Anna SAÝERBREI,
New-York Times
Germanııada da jaǵdaı dál solaı. Memlekette jalpy karantın rejimi engizilmese de, mektepter, dúkender, meıramhanalar men teatrlar jabyq. Eki adamnan artyq jınalýǵa tyıym salynǵan. Ekonomıkalyq ósim toqtaǵandyqtan, jumys orny azaıa bermek. Tipti kansler Angela Merkel dárigeri koronavırýs juqtyrǵanyn estip, óz-ózin oqshaýlady (Germanııa kansleri koronavırýstyń jańa túrin anyqtaýǵa test tapsyryp, vırýs juqtyrmaǵany anyqtaldy).
28 naýryzda Germanııada 56 202 adamǵa koronavırýstyń juqqany anyqtalsa, 403 naýqas baqıǵa attanǵan. Osylaısha, ólim-jitim kórsetkishi 0,72 paıyzdy qurap otyr. Salystyryp qarasaq, 10 myńnan astam adam qaza tapqan Italııada bul kórsetkish 10,8 paıyzdy quraıdy. Ispanııada ólim-jitim kórsetkishi 8 paıyzǵa jetken. Ulybrıtanııada Germanııaǵa qaraǵanda naýqastar sany 3 ese az bolǵanymen, qaza tapqandar sany eki ese kóp.
Tańǵalarlyq statıstıka. Mundaı biregeı oqıǵaǵa ne sebep?
Eń birinshi sebep – jalpy testini erte jasaý. Sondaı-aq vırýs juqtyrǵandardy izdep, tez oqshaýlaý. Máselen, eldegi eń alǵashqy jaǵdaıdy alyp qaraıyq. 28 qańtarda Ýhanda (Qytaı) eki zaýyty bar, avtojabdyqtar shyǵaratyn bavarııalyq kompanııa qyzmetkeriniń vırýs juqtyrǵany belgili boldy. Eki kún ishinde bılik qyzmetkerge vırýs juqtyrǵan adamdy taýyp, onymen baılanysta bolǵannyń bárin oqshaýlady. Kompanııa Qytaıǵa issapardyń bárin toqtatyp, Bavarııadaǵy zaýytyn japty. Test oń nátıje kórsetken birneshe qyzmetker tez oqshaýlanyp, epıdemııanyń taraýyna tosqaýyl jasaldy. Mundaı jaǵdaı eldiń basqa bólikterinde de qaıtalandy. Jergilikti densaýlyq saqtaý departamentteri men federaldy bılik naýqastanǵan azamattardy jyldam anyqtap, oqshaýlaý úshin tize qosyp jumys istedi.
Sondaı-aq Germanııada qarııa kisilerdiń basym bóligi vırýs juqtyrǵan joq. Qarttardyń úıine baryp qal-jaǵdaıyn suraýǵa tyıym salynyp, memleket olarmen kez kelgen baılanys túrin shekteıtin zań jobasyn qabyldady. Kóptegen jasy kelgen kisiler ózderi oqshaýlandy. Nátıje aıqyn. Naýqastardyń arasynda jasy 80-nen asqandardyń úlesi 3 paıyz ǵana. Jalpy, elde mundaı qarııalar sany 7 paıyzdy quraıdy. Aýyrǵandardyń orta jasy – 46 jasty qurasa, Italııada – 63 jas.
Germanııada vırýs juqtyrǵan jastardyń sany basqa elderge qaraǵanda anaǵurlym kóp. Bul – elde jappaı test jasaýǵa baılanysty. Sonymen qatar kezdeısoqtyq pen mádenıet te áser etýi múmkin. Germanııa azamattary shańǵy tebýge qumar keledi. Qysqy maýsymda shamamen 14,5 mıllıon nemis shańǵy tebýge Aýstrııanyń jáne Italııanyń soltústiginde ornalasqan Alpi taýlaryna asyǵady. Bıyl Eýropadaǵy indet oshaǵynyń biri Tırolǵa barǵan týrıster elge vırýsty ákeldi.
Kóktemge taman Germanııada karnaval ótedi. Eldegi aýrýdyń taraýyna jastar arasynda tanymal osy karnaval áser etti.
«Shańǵy tebý men karnaval anyqtalǵandardyń orta jasy tómen bolýyna áser etken sekildi», deıdi Býndestagtyń múshesi, dáriger Karl Laýterbah. Osylaısha ólim kórsetkishiniń az kezdesýine erte test jasaý men vırýstyń jastar arasynda kóp taraýy áserin tıgizdi.
«Mańyzdysy – kimdi jáne qansha adamdy tekserý», deıdi Frankfýrtta koronavırýsty anyqtaıtyn zerthananyń dırektory, vırýsolog Martın Shtıýrmer. Jalpy, test jasaýdy az júrgizetin Italııa sekildi elderde ólim sany óte joǵary.
Áıtse de, qazirgi statıstıkaǵa, ásirese, indet keń taramaı turǵan tusta muqııat qaraǵan jón. Germanııadaǵy densaýlyq saqtaý júıesiniń jaqsy damyp, aýyr naýqastarǵa arnalǵan tósek sany 100 myń ekenine qaramastan, ol áli tolyqqandy synaqtan ótken joq. Vırýs juqtyrǵandar endi-endi aýrýhanaǵa túse bastady. Orta eseppen, jaǵdaıy aýyr pasıent Covid-19 juqtyrǵannan keıin 30 kúnnen soń qaıtys bolady. «Germanııa epıdemııanyń alǵashqy satysynda tur. Jaǵdaı qalaı órbıtinin ýaqyt kórsetedi», dedi Robert Koh ınstıtýtynyń prezıdenti Lotar Vıler.
Bálkim, Germanııa indettiń álemdik kórsetkishinen qalyp kele jatýy múmkin. Pikirler ár alýan. Aldaǵy aptada densaýlyq saqtaý salasyna túsetin kúshtiń aýqymyna baılanysty. «Menińshe, Italııadaǵydaı jaǵdaıǵa tap kelýimiz ekitalaı», deıdi Stefan Vıllıh. Ol – Berlındegi Charité ýnıversıteti aýrýhanasynyń áleýmettik medısına, epıdemıologııa jáne densaýlyq saqtaý ekonomıkasy ınstıtýtynyń dırektory. K.Laýterbahtyń boljamyna sáıkes, Germanııada ólim deńgeıi ósedi. Rasynda, keıingi birneshe kúnde bul kórsetkish 0,48 paıyzdan 0,72 paıyzǵa jetti.
Sondaı-aq densaýlyq saqtaý salasyna kóp kúsh túsetini ázirden ańǵaryla bastady. Aýrýhanalar men dárigerler maska jáne basqa qorǵanys jabdyqtarynyń jetispeı jatqanyn aıta bastady. Nemis medısına assosıasııasy jarııalaǵan qujatta Germanııada atqarylyp jatqan jumystarǵa qaramastan, búkil naýqastardy ıntensıvti emdeýge kúsh jetispeýi múmkin ekeni aıtylǵan.
Qoryta aıtqanda, Germanııadan alatyn úlgimiz bar. Biraq statıstıkalyq derekterge senip, sheshim qabyldaýǵa asyqpaý kerek.
Aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
