaıtqanyn baqylaýy múmkin. Oǵan da túsinistik tanytý qa­jet», dedi vedomstvo basshysy.

Mınıstrdiń aıtýynsha, qo­ǵam­dyq kólik jumysyn ret­teý­di  de ákimdikter qaıta qarap jatyr. Jaǵdaıǵa qaraı kólik qozǵalysy da shektelýi múmkin. «Azamattar úı janýarlaryn úıdiń janynda ser­ýendete alady. Al eger azamattar basqa sebeptermen shyqqan bolsa, onda aldymen eskertý, odan keıin 26 500 teńge mólsherinde aıyppul salynýy nemese 15 táýlikke deıin ákimshilik qamaýǵa alynýy múmkin.

Polısııa qyzmetkerleri hattama toltyryp, isti sot qaraıdy», degen Dáýren Abaev tótenshe jaǵ­daı kezinde bılik ókiliniń zańdy tala­byna baǵynbaǵandardyń qyl­mystyq jaýap­kershilikke tartylatynyn eskertti.

Sondaı-aq D.Abaev COVID-19 vırýsyn juqtyryp qaıtys bolǵan azamatty jerleý boıynsha qatań saqtalýy kerek erejeler kórsetilgen Bas sanı­tarlyq dárigerdiń resmı qaýlysy shyǵa­tynyn, Qazaqstan musylmandar dinı basqarmasy men Pravoslavıe shirkeýi tıisti pátýa men eskertpeler ázirlegenin jetkizdi.  

Buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń qashyqtan jumys isteýge kóshýi kerektigin aıtyp, jýrnalıstiń qalada jumys babymen júrýi úshin qyzmettik kýá­ligi jáne redaksııalyq tap­syr­ma týraly anyqtamany alyp jú­rýi kerek ekenin aıtqan mınıstr: «anyqtamany telefonnan da kórsetýge bolady», dedi. Al dárigerge kórinýi kerek azamat­tar aýrýhanaǵa bara alady. Karan­tındik sharalar ha­lyq­­­tyń aman­dyǵy úshin en­gizi­­lip jatqa­nyn túsindirgen D.Abaev azamat­tar­dyń engizilgen shekteýlerdi jaýap­ker­shilikpen oryndaýy kerektigin atap ótti.

Al Prezıdenttiń bankter men mıkrokredıttik uıymdarǵa qaryz boıynsha aıyppuldar men ósimpuldarǵa tyıym salý týraly tapsyrmasyna toqtalǵan mınıstr: «Qazirgi ýaqytta Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi, Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵy, ekinshi deńgeıli bankter jáne mıkroqarjy uıym­dary halyqty qoldaý boıynsha tıisti sharalardy ázirlep bekitti. Qaryz alýshylar úshin tólem merzimi 2020 jyldyń 16 naýryzy men 15 maýsymy aralyǵynda keıinge shegeriledi. Qaryz bo­ıynsha tólemderdi keıinge shegerý múmkindigi osyǵan muqtaj adamdarǵa berilmek», dedi.

Iаǵnı munyń qataryna karan­tın­ge baılanysty jumysy­nan aıyrylǵan, jalaqy saqtal­maı­tyn demalysta bolǵan, jal­aqy­sy kemigen nemese toqtap qal­ǵandardy engizýge bolady. Al shegerý sharasy resmı túrde tirkelgen jumyssyzdar, AÁK alýshylar jáne halyqtyń áleýmettik álsiz toptary úshin  qosymsha qujattarsyz júzege asady. Nesıelik uıymdar atalǵan tulǵalardyń tizimderin kredıttik bıýrolardan alady. Mınıstrdiń aıtýynsha, satylǵan taýarlary men qyzmetter kóleminiń azaıýynan qarjylyq jaǵdaıy nasharlasa, tutynýshylary tólemderdi keshiktirse kásipkerler de bul sharanyń ıgiligin kóredi.

Budan bólek tótenshe jaǵdaı boıynsha qaıyrymdylyq qara­jaty jınalatyn «Birgemiz» qoǵamdyq qory barlyq shyǵyndar týraly esep beretinin jetkizgen mınıstr: «Birgemiz» qoryna túsken qarajat týraly kún sa­ıyn aqparat berilip jatyr. Qazir kórsetiletin kómek túrleri men kómek alýshylardyń sanattaryn, azamattardyń tizimderin anyqtaý jumystary júrip jatyr. Sonymen birge qordyń jańadan qurylǵan veb-saıtynda barlyq shyǵyndar men chekter kórsetilip, tutas eseptik aqparat jarııalanady», dedi.

D.Abaev Úndistannyń 15 sáýir­ge deıin shekarasynyń ja­bylýy­na baılanysty Qazaq­stan­nyń 76 azamaty sol elde qalyp qoıǵanyn, olardy elge qaıtarý­dyń joldary qarasty­rylyp jat­qanyn da atap ótti.

Indettiń elimizde órshýine baılanysty senbi kúni úndeý jarııalaǵan Aqparat jáne qoǵam­dyq damý mınıstri halyqty beıqamdyqqa salynbaı, karantın erejelerin qatań saqtap, úıden shyqpaýy kerek ekenin taǵy da eskertti. «О́zderińiz kórip otyrsyzdar, indet taralýy údep barady. Bir túnde 40-tan asa adamnyń anyqtalǵany – alań­datatyn jaǵdaı. Qazir vırýs juqtyrǵandardyń sany 204-ke jetti. 1899 adam stasıonarlyq karantınde. 3 jarym myńnan astamy úı karantıninde. 6 myńnan asa adam aýyrǵandarmen baılanysta bolǵan. Olardyń 95%-y anyqtaldy. Qazir biz óte kúrdeli kezeńde turmyz. Vırýs taralýyn baqylaı almaı qalý qaýpi týyndap otyr. Italııada bir kúnde 969 adam qaıtys bolǵan. Onyń barlyǵy saqtyq sharasyna salǵyrt qaraǵannyń saldary. Bul jaǵdaı barlyǵymyzǵa sabaq jáne eskertý bolýy kerek.  Koronavırýs, ásirese jasy úlken adamdarǵa qaýipti. Olardyń ishinde bárimizdiń atamyz ben ájemiz, ákemiz ben anamyz bar. О́zimiz úshin qoryqpasaq ta, eń bol­masa, sol úlkenderimizdi oı­laıyq», dedi Dáýren Abaev.

Keıbir adamda aýrý belgisi birden bilinbeýi múmkin. On­daı adam úıde otyrmasa, ózi bil­meı basqalarǵa juqtyrady. Osylaısha ondaǵan otbasynyń obalyna qalýyńyz múmkin. Osyn­daıdan saq bolýdy aıtqan mınıstr qazir elimizde shetelge shyqpaı-aq aýrý juqtyrǵandardyń sany kóbeıip kele jatqanyn atap ótti. «Bul degenimiz – aýrý kez kelgen jerde juǵýy múmkin. Qonaqta, týystardyń úıinde, lıftide, avtobýsta, kezekte turǵanda. Alaıda kóp adamnyń bul es­kertý­lerge salǵyrt qaraı­tynyn kórip otyrmyz. Mysaly, keshe bir kúnniń ózinde tótenshe jaǵdaı talaptaryn buzǵany úshin 237 adam jaýapqa tartylǵan. Onyń 74-i qamaýǵa alyndy. Bul beıqamdyq aýrýhanada naýqas­tarǵa oryn jetpeýine ákelýi múm­kin. Buǵan jol berýge bolmaıdy. Sondyqtan ózimizdi, jaqyn­dary­myzdy saq­taıyq», dedi ol.

Halyqty jumysty, kredıtti, bıznesti ýaıymdamaýǵa sha­qyr­ǵan mınıstr memleket bári­ne kómektesetinin aıtty. «Zeınet­kerlerge dári aparýǵa, muqtaj jandarǵa azyq-túlik jetkizýge kómektesemiz. Buǵan deıin birneshe ret aıtqanymyzdaı, ju­mystan bosaǵan nemese aqy tólenbeıtin demalysqa shyqqan­dar tólem alady. Búgingi tańda, Úkimet áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik satyp alýǵa rezervten 14,7 mlrd teńge bóldi. Oǵan qosa dárigerlerge, polısııa qyzmetkerlerine jáne koronavırýspen kúresip jatqan adamdarǵa jeke qorǵanys quraldaryn satyp alý úshin 21,4 mlrd teńge bólindi», degen D.Abaev Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalary men oblys ákimdikterine jeke qorǵanys quraldaryn, dári jáne medısınalyq quraldar satyp alýǵa 10,7 mlrd teńge qarastyrylǵanyn habarlady. Sondaı-aq salyq tekserýleri men ákimshilik quqyq buzýshylyqtar boıynsha isterdi qaraý toqtatylǵan. Onyń aıtýynsha, salyq deklarasııasyn tapsyrý merzimi 31 naýryzdan 30 sáýirge deıin uzartyldy.

Al keshegi ótken onlaın brıfıngte Dáýren Abaev jaǵdaıdyń kúrdeli ekenin taǵy da eske saldy. «Bizdiń maqsatymyz úreı týǵyzý nemese qorqytý emes. Karantın tártibin saqtaýdyń óte mańyzdy ekenin taǵy da esterińizge salamyz. Jaǵdaı kúrdeli. Biraq aǵaıyn, densaýlyqtan qymbat ne bar? Vırýstyń álemde qalaı órship jatqanyn kórip otyrǵan shyǵarsyzdar. Mysaly, Nıý-Iorkte koronavırýstan ár 17 mınýt saıyn bir adam qaıtys bolýda. Aýyrǵandardyń jalpy sany álemde 600 myńnan asty. О́lim kórsetkishi – 4,6%. Bul – joǵary kórsetkish. Bizde sońǵy táýlikte tótenshe jaǵdaı tártibin buzǵany úshin 124 adam jaýapqa tartylǵan. Zańsyz joǵary baǵada satylyp jatqan 40 myń maska men 2 myń lıtrden astam antıseptık tabyldy», degen mınıstr tártip buzǵandardyń arasynda dárigerlerdiń jumysyn teksergisi kelgen bir azamattyń Damumed portalynda ózinde koronavırýs belgisi bar dep ótirik málimet kórsetkenin aıtty. Dárigerlerdiń onsyz da uıyqtamaı, úılerine qaıtpaı, bar janyn salyp jumys istep jatqanyn jetkizgen D.Abaev olardyń ár mınýty baǵaly, ár sekýndy sanaýly ekenin atap ótti.

Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstrligi tóten­she jaǵdaı kezinde tabysynan aıy­rylǵandarǵa Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan (MÁSQ) jańa áleýmettik tólem taǵaıyndalatyn azamattardyń tizimin keńeıtti jáne ony taǵa­ıyndaý sharttaryn jeńildetti. Osyny habarlaǵan mınıstr mas­ka máselesine taǵy da toqtaldy. «Qazir bir kúnde mıllıonǵa jýyq maska shyǵarylýda. Onyń 70%-yn – tigin kompanııalary, 30%-yn farmasevtıkalyq kompanııalar tigýde. Ádeıi alypsatarlyq áre­ketter jasalmasa, maska tapshy­lyǵy bolmaýy kerek. Oǵan óndiris qýaty tolyqtaı jetedi», dedi ol.

Aıta keteıik, keshe keshki aq­parat boıynsha elimizde juqpaly dertti juqtyrǵandardyń sany 271 adamǵa jetip otyr. Atap aıtqanda, Nur-Sultanda – 166, Almatyda – 67, Qaraǵandyda – 7, Almaty oblysynda 4 jaǵdaı tirkeldi. Aqmola jáne Atyraý oblysynda – 6, Jambyl oblysynda 3 jaǵdaı rastalsa, Shymkent qalasy, Shyǵys Qazaqstan, Qyzylorda, Batys Qazaqstan oblystarynda 2 jaǵdaıdan tirkeldi. Al Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Mańǵystaý, Aqtóbe oblystarynda 1 naýqastan anyqtalyp otyr. Jalpy alǵanda, 20 pasıent jazylyp shyqty.