Jalpy, tótenshe jaǵdaı rejiminde kásipkerler tap bolǵan basty problema – sharttyq mindettemelerdiń buzylýy, jaldaý aqysy, eńbekaqy tóleý, kommýnaldyq qyzmetter jáne taǵy basqalary. Kásiporyn basshylary qyzmetkerlerin belgisiz ýaqytqa aqysyz demalysqa jiberýge, jumysshylardy qysqartýǵa májbúr bolyp otyr. Elimizde shaǵyn jáne orta bıznes sektorynda 3 mıllıonnan astam adam jumys isteıtinin eskersek, qansha adam jumyssyz qalýy múmkin ekenin oılaýdyń ózi qıyn.
Prezıdenttiń málimdemesinde aıtylǵan máselelerge qarap otyryp, memleket bıznestiń osy tektes problemalaryna qatysty jedel ári jan-jaqty jaýap berdi dep sanaımyz. Barlyq salyqtar boıynsha merzimin uzartý, nesıeler boıynsha demalys, memleketke tıesili úı-jaılardy jaldaý boıynsha demalys berildi. Osylaısha, memleket bıznestiń qolda bar qarajatyn jalaqy tóleýge jumsaýy úshin jaǵdaı jasady. Kóptegen adam qazirgi shekteýler kezinde jalaqysyn aldy.
«Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy boıynsha salalyq shekteýler aıtarlyqtaı keńeıtilgeni óte oryndy boldy. Endi ony saýda jáne qoǵamdyq tamaqtandyrý salasy da paıdalana alady. Aıtalyq, shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń basym bóligi osy baǵdarlamaǵa qatysyp, 6 % jeńildikpen qarjylandyrýǵa qol jetkize alady. Bir kásipkerge arnalǵan kredıttik qoldaý kólemi 7 mıllıard teńgege deıin artty.
Qazirgi tańda bızneske naqty qoldaý kórsetilýde. Máselen, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri úshin salyq jáne basqa da tólemderdi tóleý merzimin uzartý qarastyryldy. Atap aıtqanda, bul salyq pen tólemderdiń bes túrin: jeke tabys salyǵyn, áleýmettik salyqty, mindetti zeınetaqy jarnalaryn, mindetti medısınalyq saqtandyrý jáne áleýmettik aýdarymdardy qamtıdy. Kóptegen skeptık aýdarymdardyń basym bóligi qyzmetkerler tóleýi tıis tólemder degen pikirde. Is júzinde barlyq qyzmetker qolyna alatyn jalaqyny ǵana oılaıdy jáne olar bıznes tólep jatqan salyqtarǵa kóńil de bólmeıdi. Sondyqtan tótenshe jaǵdaı kezinde aǵymdaǵy aınalymnan qarajat alýdy barynsha azaıtý óte mańyzdy. Ásirese áńgime jalaqynyń 32%-yna qatysty bolsa.
Prezıdent tapsyrmasy boıynsha, salyqtyq esepterdi tapsyrý keıinge qaldyrylyp, salyqty tólemegeni úshin ósimpuldy esepteý de toqtatyldy. Biraq statıstıkalyq esepter boıynsha, keıinge qaldyrý usynylmady. Qyzmeti toqtap turǵan usaq kásiporyndar úshin eseptilikti ýaqytynda tapsyrý múmkin emes! Osy máselege qatysty men Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Á.Smaıylovqa hat joldadym. Bul hatta statıstıkalyq eseptilikti tapsyrýdy keıinge qaldyrýdy, ıaǵnı búkil Qazaqstan boıynsha tótenshe jaǵdaı aıaqtalǵanǵa deıin toqtata turýdy suradym. Jaqyn arada jaýap beriledi dep kútip otyrmyz.
Memleket tarapynan kórsetilip jatqan qoldaý sharalaryna qaramastan, bızneske bir qalypty jumys qarqynyn saqtap qalý ońaı emes. Búgingi tańda «Atameken» UKP-nyń jedel shtabyna kásipkerlerden 15 myńnan astam ótinish tústi.
Ázirge el ekonomıkasy shekken zardapty baǵalaýǵa áli erte, óıtkeni pandemııa aıaqtalǵan joq. Búgin biz eki jaǵymsyz jaǵdaıdy baıqap otyrmyz: koronavırýs jáne munaı baǵasynyń tómendeýi. Ekonomıkaǵa osy eki faktordyń qysymy birden tústi.
Sonymen qatar 20% devalvasııa boldy. О́zderińiz bilesizder, elimiz ımportqa barynsha táýeldi. Ekonomıkanyń ımportqa táýeldi salalaryna osy faktorlar áser etedi. Olardyń ımportpen baılanysty shyǵyndary shamamen 20%-ǵa ósedi.
Qazaqstan úshin kóp nárse shıkizat naryǵyndaǵy baǵaǵa baılanysty. Degenmen, biz pandemııadan keıin ekonomıkada aıtarlyqtaı tómendeý oryn alady degen boljam jasap otyrmyz.
Rýstam JÚRSINOV,
Qazaqstan kásipkerleriniń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil
