-Qýanysh Gazetuly, koronavırýs ındeti uǵymy jóninde qazirgi kezde ár túrli oı-pikirler aıtylyp júr. Siz buǵan ne deısiz?
-2002-2003 jyldary Qytaıda «Taıaý shyǵys respıratorlyq sındromy» degen ataýdy ıelengen indet tarap, budan 800 adam kóz jumǵan eken. Koronavırýs osy indettiń ózgeriske túsken túri, ıaǵnı túpki negizi burynnan bar aýrý desem qatelespeıtin shyǵarmyn. О́z basym munyń osylaı dep sanaımyn. «koronavırýs» sózi latynnyń «crowns» (táj) nemese «halos» (Sheńber) degen sózinen shyqqan. Rasynda da mıkroskopka muqııat úńile qaraǵanda odan táj ben shardyń beınesi kórinedi.
-Endeshe sizdiń oıyńyzsha aty óshkir bul vırýstyń ereksheligi nede?
-Onyń basty ereksheligi, ári ózgesheligi men qaýiptiligi buǵan deıin ózimiz ábden úırenisken tumaýmen salystyrǵanda 20-30 ese tez juǵyp, tez taraıtynynda. Onyń taralý jyldamdyǵy óte joǵary. Klınıkalyq belgisi kádimgi tumaý sııaqty bastalǵandyqtan kóp adamdar oǵan onsha mán bere bermeýi múmkin. Mundaıda olardyń bastary aýyryp, qyzýy kóteriledi, jóteledi. Osy kezde adamdar túrli dári-dármekter paıdalanyp, óz betterinshe emdelýge tyrysady. Budan keletin eshqandaı paıda joq. О́ıtkeni qabynýǵa qarsy steroıtty emes preporattardyń bul vırýsqa kúshi jetpeıdi.
-Sonda ne isteý kerek?
-Saqtaný sharalaryn barynsha saqtap, úıden shyqpaǵan jón. Azamattar medısınalyq betperde kıip júrýleri qajet. Neǵurlym oqshaýlansaq, soǵurlym aýrýdyń aldyn ala alamyz.
-Internette «Koronavırýska qarsy vaksına tabylypty» degen derekter júr. Bul shyndyqqa qanshalyqty sáıkesedi?
-Buǵan deıin jasalǵan tájirıbelerge súıensek, qandaı da bir vaksına jasalyp qoldanylmastan buryn eń áýeli janýarlarǵa júrgiziledi. Bul álemdik praktıka. Vaksına qysqa ýaqyt ishinde jasalyp úlgeretin dúnıe emes. Sondyqtan ınternet kózderi arqyly bolǵan áńgime shyndyqqa sáıkes dep aıta almaımyn.
Búgingi kúni Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy da bul indetke alańdaýshylyq tanytyp otyr. Eger jaǵdaı budan ári ýshyǵa beretin bolsa (DDSU) búkil álemdik karantın jarııalaý qajettiligin alǵa tartýda. Bizdiń elimizde alǵashqy saqtyq sharalary qańtar aıynda bastaldy. Turǵyndarǵa qara bulttaı qaptap kele jatqan indettiń qaýipti ekendigi túsindirildi. Áıtse de adamdardyń sanasy ár túrli. Qazirgi kúnge deıin onyń qaýipti ekenin sezinbeı júrgender jetkilikti.
Degenmen Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz málimdemesinde atap kórsetkendeı koronavırýs ınfeksııasy qanshalyqty qaýipti bolǵanymen odan emdelip shyǵýǵa bolady. Buǵan óz elimizde de indetten jazylyp shyqqandar sanynyń ósip kele jatqany aıqyn aıǵaq.
-Italııada pandemııa derti kúrt asqynyp, onyń alǵashqy oshaǵy Qytaıdan kem túspegenin nemen túsinder edińiz?
-Italııa álemdegi damyǵan, qýatty memlketterdiń qataryna kiredi. Ádette adamdy sezik aldasa da, sezim aldaı bermeıdi. Sol sekildi ózimniń ishki sezimim men túısigim boıynsha «Boıyna senip jyldan qur qalǵan» túıe sekildi Italııa eli de o basta ózderiniń kúsh-qýaty men ekonomıkalyq áleýetine senip, ıaǵnı koronavırýs dertine asa kóp mán bere qoımaı, birden asqynydyp alǵan sekildi. Sóıtip, koronavırýs Italııaǵa tez tarady. Ásirese oǵan egde jastaǵylar birinshi kezekte shaldyqty.
Budan biz tıisti sabaq ala bilýimiz kerek. Memleket basshysy 65 jastan asqandarǵa barynsha qoldaý men kómek kórsetý qajettigin udaıy aıtyp, eskertip júrgeni de sondyqtan dep sanaımyn. О́ıtkeni sozylmaly aýrýy bar jasy ulǵaıǵan adamdarda vırýs tez asqynady. Osy jáıtti udaıy nazarda ustaǵan jón.
-Áńgimeńizge rahmet!
Aqtóbe oblysy
